امین‌پور، قیصر

قیصر امین‌پور
نام کامل	قیصر امین‌پور
نام پدر	مراد
ولادت	۲ اردیبهشت ۱۳۳۸
محل تولد	گتوند، شهرستان شوشتر، استان خوزستان، ایران
محل زندگی	تهران
رحلت	۸ آبان ۱۳۸۶
مدفن	گتوند، کنار مقبره شهدای گمنام
طول عمر	۴۸ سال
همسر	زیبا اشراقی
دین	اسلام
پیشه	شاعر، استاد دانشگاه، نویسنده، ترانه‌سرا
منصب	مدیر مجله سروش نوجوان، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری ادبیات فارسی
دانشگاه	دانشگاه تهران، دانشگاه الزهراء
علایق پژوهشی	شعر معاصر، رباعی، غزل، شعر نوجوانان، شعر عاشورایی
برخی آثار	در کوچه آفتاب طوفان در پرانتز منظومه ظهر روز دهم مثل چشمه مثل رود تنفس صبح بی‌بال پریدن به قول پرستو گفتگوهای بی‌گفت‌وگو با خواهر خاموشم آینه‌های ناگهان

قیصر امین‌پور (۱۳۳۸-۱۳۸۶ش)، شاعر برجسته معاصر ایرانی، استاد دانشگاه، نویسنده و ترانه‌سرا. وی از تأثیرگذارترین شاعران دوره انقلاب اسلامی و منتخب هفتمین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۷ بود. امین‌پور از بنیانگذاران حوزه هنری، مجله سروش نوجوان، دفتر شعر جوان و خانه شاعران محسوب می‌شود و در شکل‌گیری جریان ادبی پس از انقلاب نقش بسزایی داشت. آثار او شامل شعرهای انقلابی، عاشورایی، نوجوانان و غزلیات معاصر است و در دانشگاه‌های تهران و الزهراء به تدریس اشتغال داشت.

ولادت

قیصر امین‌پور فرزند مراد در دوم اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۳۸ در شهرستان گتوند از توابع شوشتر در استان خوزستان به دنیا آمد. گتوند که امروزه به شهرستان مستقلی تبدیل شده، منطقه‌ای بختیاری‌نشین است و نام آن به معنای "از تبار بزرگ" یا "بزرگ‌زادگان" است. قبل از ورود به دبستان، مدت سه سال در مکتب به خواندن و نوشتن و قرائت قرآن پرداخت.

تحصیلات

دوره راهنمایی و متوسطه را در مدرسه راهنمایی دکتر معین و دبیرستان آیت‌الله طالقانی دزفول گذراند. در سال ۱۳۵۷ در رشته دامپزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد، ولی پس از مدتی از تحصیل در این رشته انصراف داد. در سال ۱۳۶۳ بار دیگر در رشته زبان و ادبیات فارسی به دانشگاه رفت و این رشته را تا مقطع دکترا گذراند.

در سال ۱۳۷۶ از پایان‌نامه دکترای خود با راهنمایی استاد محمدرضا شفیعی کدکنی با عنوان «سنت و نوآوری در شعر معاصر» دفاع کرد که در سال ۱۳۸۳ توسط انتشارات علمی و فرهنگی منتشر شد.

فعالیت‌ها

امین‌پور فعالیت‌های گسترده‌ای در عرصه‌های مختلف فرهنگی و ادبی داشت:

فعالیت‌های دانشگاهی

تدریس در دانشگاه را در سال ۱۳۶۷ در دانشگاه الزهرا آغاز کرد و سپس در سال ۱۳۶۹ در دانشگاه تهران مشغول تدریس شد. وی به عنوان عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران به تربیت نسل جدیدی از شاعران و ادب‌پژوهان پرداخت.

فعالیت‌های مطبوعاتی و فرهنگی

در سال ۱۳۵۸، به همراه سید حسن حسینی از جمله شاعرانی بود که در شکل‌گیری و استمرار فعالیت‌های واحد شعر حوزه هنری تا سال ۱۳۶۶ تأثیرگذار بود. وی طی این دوران مسئولیت صفحه شعر هفته‌نامه سروش را بر عهده داشت.

در خرداد ۱۳۶۷ به همراه فریدون عموزاده خلیلی و بیوک ملکی، مجله سروش نوجوان را تأسیس کرد که اولین نشریه در حوزه ادبیات برای نوجوانان در خاورمیانه بود. امین‌پور تا آبان ۱۳۸۲ سردبیری این مجله را بر عهده داشت و طی ۱۸۸ شماره، نسلی از نویسندگان و شاعران نوجوان را تربیت کرد.

وی همچنین با همراهی حسن حسینی و فاطمه راکعی، دفتر شعر جوان و خانه شاعران را تأسیس کرد و تا آخرین روزهای عمرش به خواندن و نقد اشعار شاعران جوان می‌پرداخت.

جوایز و افتخارات

• دریافت جایزه نیما یوشیج (مرغ آمین بلورین) در سال ۱۳۶۸
• برگزیده اولین دوره جشنواره بین‌المللی شعر فجر در بخش آئینی
• انتخاب به عنوان عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ۱۳۸۲
• برگزیده شدن به عنوان یکی از شاعران برتر دفاع مقدس در دهه‌های ۶۰ و ۷۰
• انتخاب به عنوان چهره ماندگار زبان و ادبیات فارسی در هفتمین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۷ (پس از وفات)

ویژگی‌های شعری

شعرهای امین‌پور از حیث بلاغی ارزشمند بوده و بر ظرفیت‌ها و توانمندی زبان فارسی افزوده است. مهم‌ترین ویژگی‌های شعری او عبارتند از:

1. مضمون بکر: هوشیاری و دقت نظر امین‌پور از او شاعری مضمون‌یاب و نکته‌پرداز ساخته بود
2. اندیشه‌های نو: نوآوری در مضمون و اندیشه از ویژگی‌های بارز شعر اوست
3. زبان امروزی: استفاده از زبان معاصر در نهایت سلاست و روانی
4. گوناگونی موضوعات: پرداختن به موضوعات عام و متعلق به نوجوانان و مردم
5. تسلط بر وزن: استفاده متنوع از اوزان ریتمیک و خوش‌آهنگ
6. ایهام و بلاغت: استفاده هنرمندانه از آرایه‌های ادبی به ویژه ایهام

امین‌پور در قالب‌های رباعی، دوبیتی، غزل، مثنوی، شعر نو و قصیده شعر سروده و توانسته ویژگی‌های سبکی و بلاغی شعر کلاسیک و شعر نیمایی را تلفیق کند.

نمونه‌ای از اشعار او:

خوشا از دل نم اشكى فشائدن		به آبى، آتش دل را نشاتدن
خوشا زان عشقبازان ياد كردن		زبان را زخمۀ فرياد كردن
خوشا از نى، خوشا از سر سرودن		خوشا نى نامه‌اى ديگر سرودن
نواى نى، نوایى آتشين ست		بگواز سر بگيرد، دلنشين ست
نواى نى، نواى بى نوايى ست		هواى ناله‌هايش نينوايى ست
نوای نی، دوای هر دل تنگ		شفای خواب گل، بیداری سنگ...

نمونه دوم:

گاهی گمان نمی‌کنی، ولی خوب می‌شود		گاهی نمی‌شود، که نمی‌شود، که نمی‌شود
گاهی بساط عیش خودش جور می‌شود		گاهی دگر تهیه بدستور می‌شود
گه جور می‌شود خود آن بی مقدمه		گه با دو صد مقدمه ناجور می‌شود
گاهی هزار دوره دعا بی اجابت است		گاهی نگفته قرعه به نام تو می‌شود
گاهی گدایِ گدایی و بخت باتو یار نیست		گاهی تمام شهر گدایِ تو می‌شود
گاهی برای خنده دلم تنگ می‌شود		گاهی دلم تراشه‌­ای از سنگ می‌شود
گاهی تمامِ آبی این آسمان ما		یکباره تیره گشته و بی رنگ می‌شود
گاهی نفس به تیزی شمشیر می‌شود		از هرچه زندگیست، دلت سیر می‌شود
گویی به خواب بود جوانی‌­مان، گذشت		گاهی چه زود فرصتمان دیر می‌شود
کاری ندارم کجایی، چه می‌کنی؟		بی عشق سر مکن که دلت پیر می‌شود

وفات

قیصر امین‌پور پس از تصادفی در سال ۱۳۷۸ همواره از بیماری‌های مختلف رنج می‌برد و دو عمل جراحی قلب و پیوند کلیه را پشت سر گذاشته بود. سرانجام در ساعت ۳ بامداد سه‌شنبه ۸ آبان ۱۳۸۶ در بیمارستان دی تهران درگذشت.

پیکر این شاعر با اصرار خانواده و همشهریانش به زادگاهش گتوند منتقل و در کنار مقبره شهدای گمنام این شهرستان به خاک سپرده شد. آرامگاه وی با طراحی حسین خسروجردی در سال ۱۳۸۹ ساخته شد و شامل بنایی مدور با گنبدهای فیروزه‌ای و کاشی‌های مزین به اشعار شاعر است.

پس از مرگ وی، میدان شهرداری منطقه ۲ تهران واقع در محله سعادت‌آباد به نام قیصر امین‌پور نام‌گذاری شد که بعدها به بلوار قیصر امین‌پور تغییر نام یافت.

رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای(ره)، در پیام تسلیت درگذشت او نوشت: «با اندوه و دریغ، خبر تلخ درگذشت شاعر فرزانه انقلاب دکتر قیصر امین‌پور را دریافت کردم. از دست دادن او برای اینجانب و برای همه اصحاب شعر و ادب، خسارت‌بار است. او شاعری خلاق و برجسته بود و همچنان به سمت قله‌های این هنر بزرگ پیش می‌رفت... او و دوستانش نخستین رویش‌های زیبا و مبارک انقلاب در عرصه شعر بودند و بخش مهمی از طراوت و جلوه این بوستان، مرهون ظهور و رشد آن عزیز و دیگر دوستان همراه اوست.»

آثار

آثار مکتوب

1. در کوچه آفتاب (۱۳۶۳) - مجموعه رباعی و دوبیتی
2. تنفس صبح (۱۳۶۳) - مجموعه اشعار
3. طوفان در پرانتز (۱۳۶۵) - نثر ادبی
4. منظومه ظهر روز دهم (۱۳۶۵) - شعر نوجوان
5. مثل چشمه، مثل رود (۱۳۶۸) - شعر نوجوان
6. بی‌بال پریدن (۱۳۷۰) - نثر ادبی
7. آینه‌های ناگهان (۱۳۷۲) - مجموعه شعر
8. به قول پرستو (۱۳۷۵) - شعر نوجوان
9. گزینه اشعار (۱۳۷۸) - انتشارات مروارید
10. گل‌ها همه آفتابگردانند (۱۳۸۰) - مجموعه شعر
11. دستور زبان عشق (۱۳۸۶) - مجموعه شعر
12. کتاب شعر و کودکی (۱۳۸۵) - انتشارات مروارید
13. مجموعه کامل اشعار قیصر امین‌پور - انتشارات مروارید

آثار پژوهشی

سنت و نوآوری در شعر معاصر (۱۳۸۳) - پایان‌نامه دکترا

ترجمه آثار

1. گزیده‌ای از اشعار به زبان انگلیسی توسط سعید سعیدپور
2. گزیده‌ای به زبان عربی توسط موسی بیدج (انتشارات مرکز الحضاره بیروت)
3. مجموعه‌ای به زبان چینی با ترجمه موهون یانگ (۱۳۸۸)

منابع مقاله

• برقعی، محمدباقر، سخنوران نامی معاصر ایران، قم - ایران: نشر خرم، 1373 هجری شمسی
• مجاهدی، محمدعلی، کاروان شعر عاشورا، قم - ایران: زمزم هدايت، 1386 هجری شمسی
• محمدزاده، مرضیه، دانشنامه شعر عاشورایی انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم، تهران - ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات، 1386 هجری شمسی
• مرکز پژوهش‌های ایرانی اسلامی، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی: قیصر امین پور؛ شاعر، معلم، مولف و جریان ساز ادبی، 1394/8/9
• پایگاه دانش‌چی: تحقیق در مورد زندگی قیصر امین پور
• پایگاه ستاره: بیوگرافی قیصر امین پور، شاعر شیرین کتاب‌های فارسی، 8 مرداد 1402
• پایگاه کجارو: آرامگاه قیصر امین پور، تاثیرگذارترین شاعر دوران انقلاب، پنج‌شنبه 21 دی 1396
• پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران: مروری بر زندگی قیصر امین پور؛ شاعر عاشقانه‌ها، ۱۴۰۰/۰۸/۰۸

وابسته‌ها

• گلها همه آفتابگردانند
• سنت و نوآوری در شعر معاصر
• آینه‌های ناگهان: گزیده شعرهای 64-71
• دستور زبان عشق: از شعرهای 85 - 80
• طوفان در پرانتز
• مجموعه کامل اشعار قیصر امین‌پور 1385 - 1359