ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
}} | }} | ||
'''ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین بن هیثم''' (۲۸۴ – حدود ۳۶۲ق)، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و موسیقیشناس برجسته ایرانی تبار و از نوادگان مروان بن حکم (یا هشام بن عبدالملک) بود. او که در اصفهان زاده شد و بیشتر عمر خود را در بغداد گذراند، به عنوان یکی از بزرگترین نویسندگان فرهنگ عرب در سده چهارم هجری شناخته میشود. ابوالفرج با تألیف کتاب عظیم | '''ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین بن هیثم''' (۲۸۴ – حدود ۳۶۲ق)، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و موسیقیشناس برجسته ایرانی تبار و از نوادگان مروان بن حکم (یا هشام بن عبدالملک) بود. او که در اصفهان زاده شد و بیشتر عمر خود را در بغداد گذراند، به عنوان یکی از بزرگترین نویسندگان فرهنگ عرب در سده چهارم هجری شناخته میشود. ابوالفرج با تألیف کتاب عظیم «[[الأغاني|الاغانی]]» که طی پنجاه سال گردآوری شد، دائرةالمعارفی ارزشمند در زمینه شعر، موسیقی، اخبار و تاریخ اجتماعی عصر جاهلی و اسلامی به یادگار گذاشت. با وجود گرایش به مذهب زیدی و زندگی در مجالس بزم و عشرت، آثار جدی و ارزشمندی همچون «[[مقاتل الطالبيين|مقاتل الطالبیین]]» و «ایام العرب» نیز از او بر جای مانده است. ابوالفرج در سالهای پایانی عمر دچار تنگدستی و تنهایی شد و سرانجام در بغداد درگذشت. | ||
==نام و نسب== | ==نام و نسب== | ||
نسخهٔ ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۲۲
| ابوالفرج اصفهانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | علی بن حسین بن هیثم اصفهانی |
| نامهای دیگر | ابوالفرج اصفهانی |
| نسب | از نوادگان مروان بن حکم (یا هشام بن عبدالملک) |
| نام پدر | حسین |
| ولادت | ۲۸۴ق (۸۹۷م) |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | بغداد، کوفه، بصره |
| رحلت | حدود ۳۶۲ق (۹۷۳م) |
| مدفن | بغداد |
| طول عمر | حدود ۷۸ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | زیدی |
| پیشه | محدث، مورخ، ادیب، شاعر، موسیقیشناس |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | از بزرگترین نویسندگان فرهنگ عرب در سده چهارم |
| علایق پژوهشی | ادبیات عرب، شعر، موسیقی، تاریخ، انساب |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین بن هیثم (۲۸۴ – حدود ۳۶۲ق)، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و موسیقیشناس برجسته ایرانی تبار و از نوادگان مروان بن حکم (یا هشام بن عبدالملک) بود. او که در اصفهان زاده شد و بیشتر عمر خود را در بغداد گذراند، به عنوان یکی از بزرگترین نویسندگان فرهنگ عرب در سده چهارم هجری شناخته میشود. ابوالفرج با تألیف کتاب عظیم «الاغانی» که طی پنجاه سال گردآوری شد، دائرةالمعارفی ارزشمند در زمینه شعر، موسیقی، اخبار و تاریخ اجتماعی عصر جاهلی و اسلامی به یادگار گذاشت. با وجود گرایش به مذهب زیدی و زندگی در مجالس بزم و عشرت، آثار جدی و ارزشمندی همچون «مقاتل الطالبیین» و «ایام العرب» نیز از او بر جای مانده است. ابوالفرج در سالهای پایانی عمر دچار تنگدستی و تنهایی شد و سرانجام در بغداد درگذشت.
نام و نسب
علی بن حسین بن هیثم اصفهانی، ملقب به ابوالفرج، از نوادگان مروان بن حکم یا هشام بن عبدالملک (خلفای اموی) بود.[۱] نسبت «اصفهانی» به دلیل انتساب خاندان او به اصفهان است، هرچند خود او بیشتر عمر خود را در بغداد و کوفه گذراند.[۱]
ولادت
ابوالفرج در سال ۲۸۴ هجری قمری (۸۹۷ میلادی) در شهر اصفهان به دنیا آمد.[۱] با این حال، در منابع کهن به محل تولد او اشاره مستقیمی نشده و تنها از نسبت «اصفهانی» او میتوان به زادگاهش پی برد. برخی محققان بر این باورند که خاندان او اصالتاً اصفهانی بوده و خود او نیز در آن شهر متولد شده است.[۱]
تحصیلات و اساتید
ابوالفرج در کوفه از راویان بزرگ آن دیار بهره برد و مقدمات علوم را از محمد بن حسین کندی آموخت. او از محضر اساتید برجستهای چون ابن درید، محمد بن عبدالله حضرمی مطین، محمد بن جعفر قتات، حسین بن عمر ابن ابی احوص ثقفی، علی بن عباس مقانعی، محمد بن عباس یزیدی، ابن انباری، نفطویه، طبری و یحیی بن منجم بهره برد.[۱] همچنین از راویان و دانشمندان بزرگی روایت کرده است. ابوالفرج از طریق عمویش حسن و نیز از نيايش محمد، روايات بسياری نقل کرده است.[۱]
فعالیتها
در بغداد
ابوالفرج از ۱۷ سالگی به بعد با پدرش در بغداد میزیست. او در بغداد در خانهای بزرگ بر کرانه دجله ساکن بود و بیشتر عمر خود را به جمعآوری روايات و تألیف کتابها گذراند.[۱] ارتباط او با حسن بن محمد مهلبى، وزير معز الدوله، از جمله روابط مهم او بود. ابوالفرج در مجالس خلوت مهلبى حضور داشت و از او جوایز کلانی دریافت میکرد.[۱]
شخصیت و مذهب
ابوالفرج مردی ناهنجار و ژندهپوش بود که به سادگی مجالس بزم و عشرت را توصیف میکرد. او زیدی مذهب بود و این مذهب را احتمالاً از خاندان مادریش (آل ثوابه) به ارث برده بود.[۱] برخی نویسندگان سنی مذهب مانند ابن جوزی او را به دلیل تشیع و رفتارهایش مورد انتقاد قرار دادهاند.[۱]
دانش
ابوالفرج در شعر، اخبار، انساب، مغازی، لغت، نحو و موسیقی تبحر داشت. او از سوی تنوخی به عنوان کسی که در حفظ شعر و اخبار و احادیث مسند و نسب بینظیر است، توصیف شده است.[۱]
شاگردان
از جمله شاگردان و راویان ابوالفرج میتوان به دارقطنی، تنوخی، محمد بن ابی الفوارس، ابوزکریا یحیی اندلسی و ابواسحاق طبری اشاره کرد.[۱]
وفات
درباره تاریخ وفات ابوالفرج اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع سال ۳۵۶ق (۱۴ ذیالحجه)، برخی ۳۵۷ق و برخی دیگر حدود ۳۶۲ق را ذکر کردهاند. نظر صحیحتر آن است که او تا حدود سال ۳۶۲ق زنده بوده است.[۱] او در بغداد درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.
آثار
ابوالفرج آثار متعددی در زمینه ادبیات، شعر، موسیقی، تاریخ و انساب تألیف کرد که مهمترین آنها عبارتند از:[۱]
- الاغانی – بزرگترین و مشهورترین اثر او که دائرةالمعارفی از شعر، موسیقی و اخبار عرب است.
- مقاتل الطالبیین – کتابی در شرح حال کشتهشدگان از خاندان ابوطالب.
- ادب الغرباء – مجموعهای از اشعار و یادگارهای غربتزدگان.
- الاماء الشواعر – درباره شاعران زن کنیز.
- الدیارات – درباره دیرها و اخبار مربوط به آنها.
- ایام العرب – شامل ۱۷۰۰ روز از روزهای مشهور عرب.
- جمهرة النسب – در انساب قبایل عرب.
- الفرق (یا الوزن) و المعيار في الاوغاد و الاحرار
- اخبار جحظة البرمکی
- نسب بنی عبدشمس، بنی شیبان، المهالبة، بنی تغلب و بنی کلاب
- تفضیل ذی الحجة
- ما نزل من القرآن في امیرالمؤمنين على و اهلبيته(ع)
پانویس
منابع مقاله