حسن‌زاده آملی، حسن
| حسن حسن‌زاده آملی | |
|---|---|
 حسن‌زاده آملی، حسن | |
| نام کامل | حسن بن عبدالله طبری آملی |
| نام‌های دیگر | علامه حسن‌زاده آملی، آیت‌الله حسن‌زاده آملی، علامه ذوالفنون |
| نام پدر | عبدالله |
| ولادت | اسفند ۱۳۰۷ شمسی (۱۳۴۷ قمری / ۱۹۲۹ میلادی) |
| محل تولد | روستای ایرا، لاریجان، آمل، ایران |
| محل زندگی | آمل، تهران، قم |
| رحلت | ۳ مهر ۱۴۰۰ شمسی (۱۸ صفر ۱۴۴۳ قمری) |
| مدفن | روستای ایرا، لاریجان، آمل (خانه شخصی) |
| طول عمر | ۹۳ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | فیلسوف، عارف، فقیه، مفسر، منجم، ریاضیدان، شاعر |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| حوزه | حوزه علمیه تهران و قم |
| علایق پژوهشی | فلسفه اسلامی، عرفان نظری، هیئت و نجوم، ریاضیات، طب سنتی، شعر و ادب فارسی، تفسیر قرآن |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
حسن حسن‌زاده آملی (۱۳۰۷-۱۴۰۰ش)، فیلسوف، عارف، فقیه، منجم، ریاضیدان و شاعر برجسته معاصر شیعه و ملقب به «علامه ذوالفنون» بود. او از محضر بزرگانی چون علامه شعرانی و علامه طباطبایی بهره برد و آثار فراوانی در فلسفه، عرفان، ریاضیات و نجوم از خود برجای گذاشت. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «سرح العیون في شرح العیون»، «دروس معرفت نفس» و «ممد الهمم در شرح فصوص الحکم» اشاره کرد. مناجات‌های عاشقانه او به نام الهی‌نامه، بلندهمتان را به سوی پرواز در ملکوت می‌کشاند.
ولادت
حسن بن عبدالله طبری آملی، مشهور به حسن‌زاده آملی، در اسفند سال ۱۳۰۷ش (مطابق با ۱۳۴۷ق) در روستای ایرای لاریجان از توابع شهرستان آمل دیده به جهان گشود.[۱] وی در خانواده‌ای مؤمن و اهل یقین پرورش یافت و در سن شش سالگی به مکتب‌خانه رفت و خواندن و نوشتن و قرآن کریم را آموخت. مادر خود را در ۲۹ آذر ۱۳۱۶ش از دست داد و در حدود ۱۶ سالگی پدرش را نیز از دست داد.[۲]
تحصیلات
وی مقدمات علوم حوزوی را در مسجد جامع آمل و در مدت شش سال از محضر علمایی چون میرزا ابوالقاسم فرسیو، محمد غروی، شیخ احمد اعتمادی، ابوالقاسم رجایی لیتکوهی، عزیزالله طبرسی و عبدالله اشراقی فراگرفت و در مهرماه ۱۳۲۳ش وارد حوزه علمیه آمل شد. استاد حسن‌زاده در این دوران، جامع‌المقدمات، شرح الفیه، سیوطی، حاشیه ملاعبدالله، شرح جامی، شمسیه، شرح نظام، مطول، معالم، تبصره، مغنی اللبیب، شرایع، شرح لمعه و قوانین را فرا گرفت.
سپس در اول شهریور ۱۳۲۹ش (۹ ذیقعده ۱۳۶۹ق) به تهران مهاجرت کرد و در مدرسه حاج ابوالفتح ساکن شد. در تهران از محضر بزرگانی چون آیت‌الله سید احمد لواسانی، علامه میرزا ابوالحسن شعرانی، آیت‌الله محمدتقی آملی، میرزا ابوالحسن رفیعی قزوینی، شیخ محمدحسین فاضل تونی، میرزا احمد آشتیانی و مهدی الهی قمشه‌ای بهره برد و در سال ۱۳۹۳ق از علامه شعرانی اجازه اجتهاد و نقل حدیث دریافت کرد. وی یازده سال نزد مهدی الهی قمشه‌ای، منظومه سبزواری، بخش‌هایی از اسفار و شرح محقق طوسی بر اشارات را فرا گرفت.
در ۲۵ جمادی‌الاول ۱۳۸۳ق (۲۲ مهر ۱۳۴۲ش) به قم مهاجرت کرد و حدود هفده سال از محضر علامه سید محمدحسین طباطبایی بهره برد. همچنین از برادرش سید محمدحسن الهی و سید مهدی قاضی طباطبایی استفاده کرد. وی چهارده دوره شرح منظومه، چهار دوره اشارات، یک دوره اسفار اربعه و چهار دوره شرح فصوص قیصری تدریس کرد و حدود هفده سال دروس ریاضیات، هیئت، وقت و قبله را درس داد.[۳]
اساتید
برخی از مهم‌ترین استادان علامه حسن‌زاده آملی عبارتند از:
- میرزا ابوالحسن شعرانی
- مهدی الهی قمشه‌ای
- محمدتقی آملی
- ابوالحسن رفیعی قزوینی
- شیخ محمدحسین فاضل تونی
- میرزا احمد آشتیانی
- سید احمد لواسانی
- سید محمدحسین طباطبایی
- سید محمدحسن الهی طباطبایی
- سید مهدی قاضی طباطبایی
شاگردان
برخی از شاگردان علامه حسن‌زاده آملی عبارتند از: مهدی شب‌زنده‌دار، سید محمدرضا مدرسی یزدی، اسماعیل منصوری لاریجانی، داوود صمدی آملی، حسن رمضانی، مهدی احدی، سید یدالله یزدان‌پناه، غیاث‌الدین طه‌محمدی، نورالله طبرسی، سید حسن شجاعی کیاسری، سید علی حسینی آملی و محسن غرویان.
فعالیت‌ها
آیت‌الله حسن‌زاده آملی پیش از ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ با امام خمینی دیدار کرد و به حمایت از نهضت ایشان پرداخت. وی در مقاطع مختلف نهضت اسلامی با امضای اعلامیه‌ها و نامه‌های اعتراضی، مخالفت خود را با سیاست‌های رژیم پهلوی اعلام داشت. از جمله این اقدامات می‌توان به اعتراض به تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳، محکومیت دستگیری مبارزان در سال ۱۳۴۵، واکنش به جنایت ۱۹ دی ۱۳۵۶ در قم و اعلامیه خلع شاه از سلطنت اشاره کرد.
وی در شکست اتحادیه کمونیست‌های ایران در سال ۱۳۶۰ در شهر آمل (غائله آمل) نقشی مؤثر ایفا کرد. در جریان انقلاب اسلامی از ناحیه قفسه سینه دچار آسیب شد که تا پایان عمر همراه او بود. ایشان در طول زندگی خود همواره حامی نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبری بود.
در سال ۱۳۸۲ش در سومین همایش چهره‌های ماندگار به عنوان چهره ماندگار برگزیده شد. کتاب «سرح العیون فی شرح العیون» در سومین دوره همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۸۰ش و کتاب «الحجج البالغة علی تجرد النفس الناطقة» در پنجمین دوره همایش کتاب سال حوزه در سال ۱۳۸۲ش به عنوان آثار برگزیده شناخته شدند.[۴]
وفات
آیت‌الله حسن‌زاده آملی در ۳ مهر ۱۴۰۰ش برابر با ۱۸ صفر ۱۴۴۳ق در سن ۹۳ سالگی پس از طی یک دوره بیماری در بیمارستان امام رضا(ع) آمل درگذشت. پیکر مطهر ایشان به تهران منتقل شد و حضرت آیت‌الله شهید سید علی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، شامگاه یکشنبه ۴ مهر بر پیکر ایشان نماز اقامه کرد. مراسم تشییع پیکر ایشان روز ۵ مهر ۱۴۰۰ مصادف با اربعین حسینی با حضور باشکوه مردم آمل برگزار شد و سپس در روستای ایرا در خانه شخصی خود به خاک سپرده شد.[۵]
آثار
آثار ایشان در موضوعات فلسفه، عرفان، کلام، اخلاق، فقه، ریاضیات، نجوم، ادبیات عرب و فارسی، علوم طبیعی، طب قدیم و رجال نوشته شده است. حسن‌زاده آملی خودش گفته تا سال ۱۳۸۰ش، ۱۷۸ اثر چاپ شده و چاپ نشده داشته است.[۶] مهم‌ترین آثار وی عبارتند از:
آثار عرفانی و اخلاقی
- الهی‌نامه
- انسان در عرف عرفان
- ولایت تکوینی
- کلمه علیا در توقیفیت اسماء
- نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور
- رساله انه الحق
- وحدت از دیدگاه عارف و حکیم
- فص حکمة عصمتیة فی کلمة فاطمیة
آثار فلسفی و منطقی
- دروس اتحاد عاقل به معقول
- نصوص الحکم بر فصوص الحکم
- رساله جعل
- صد کلمه
- النور المتجلی فی الظهور الظلی
- گشتی در حرکت
آثار تفسیری و روایی
- انسان و قرآن
- انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغة
- قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند
- ليلة القدر و فاطمة الزهرا
آثار ریاضی و هیوی
- دروس معرفة الوقت و القبلة
- دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی
- رساله ظل (تانژانت)
- رساله میل کلی
- رساله تکثیر دائره
- سی فصل (دائرة هندیه)
تصحیحات و تعلیقات
- تصحیح نهج‌البلاغه
- تصحیح اسفار اربعه
- تصحیح کتاب شفا
- تصحیح کشف المراد
- تصحیح و اعراب‌گذاری اصول کافی
- تصحیح کلیله و دمنه
- تصحیح گلستان سعدی
- تصحیح و تعلیق تمهید القواعد
- تصحیح و تعلیق شرح فصوص قیصری
دیوان اشعار او نیز با مقدمه مهدی الهی قمشه‌ای منتشر شده است.[۷]
پانويس
- ↑ آوای توحید: زندگینامه علامه حسن‌زاده آملی
- ↑ گلی زواره، غلامرضا، گلشن ابرار، قم: سازمان تبلیغات اسلامی، پژوهشکده باقر العلوم(ع)، ج۳، ص۵۲۷.
- ↑ پایگاه حکمت اسلامی: مختصری از زندگینامه و آثار حکیم متألّه علامه حسن‌حسن‌زاده آملی
- ↑ مرکز بررسی اسناد تاریخی: مروری بر زندگی علمی و حمایت‌های سیاسی علامه حسن حسن‌زاده آملی از نهضت امام خمینی
- ↑ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی: حسن حسن‌زاده آملی
- ↑ مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: مجموعه آثار علامه حسن‌زاده آملی
- ↑ طرف، محمد، سیری در قصیده صحراویه علامه حسن‌زاده آملی، تهران: آشنایی، ۱۳۹۳ش، ص۵-۷.
منابع مقاله
- آوای توحید: زندگینامه علامه حسن‌زاده آملی
- انجمن آثار و مفاخر فرهنگی: حسن حسن‌زاده آملی
- پایگاه حکمت اسلامی: مختصری از زندگینامه و آثار حکیم متألّه علامه حسن‌حسن‌زاده آملی
- مرکز بررسی اسناد تاریخی: مروری بر زندگی علمی و حمایت‌های سیاسی علامه حسن حسن‌زاده آملی از نهضت امام خمینی
- مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: مجموعه آثار علامه حسن‌زاده آملی
- گلی زواره، غلامرضا، گلشن ابرار، قم: سازمان تبلیغات اسلامی، پژوهشکده باقر العلوم(ع)، ۱۳۸۲-۱۳۹۶ش.
- طرف، محمد، سیری در قصیده صحراویه علامه حسن‌زاده آملی، تهران: آشنایی، ۱۳۹۳ش.
وابسته‌ها
سیری در قصیده‌ی صحراویه‌ی علامه حسن زاده آملی
انسان کامل از دیدگاه نهج‌البلاغة
الهی نامه (حسن زاده آملی، حسن)
تعیین سمت قبله و تشخیص ظهر حقیقی مدینه منوره به اعجاز رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم
الجعل و العمل الضابط في الرابطي و الرابط و قصیدة ینبوع الحیاة
الصحيفة الزبرجدية في كلمات سجادية
دروس هیئت و دیگر رشته‌های ریاضی
رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر
رساله وحدت از دیدگاه عارف و حکیم
صد کلمه در معرفت نفس همراه با برخی از اشعار منتشر نشده استاد
عیون مسائل نفس و شرح آن در شصت‌وشش موضوع روانشناسی
شرح فص حكمة عصمتية في كلمة فاطمية
قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند
نهج الولاية؛ بررسی مستند در شناخت امام زمان علیه‌السلام
کشف المراد في شرح تجرید الإعتقاد
الحجج البالغة علی تجرد النفس الناطقة
منهاج البراعة في شرح نهج‌البلاغة (خویی)
رساله نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور
شرح فصوص الحکم داود القیصری (حسن زاده آملی)
الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (ارشاد)
ترجمه رساله جعل (توحید صمدی و پیرامون خلقت)
ترجمه رساله وجود رابط و رابطی (حق و خلق)
شرح اشارات و تنبیهات (نمط سوم)
مقام معلم: تجلیل از مقام شامخ علامه رفیعی قزوینی
استيعاب الوجوه الممکنة في صنعة الأصطرلاب
اضبط المقال فی ضبط اسماء الرجال
تفسیر خلاصه منهج الصادقین (تحقیق حسن‌زاده آملی)
الأوبة الی التوبة من الحوبة و ترجمه
مایه کلمه (ترجمه رساله صد کلمه)
سدرة المنتهی في تفسير قرآن المصطفی
مصباح الانس فی شرح مفتاح غیب الجمع و الوجود
عیون مسایل نفس و شرح آن، شصت و شش موضوع روانشناسی (سرح العیون فی شرح العیون)
در آسمان معرفت: تذکره اوحدی از عالمان ربانی
النور المتجلي في الظهور الظلي (تحقيق أنيق حول الوجود الذهني)
تمهيد القواعد (تحقیق حسن‌زاده آملی)
رسالة في القطب و المنطقه. اجوبه المسائل: النصيريه، العويصه، جيلانيه
لغت نامه، يا، فرهنگ بزرگ جامع نوين: ترجمه المنجد
شرح دفتر دل علامه حسن زاده آملي
صحیفه زمردین در سخنان سیدالساجدین و سرچشمه حیات
دروس شرح اشارات و تنبیهات (ابن سینا)
قرآن و عرفان و برهان از هم جدائي ندارند
الأصول من الکافي؛ مع رسالة أضبط المقال في اسماء الرجال
نهج الولايه: بررسی مستند در شناخت امام زمان عليه‌السلام
نامه‌ها برنامه‌ها (مجموعه دستور العمل‌های اخلاقي الهام از قرآن و عترت)
کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد
یادنامه مفسر کبیر استاد علامه طباطبایی
مروری بر آثار و تألیفات استاد فرزانه حضرت آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی