جناتی، محمدابراهیم
محمدابراهیم جناتی (۱۳۱۱-1404ش) عالم و نویسنده شیعی، دارای آراء و نظرات جدید در رابطه با مسائل مستحدثه و موضوعاتی چون هنر و موسیقی. کتاب «تطور اجتهاد در حوزه استنباط» از جمله آثار ایشان است. در سال ۱۳۱۱ش در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد. در شش سالگی به اشاره پدر به فراگیری قرآن و ادبیات فارسی پرداخت و در یازدهسالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود شد و در مدت چهار سال مقدمات و مقداری از سطح عالی را به پایان رساند. پیش از ۱۸ سالگی سطوح عالیه فقه و اصول را به ضمیمه منظومه سبزواری به پایان رساند و به مشهد هجرت کرد و از درسهای اساتید آن حوزه بهره برد. سپس به قم رفت و در درس خارج فقه آیتالله بروجردی و خارج اصول امام خمینی شرکت کرد. پس از آن به نجف اشرف مهاجرت نمود و بیست و پنج سال در آن مرکز علمی اقامت گزید و از محضر آیات عظام سید محمود حسینی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، حسین حلی، محمدباقر زنجانی و سید ابوالقاسم خویی بهره برد. به موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و تألیف روی آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتابهای سطح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در سه دوره تدریس کرد و در سالهای آخر اقامت در نجف، در مدرسه آخوند خراسانی، خارج اصول تدریس مینمود. در نجف کتابهای بسیاری تألیف کرد از جمله تقریرات درس خارج فقه آیتالله شاهرودی را در مجموعهای پنججلدی منتشر ساخت. در سال ۱۳۵۸ش به ایران بازگشت و در قم اقامت گزید و به تدریس و تألیف ادامه داد. وی نخستین شخصیت علمی است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به صورت تطبیقی، از دیدگاه بیست و دو مذهب از یکصد و سی و هشت مذهب فقهی که در تاریخ فقه اسلام وجود دارد، تدریس نمود. این درسها در مجموعههایی گردآوری شده که بخشی از آنها مانند «فقه مقارن»، «منابع اجتهاد»، «ادوار اجتهاد»، «ادوار فقه» و «مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامی» چاپ شده است. آراء و نظرات نوینی از ایشان مطرح شده از جمله: نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدی منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدی مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسی اجتماعی توسط زنان، طهارت ذاتی مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنی الحل، جواز مجسمهسازی به عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ، عادت ماهانه است) و نظرات جدید درباره مسائلی چون موسیقی، هنر و حجاب. از آثار او میتوان به «ادوار فقه و کیفیت بیان آن»، «منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی»، «تطور اجتهاد در حوزه استنباط»، «دروس في الفقه المقارن»، «مجمع المسائل»، «کتاب الحج»، «علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی»، «حجاب از دیدگاه فقه اجتهادی»، «نظریه تحول اجتهاد با تحول زمان و شرایط آن»، «المساجد و أحکامها في التشریع الإسلامي»، «تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه»، «توازن ثروت در حکومت اسلامی» و «رساله توضیح المسائل» اشاره کرد.
| محمدابراهیم جناتی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمدابراهیم جناتی |
| ولادت | ۱۳۱۱ش |
| محل تولد | روستای تاش، شاهرود، ایران |
| محل زندگی | شاهرود، مشهد، قم، نجف |
| رحلت | 26 اسفند 1404ش |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | عالم دینی، نویسنده، مدرس حوزه |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| علایق پژوهشی | فقه تطبیقی، اصول، علوم قرآن، حدیث، مسائل مستحدثه |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
محمدابراهیم جناتی، در سال 1311ش، در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد.[۱]
تحصیل در شاهرود
در شش سالگى به اشاره پدر به فراگیرى قرآن مجید و ادبیات فارسى پرداخته و در یازدهسالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود گردیده و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقدارى از سطح عالى شد. هنوز هیجده بهار از عمر ایشان نگذشته بود که سطوح عالیه فقه و اصول را بهضمیمه منظومه سبزوارى به پایان رسانده و بهمنظور گذراندن مراحل بعدى به مشهد هجرت کرده و از درسهاى اساتید آن حوزه علمى بهره فراوان برد.[۲]
هجرت به قم
پس از مدتى به قم رفته و با شرکت در درس خارج فقه آیتاللّه بروجردى و خارج اصول امام خمینى(ره) به تحصیل ادامه داد. سپس به نجف اشرف مهاجرت نموده و بیستوپنج سال در آن مرکز علمى اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزه علمیه مانند آیات عظام سید محمود حسینی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، حسین حلی، محمدباقر زنجانی و سید ابوالقاسم خویی گردید.[۳]
تدریس و تحریر
بهموازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و نیز تألیف روى آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتابهاى سطح عالى حوزه (رسائل، مکاسب و کفایه) را جمعاً در سه دوره تدریس کرد و همچنین در سالهاى آخر اقامت در نجف اشرف، در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراسانى، خارج اصول تدریس مىکرد. در نجف کتابهاى بسیارى به رشته تحریر درآورد؛ از جمله تقریرات درس خارج فقه مرحوم آیتاللّهالعظمى شاهرودى را بهصورت مجموعهاى پنج جلدى، به تشنگان معارف فقهى عرضه کرد.[۴]
بازگشت به وطن
در سال ١٣٥٨ش، با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمى را پى گرفت. خارج فقه و اصول به گونه متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث به گونه تطبیقى، جملگى موضوعاتى بودهاند که همواره به تدریس آنها در قم اشتغال داشته است.[۵]
وی نخستین شخصیت علمى است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم بهصورت تطبیقى، از دیدگاه بیستودو مذهب از یکصدوسىوهشت مذهب فقهى که در تاریخ فقه اسلامى وجود دارد، تدریس نموده است.[۶] این درسها در مجموعههایى گردآورى شده که بخشى از آنها مانند فقه مقارن، منابع اجتهاد، ادوار اجتهاد، ادوار فقه و مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامى چاپ شده است.
وفات
سرانجام در روز سه شنبه 26 اسفند 1404ش آیتالله محمدابراهیم جناتی شاهرودی، از علاقمندان راستین امام خمینی و از حامیان وفادار رهبر شهیدمان به رحمت حق پیوست.[۷]
آثار
تألیفات، آثار و نظرات علمى ایشان تاکنون در قالب دهها کتاب و صدها مقاله، سخنرانى و مصاحبه در داخل و خارج کشور و به زبانهاى گوناگون منتشر شده است.[۸]
ایشان مسائل مستحدثه (مسائل جدید) بسیارى را مورد پژوهش مستمر قرار داد و آنها را با توجه به شرایط زمان، مکان، عرف و نیاز جامعه و بر اساس مبانى فقه اجتهادى و عناصر اصلى استنباط به بحث گرفت و در محافل علمى و مراکز فرهنگى و مطبوعات مطرح ساخت.[۹] همین امر ایشان را چه در نجف و چه در قم در زمره مجتهدان برجستهاى جاى داد که با نظریات عمیق خود راهگشاى پژوهشگران عرصه فقاهت بوده و هستند.
آراء و نظرات نوینى چون نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدى منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدى مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسى اجتماعى توسط زنان، طهارت ذاتى مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنى الحل، جواز مجسمهسازى بهعنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ دختران عادت ماهانه است) و نیز نظرات جدید ایشان درباره مسائلى چون موسیقى، هنر، حجاب و... از جمله آثار ایشان مىباشد.[۱۰]
از جمله آثار ایشان است:
- تطور اجتهاد در حوزه استنباط؛
- مجمع المسائل؛
- كتاب الحج؛
- دروس في الفقه المقارن؛
- منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- ادوار فقه و کیفیت بیان آن؛
- علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- حجاب از دیدگاه فقه اجتهادی؛
- نظریه تحول اجتهاد با تحول زمان و شرایط آن[۱۱].
پانویس
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص416
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص417
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص417
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص30
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص31
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص31
- ↑ ر.ک: آیتالله محمدابراهیم جناتی شاهرودی به رحمت حق پیوست، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص39
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص419-420
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص426
- ↑ ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ص41-29، پایگاه اطلاعرسانی آیتالله جناتی
منابع مقاله
- جناتی، محمد ابراهیم، دروس في الفقه المقارن، تهران - ایران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. معاونت فرهنگی. پژوهشگاه مطالعات تقریبی، 1440 هجری قمری|2019 میلادی
- جناتی، محمد ابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران - ایران: اميرکبير، 1386ش
- جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1386.
- پایگاه اطلاعرسانی مرجع عالیقدر حضرت آیتاللهالعظمی جناتی
- خبرگزاری رسمی حوزه: آیتالله محمدابراهیم جناتی شاهرودی به رحمت حق پیوست، سهشنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴