خامنهای، سید مجتبی
| سید مجتبی خامنهای | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | سید مجتبی حسینی خامنهای |
| لقب | آیتالله |
| نسب | حسینی (از سادات افطسی و سلطان سید احمد، از ذریه حسن افطس نوۀ امام علی السجاد علیهالسلام) |
| نام پدر | سید علی حسینی خامنهای |
| ولادت | ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ش |
| محل تولد | مشهد، ایران |
| محل زندگی | تهران |
| همسر | زهرا حداد عادل(شهیده) |
| فرزندان | دو پسر و یک دختر (محمدباقر، فاطمه و محمدطاها) |
| خویشاوندان | سید علی خامنهای (پدر)، منصوره خجسته باقرزاده (مادر)، سید جواد حسینی خامنهای (پدر بزرگ)، غلامعلی حداد عادل (پدر زن) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثناعشری |
| پیشه | فقیه، مدرس حوزه علمیه |
| منصب | سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران |
| پس از | سید علی خامنهای |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| دانشگاه | حوزه علمیه قم |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، رجال |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
سید مجتبی حسینی خامنهای (متولد ۱۳۴۸ش)، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، فقیه، مدرس حوزه علمیه و فرزند دوم آیتالله سید علی خامنهای رهبر شهید انقلاب اسلامی است. ایشان در روز ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ توسط مجلس خبرگان رهبری پس از شهادت آیتالله سید علی خامنهای به دست جنایتکاران آمریکایی و صهیونیستی، به عنوان سومین رهبر نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران انتخاب شد. ایشان تحصیلات حوزوی خود را در مشهد و قم گذرانده و از محضر اساتید بزرگی همچون پدرش شهید آیتالله خامنهای، آیتالله جواد تبریزی، آیتالله وحید خراسانی، آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، آیتالله مجتبی تهرانی و آیتالله محمد مؤمن قمی بهره برده است. بیش از ۱۷ سال به تدریس دروس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم اشتغال داشته و درس ایشان یکی از پررونقترین دروس خارج حوزه قم محسوب میشد. ایشان همچنین در تأسیس مراکز علمی و مدارس فقهی نقش داشته و ارتباط نزدیکی با بزرگان اخلاق و عرفان داشته است.
ولادت
سید مجتبی حسینی خامنهای در 17 شهریور سال ۱۳۴۸ هجری شمسی در شهر مشهد به دنیا آمد. پدر ایشان شهید آیتالله سید علی حسینی خامنهای دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و مادرشان منصوره خجسته باقرزاده است. ایشان فرزند دوم خانواده میباشد.[۱]
نسب و خاندان
سید مجتبی خامنهای از خاندان خامنهای است که از سادات حسینی و از ذریه حسن افطس نوۀ امام علی السجاد علیهالسلام میباشند. این خاندان از سادات افطسی و سلطان سید احمد هستند. جد این خاندان به نام سید محمد تفریشی در نیمه دوم قرن سیزده هجری قمری به شهر خامنه رفت و نسل او در آنجا پراکنده شدند. اولین شخصیت علمی این خاندان سید حسین خامنهای (متوفی ۱۳۲۵ ق.) است.[۲]
تحصیلات
آیتالله سید مجتبی خامنهای تحصیلات حوزوی خود را با گذراندن دروس مقدماتی در مدرسه آیتالله مجتهدی تهرانی در تهران آغاز کرد. در ۱۷ سالگی و در حالی که پدرش رئیس جمهور مردم ایران بود، به جبهههای نبرد با دشمنان بعثی رفت و در دفاع مقدس شرکت فعال داشت. نورعلی شوشتری، فرمانده ایشان در جنگ، درباره حضور وی در جبهه میگفت: «دلاورانه به خط میزد. در جنگی که آمده بود تا جان ایران را مجروح کند، با راست قامتان رشیدی که هرگز ردای مقاومت را ترک نکردند، سند پایمردی دلیران خطه پارس شد تا جمهوری اسلامی از اولین روزهای حیاتش در پاسداری از آب و خاک ایران استوار و ثابت قدم باشد.»
پس از پایان جنگ تحمیلی، در سال ۱۳۶۸ برای تکمیل تحصیلات حوزوی به قم مهاجرت کرد و تا اوایل سال ۱۳۷۱ در این شهر مستقر بود. در روزگار پس از جنگ، این مجتهد جوان که قریب هجده سال داشت، در آستان عالمان بزرگ زانوی طلبگی زد. در آغاز دهه هفتاد، خود مسئلهآموز صد مدرس شد و از سال ۱۳۸۳ به مدت بیست سال پیاپی دروس خارج فقه تدریس کرد.
ایشان دروس سطوح عالی را از محضر اساتیدی همچون آیتالله علی احمدی میانجی، آیتالله رضا استادی، آیتالله اوسطی و دیگر اساتید مبرز قم فرا گرفت. دروس خارج فقه و اصول را نیز از محضر پدرش آیتالله خامنهای و همچنین آیتالله جواد تبریزی، آیتالله حسین وحید خراسانی، آیتالله سید موسی شبیری زنجانی، آیتالله مجتبی تهرانی و آیتالله محمد مؤمن قمی آموخت.
سید مجتبی خامنهای که مسلط به زبانهای عربی و انگلیسی است، دورههای تخصصی علوم روانشناسی و روانکاوی را نیز گذرانده است.
فعالیتهای نظامی
آیتالله سید مجتبی خامنهای در سال ۱۳۶۵ و در ۱۷ سالگی به جبهههای جنگ اعزام شد. ایشان به عنوان عضو گردان حبیب بن مظاهر از لشکر ۲۷ محمد رسولالله در عملیاتهای مهمی همچون بیتالمقدس ۲، ۳ و ۴، والفجر ۱۰ و مرصاد شرکت داشت. حضور او در جبههها صرفاً یک حضور نمادین نبود؛ بلکه به عنوان یک نیروی بسیجی در خط مقدم جبهه خدمت کرد. همرزمان او از روحیه متواضع و حضور بیتکلف وی در کنار سایر سربازان یاد میکنند.
فعالیتهای علمی و تدریس
آیتالله سید مجتبی خامنهای از همان ابتدای تحصیل، به طور مستمر به امر تدریس اشتغال داشت. در مدرسه آیتالله مجتهدی تهران تدریس برخی دروس مقدماتی حوزه را آغاز کرد و از سال ۱۳۷۴ به تدریس معالم مشغول شد. بعد از توصیه آیتالله العظمی خامنهای پیرامون ضرورت تحول در حوزه و اهمیت کتب شهید صدر، تدریس معالم را متوقف و تدریس حلقات شهید صدر را شروع کرد.
هنگام تشرف به قم در سال ۱۳۷۶، ادامه درس حلقات را به یکی از همبحثیهایش واگذار کرد. سال ۱۳۷۷ تدریس خصوصی رسائل و مکاسب را در بیت شریف امام خمینی (قدّسسرّه) در قم شروع کرد. مدتی بعد، درس خارج صلاة (تسبیحات اربعه، سجود و رکوع) را به طور خصوصی با حضور برخی شاگردان سابق درس معالم و حلقات آغاز کردند.
ایشان در سال ۱۳۸۳ به تدریس حلقات و در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ به تدریس سطوح عالی (مکاسب) در یکی از مدارس قم پرداخت. درس ایشان در سال ۱۳۸۶ به مدرسه مبارکه فیضیه منتقل شد و در سال ۱۳۸۷ درس خارج خصوصی ایشان (صلاة) در دفتر آیتالله العظمی خامنهای در قم شکل گرفت.
از ابتدای سال تحصیلی ۱۳۸۸ به درخواست شاگردان سابق، درس خارج فقه عمومی ایشان در محل دفتر قم آغاز شد. بعد از یک سال، درس خارج عمومی اصول ایشان در سال ۱۳۸۹ رسماً آغاز شد و از ابتدای اصول تا ابتدای استصحاب استمرار یافت.[۳]
روش تدریس و ویژگیهای آموزشی
آیتالله سید مجتبی خامنهای قبل از تدریس، سیر بحث و دیدگاههای علمیشان را مرقوم و مدون میکرد و بعد از تدریس نیز مباحث فقهی ـ اصولیشان به قلم خود ایشان تنظیم میشود و برخی از مجلدات آن آماده نشر است. تقریرات علمی دروس ایشان نیز از مدتها قبل توسط برخی شاگردان آماده انتشار بود اما به جهت استنکاف ایشان، تاکنون انتشار عمومی نیافته و صرفاً بعد از درخواست مکرر، در دسترس برخی خواص و علمای حوزه قرار گرفته است.
ایشان به سبک و سیاق علمای سلف، بین درس فقه و اصول دقایقی را به گعده صمیمانه با شاگردان اهتمام داشت و از ابتکارات ایشان آن که در ابتدای درس فقه، دقایقی را به تفسیر قرآن کریم اختصاص میدادند که حاوی نکاتی ناب و بدیع بود. از دیگر نکات مهم درس ایشان، اهتمام به شاگردپروری و توجه ویژه به اشکالات شاگردان بود که در موارد متعدد، به بعد از درس نیز کشیده میشد.
نوآوری در محتوا و سبک تدریس (تسلط بر آراء گذشتگان، نقادی در مبانی علمی و نظامواره مسائل، بیان منظم و منطقی، آزاداندیشی فکری و حرّیت علمی، رعایت اخلاق و تواضع مثالزدنی) موجب آن شد درس خارج ایشان در قم به مرور به یکی از پررونقترین دروس خارج حوزه قم تبدیل شود و تا قبل از دوران کرونا و تعطیلی دروس حضوری، بالغ بر ۴۰۰ نفر در درس خارج ایشان شرکت داشتند.
تعطیلی درس و دلایل آن
در دوران کرونا درس استاد به صورت مجازی برگزار شد و پس از آن نیز به دلیل سکونت ایشان در تهران و محدودیت رفتوآمد به قم، به همین منوال ادامه یافت. در ابتدای سال تحصیلی ۱۴۰۲ بالغ بر ۱۳۰۰ نفر در درس ایشان ثبتنام کردند. در این شرایط و در حالی که در نخستین جلسه سال تحصیلی بالغ بر ۷۰۰ نفر در درس شرکت داشتند، ایشان به یکباره خبر تعطیلی درسشان را اعلان کرد و از جمع شاگردان حلالیت طلبید.
بعد از این ماجرا ۱۰۰۰ نفر از طلاب و اساتید قم، در نامهای به محضر رهبر معظم انقلاب اسلامی درخواست ازسرگیری درس ایشان را مطرح کردند و برخی اعاظم قم هم به طور شفاهی همین معنا را خواستار شدند. اما ایشان در دیدار خصوصی با جمعی از شاگردان قدیمی، علت تعطیلی درس را امری معنوی برشمرد که قابل ذکر نیست و در ضمن آن بر این نکته تأکید کرد که در شرایط پساکرونا که درسهای بسیاری از اساتید خوب حوزه کمرونق یا تعطیل شده است، این که درس ایشان با این تعداد پرشمار برگزار شود، وجهی ندارد.
آیتالله حاج سید مجتبی خامنهای به شاگردان فرمود: "طلاب و فضلای حاضر در درس را به اساتید دیگر رهنمون کنید." و ملاکهایی چون «علمیّت»، «انقلابی بودن» و «سلامت نفس» را از جمله شرایط استاد طراز معرفی کردند. با اصرار دوستان و اطلاع از توصیه رهبر شهید انقلاب به ایشان مبنی بر اقدام به «حاشیهنگاری بر عروه»، بعد از استنکاف اولیه، تصمیمگیری در این کار را به آینده موکول کردند که بعد از مدتی کار علمی خود را بر این مسئله و بازنویسی دروس فقهی و اصولی خود متمرکز کردند، که تاکنون نیز ادامه دارد.
زندگی شخصی و خانوادگی
سید مجتبی خامنهای در سال ۱۳۷۸ با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو پسر و یک دختر به نامهای محمدباقر، فاطمه و محمدطاها است. همسر او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ در حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به بیت رهبری، بههمراه آیتالله سید علی خامنهای به شهادت رسید و خود او نیز مجروح شد.[۴]
دومین فرزند رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در تبعیت محض از شیوه زندگی پدر، سادهزیستی را سرمشق زندگی خود قرار داد. این فقیه اخلاقمحور و مدرس علوم انسانی در کنار عمق در متن دین، در بسیاری از شاخههای فناوریهای نوین و علوم نظامی و امور امنیتی، اصول سیاسی و اقتضائات اجرائی کشور اشراف و آگاهی دارد. فسادستیز است و افقهای نامکشوف تمدنی را سالهای متمادی کاویده است.
ایشان در تأسیس مراکز علمی و مدارس فقهی نقش فعالی داشته و از مؤسسات و مراکز فقهی انقلابی با سلایق علمی مختلف پشتیبانی کرده است. توجه توأمان به مسائل علمی و دغدغههای اجتماعی به ویژه خدمت به محرومان، موجب شکلگیری برنامهای جامع در این مدارس شده است.
ارتباط مستمر با فرماندهان نظامی و رهبران جبهه مقاومت، به ویژه سید حسن نصرالله و شهید حاج قاسم سلیمانی، از جنبههای مهم شخصیت ایشان است. همچنین ارتباط وثیق با بزرگان اخلاق و عرفان از جمله حضرات آیات بهاءالدینی، بهجت، کشمیری و شیخ جعفر مجتهدی داشته است.[۵]
تحریمها
در آبان ۱۳۹۸، وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا او را بههمراه هشت نفر از افراد مرتبط با بیت رهبری تحریم کرد.
رهبری جمهوری اسلامی ایران
در روز ۱۷ اسفند ۱۴۰۴، مجلس خبرگان رهبری در اجلاس فوقالعاده خود، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای را بر اساس رأی قاطع نمایندگان به عنوان سومین رهبر نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران تعیین و معرفی نمود. این انتخاب بلافاصله پس از انتشار خبر شهادت و عروج ملکوتی رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی، آیتالله سید علی خامنهای، صورت گرفت که به دست جنایتکاران آمریکایی و رژیم خبیث صهیونیستی به شهادت رسیده بود.
مجلس خبرگان رهبری در بیانیه خود اعلام کرد: «این مجلس پس از بررسیهای دقیق و گسترده و استفاده از ظرفیت اصل ۱۰۸ قانون اساسی، مطابق وظیفه شرعی و اعتقاد به حضور در محضر خداوند متعال، در اجلاسیه فوقالعاده امروز آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای (حفظهالله) را بر اساس رأی قاطع نمایندگان محترم مجلس خبرگان رهبری به عنوان سومین رهبر نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، تعیین و معرفی مینماید.»[۶]
انتخاب ایشان با تأخیر هشت روزه پس از شهادت پدرش صورت گرفت که دلیل این تأخیر، تهدیدات امنیتی علیه نشست خبرگان و نیز امتناع اولیه ایشان از پذیرش این مسئولیت اعلام شده است. در همین راستا، ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی، ساختمانهای مجلس خبرگان در قم و تهران را هدف حمله قرار داده و تخریب کردند.
شرایط رهبری
بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شرایط و صفات رهبر عبارتند از:[۷]
1. صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه. ۲. عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام. ۳. بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری.
آیتالله سید مجتبی خامنهای با دارا بودن این شرایط از جمله فقاهت، عدالت، تقوا، زمانشناسی، شجاعت، مدیریت و تدبیر، واجد شرایط رهبری نظام اسلامی شناخته شد.
واکنشها
انتخاب رهبر جدید ایران با واکنشها و بازتابهای گستردهای در داخل و خارج از کشور روبهرو شد. مقامهای سیاسی کشورهای مختلف، گروههای مقاومت اسلامی و مسئولان ارشد جمهوری اسلامی این انتخاب را تبریک گفتند.
آیتالله نوری همدانی از مراجع تقلید، انتخاب سید مجتبی خامنهای را شایسته و حکیمانه خواند و وی را دارای تمامی شرایط لازم برای رهبری، از جمله فقاهت، شجاعت، تقوا، زمانشناسی، مدیریت و تدبیر دانست. آیتالله مکارم شیرازی نیز انتخاب خبرگان را اصلح برشمرد و مردم و ارکان نظام را به بیعت با رهبر جدید و ادامه مسیر انقلاب با اتحاد و استقامت فراخواند.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ابراز امیدواری کرد که سید مجتبی خامنهای مسیر پدرش را با عزت ادامه داده و مردم ایران را در برابر ناملایمات متحد سازد.
در مقابل، ایالات متحده و رژیم صهیونیستی نسبت به این انتخاب ابراز نگرانی کرده و رهبر جدید ایران را تهدید به ترور نمودند.
آثار
- حاشیهنگاری بر عروه
- تقریرات دروس خارج فقه و اصول
- بازنویسی دروس فقهی و اصولی
پانويس
- ↑ ر.ک: آیتالله سید مجتبی خامنهای به رهبری انقلاب انتخاب شدند،اطلاعات مهم درباره پرچم دار سوم انقلاب اسلامی ایران، خبرگزاری تابناک
- ↑ سعیدیزاده، رسول، صفحه ۷۸
- ↑ ر.ک: آیتالله سیدمجتبی خامنهای رهبر جدید ایران کیست، خبرگزاری تسنیم
- ↑ ر.ک: آیتالله سید مجتبی خامنهای شخصیتی در تقاطع علم، جهاد و سیاست، خبرگزاری مهر
- ↑ ر.ک: آیتالله سید مجتبی خامنهای به رهبری انقلاب انتخاب شدند،اطلاعات مهم درباره پرچم دار سوم انقلاب اسلامی ایران، خبرگزاری تابناک
- ↑ ر.ک: آیتالله سید مجتبی خامنهای سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران شد، خبرگزاری مهر
- ↑ کریمی، جعفر، صفحه ۹۰
منابع مقاله
- سعیدی زاده، رسول، خاندانهای دانشور سادات ایران، آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى - مشهد مقدس - ایران، 1393 هجری شمسی
- کریمی، جعفر، ولایت فقیه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. نمایندگی ولی فقیه. اداره آموزشهای عقيدتی سياسی - تهران - ایران، 1378 هجری شمسی
- خبرگزاری تابناک: آیتالله سید مجتبی خامنهای به رهبری انقلاب انتخاب شدند / اطلاعات مهم درباره پرچم دار سوم انقلاب اسلامی ایران، ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۰:۴۱09 March 2026
- خبرگزاری مهر: آیتالله سید مجتبی خامنهای سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران شد، ۱۸ اسفند ۱۴۰۴
- خبرگزاری تسنیم: آیتالله سیدمجتبی خامنهای رهبر جدید ایران کیست، 18 اسفند 1404
- خبرگزاری مهر: آیتالله سید مجتبی خامنهای شخصیتی در تقاطع علم، جهاد و سیاست، ۱۸ اسفند ۱۴۰۴
پیوند به بیرون
- ابعاد شخصیتی آیتالله سید مجتبی خامنه ای از زبان فقیه مجاهد آیتالله سیفی مازندرانی
- تبیین ابعاد علمی و اخلاقی آیتالله سید مجتبی خامنهای از زبان حجتالاسلام والمسلمین محمدابراهیم کفیل(استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم)
- تصاویر دیده نشده از حجتالاسلام مجتبی خامنهای در جبهه
- اولین مستند از سرگذشت آیتالله سید مجتبی خامنهای
- رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد