سبزواری، حمید

حمید سبزواری (۱۳۰۴-۱۳۹۵ش)، شاعر بزرگ انقلاب اسلامی با نام اصلی حسین ممتحنی، از چهره‌های ماندگار شعر معاصر ایران که به عنوان "پدر شعر انقلاب" شناخته می‌شود. وی در انواع قالب‌های شعری خصوصاً قصیده مهارت داشت و بیشتر در سبک خراسانی طبع‌آزمایی می‌کرد. سبزواری پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سکان شعر انقلاب را به دست گرفت و با سروده‌های آتشین و هدفمند خود به تحکیم مبانی نظام اسلامی پرداخت. از مهمترین آثار او می‌توان به "سرود درد" و "سرود سپیده" اشاره کرد که با مقدمه امام شهید سید علی خامنه‌ای منتشر شده‌اند. سرود ماندگار "خمینی ای امام" از آثار برجسته اوست که همزمان با ورود امام خمینی(ره) به ایران در فرودگاه مهرآباد اجرا شد.

حمید سبزواری
نام کامل	حسین ممتحنی
نام‌های دیگر	حمید سبزواری
لقب	شاعر بزرگ انقلاب اسلامی، پدر شعر انقلاب
تخلص	حمید
نام پدر	عبدالوهاب
ولادت	۱۳۰۴ هجری شمسی
محل تولد	سبزوار، ایران
محل زندگی	سبزوار، تهران
رحلت	۲۲ خرداد ۱۳۹۵
مدفن	پارک بهمن سبزوار
طول عمر	۹۱ سال
همسر	شکوه اقدس شفقی
فرزندان	۶ فرزند (۴ دختر و ۲ پسر)
خویشاوندان	پدربزرگ: ملا محمدصادق ممتحنی (شاعر با تخلص "مجرم")
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	شاعر، معلم، کارمند بانک
منصب	عضو شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، عضو شورای شعر صدا و سیما
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	شعر انقلابی، شعر مذهبی، دفاع مقدس
سبک نوشتاری	سبک خراسانی، قصیده، غزل، مثنوی، شعر نو
اساتید	میرزا حبیب جوینی محمدعلی محمدی
معاصرین	دکتر علی شریعتی، مقام معظم رهبری
برخی آثار	سرود درد سرود سپیده کاروان سپیده یاد یاران گزیده ادبیات معاصر به رنگ آمده دشمن سرودی دیگر بانگ جرس

برای دیگر کاربردها، سبزواری (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ولادت

حسین ممتحنی معروف به حمید سبزواری در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی در شهر سبزوار به دنیا آمد. پدرش عبدالوهاب، پیشه‌ور ساده‌ای بود که قریحه شعری داشت و جدش ملا محمدصادق ممتحنی، شاعری مردمی بود که "مجرم" تخلص می‌کرد. آثار جدش در سفری به مشهد و در حمله راهزنان به یغما رفت. حمید در خانواده‌ای پرورش یافت که رنج فقر و تهیدستی را احساس می‌کرد و زندگی را با دشواری سپری ساخت. قبل از رفتن به مدرسه، قرآن را در خانه و نزد مادرش آموخت و به همین دلیل وقتی به مدرسه رفت فارسی را خیلی خوب و سلیس می‌خواند.

تحصیلات

حمید سبزواری در سال ۱۳۱۱ در سن هفت سالگی به مدرسه رفت و در مدرسه شیخ حسن داورزنی که مدرسه مردمی بود به تحصیل علم و دانش مشغول شد. وی علاوه بر آن مطالعات خارج از درس نیز داشت و نزد میرزا حبیب جوینی، جامع المقدمات را خواند و مدتی نزد روحانی دیگری با نام محمدعلی محمدی درس خواند. دوران جوانی خود را در شهر سبزوار گذراند و به علت مشکلات معیشتی تحصیلاتش گسیخته ماند. وی در آزمون استخدامی آموزش و پرورش در بین هشتاد نفر رتبه سوم را کسب کرد و به عنوان آموزگار در مدارس زادگاه خود به تدریس پرداخت.

فعالیت‌ها

حمید سبزواری از سن ۱۴سالگی شروع به سرودن شعر کرد و اشعارش را در دفتری با نام "فریاد نامه" می‌نوشت که بیشتر اشعارش اجتماعی بود. در سال ۱۳۳۱ ازدواج کرد و یک سال بعد از ازدواج، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای او گرفتاری‌هایی به وجود آورد و تحت تعقیب قرار گرفت. مدتی متواری بود و مدت زمانی را در اسفراین مخفی شد. به دلیل اشعار انتقادی و مقاله‌های کوبنده‌ای که در روزنامه‌ها منتشر می‌کرد، از آموزش و پرورش اخراج شد.

وی مدتی در شرکتی که سنگ معدن استخراج می‌کرد در اطراف سبزوار و شاهرود کار کرد و مدتی را نیز با اجاره حمام در سبزوار گذراند. بعدها در بانک بازرگانی (بانک تجارت پس از انقلاب) مشغول به کار شد و به تهران منتقل شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سبزواری در شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عضویت یافت و با صدا و سیمای جمهوری اسلامی همکاری نزدیکی داشت. سرودهای انقلابی ماندگاری که در مناسبت‌های مهم بعد از پیروزی انقلاب اسلامی از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش گردیده است، از آثار اوست.

مهمترین فعالیت سبزواری، شاعری است. شعر او را شناسنامه زمانمند انقلاب نامیده‌اند، زیرا کمتر حادثه یا رویدادی بعد از انقلاب روی داده است که انعکاس آن در شعر او نیامده باشد. وی به عنوان برجسته‌ترین چهره شعر انقلاب شناخته می‌شود و در انواع قالب‌های شعری خصوصاً قصیده مهارتی تام و تمام دارد.

نمونه‌ای از اشعار:

وقت است تا برگ سفر، بر باره بندیم		دل بر عبور از سد خار و خاره بندیم
از هر کران بانگ رحیل آید به گوشم		بانگ از جرس برخاست وای ِمن خموشم
دریادلان راه سفر در پیش دارند		پا در رکاب ِ راهوار خویش دارند
گاه سفر را چاووشان فریاد کردند		منزل به منزل حال ره را یاد کردند
گاه سفر آمد، نه هنگام درنگ است		چاووش می‌گوید که ما را وقت تنگ است ...

وفات

حمید سبزواری بامداد روز شنبه ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ در سن ۹۱ سالگی به دلیل کهولت سن و وخامت بیماری در سرخ آب (ساوجبلاغ) درگذشت. پیکر استاد سبزواری روز چهارشنبه ۲۶ خرداد ۱۳۹۵ در دیار سربداران تشییع شد و در پارک بهمن سبزوار به خاک سپرده شد.

آثار

1. سرود درد (نخستین دفتر شعر حمید سبزواری که سروده‌های سالهای ۳۶ تا ۵۷ را در بر می‌گیرد)
2. سرود سپیده (دومین دفتر اشعار معاصر حمید سبزواری)
3. کاروان سپیده (در برگیرنده ۲۶ قطعه از اشعار حمید سبزواری)
4. یاد یاران (مثنوی نسبتا بلندی در رثای جهادگر شهید مهندس سید محمد تقی رضوی و جمعی از شهیدان دفاع مقدس)
5. گزیده ادبیات معاصر (گزیده اشعار حمید سبزواری شامل ۳۴ شعر از سالهای دور تاکنون)
6. به رنگ آمده دشمن (منظومه‌ای کوتاه با ۵۶ بیت در قالب مثنوی)
7. سرودی دیگر (دربرگیرنده ۱۴۲ قطعه از تازه ترین اشعار کلاسیک حمید از ۱۳۶۶ تاکنون)
8. بانگ جرس
9. دیوان اشعار
10. تو عاشقانه سفر کن

جوایز و افتخارات

• نشان درجه یک فرهنگ و هنر (۱۳۷۱)
• چهره ماندگار دوره سوم (۱۳۸۲)
• نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر (۱۳۹۳)
• کارمند نمونه کشور در دهه ۷۰
• سرایش سرود خاطره انگیز "خمینی ای امام" که در فهرست آثار معنوی کشور ثبت شده است
• تحسین و تقدیر امام خمینی از برخی سروده‌هایش
• مقدمه نویسی مقام معظم رهبری بر کتاب "سرود درد"
• انتخاب کتاب "سرود سپیده" به عنوان کتاب سال

منابع مقاله

• برقعی، محمد باقر، سخنوران نامی معاصر ایران، قم - ایران: نشر خرم، ۱۳۷۳ هجری شمسی
• رادفر، ابوالقاسم، مناقب علوی در آیینه شعر فارسی، تهران - ایران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۰ هجری شمسی
• مجاهدی، محمد علی، سیری در قلمرو شعر نبوی، قم - ایران: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۸ هجری شمسی
• مجاهدی، محمد علی، سیمای امام حسین(ع) در شعر فارسی، قم - ایران: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۹ هجری شمسی
• محمد زاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی انقلاب حسینی، تهران - ایران: انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۵ هجری شمسی
• پایگاه مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی: حمید سبزواری «برگ سفر» بست و دارفانی را وداع گفت
• پایگاه تابناک: زندگی حمید سبزواری
• پایگاه صبح رابر: حمید سبزواری، پدر شعر انقلاب درگذشت، ۲۲ خرداد ۱۳۹۵
• پایگاه خبرگزاری دفاع مقدس: 65سال زندگی با حمید سبزواری همه‌اش خاطره است، ۰۲ بهمن ۱۳۹۴

وابسته‌ها

سرود درد