چمران، مصطفی
مصطفی چمران (1311- 1360ش) مهندس، سیاستمدار و فرمانده نظامی ایرانی، وزیر دفاع دولت موقت جمهوری اسلامی ایران و فرمانده ستاد جنگهای نامنظم در جنگ ایران و عراق بود. وی از شخصیتهای مبارز انقلاب اسلامی و از شاگردان مهدی بازرگان و سید محمود طالقانی محسوب میشود. چمران پس از تحصیلات عالی در آمریکا به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر به فعالیتهای فرهنگی و نظامی پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در مناصب مختلفی از جمله معاون نخستوزیر، وزیر دفاع و نماینده امام در شورای عالی دفاع خدمت کرد. سرانجام در اوایل جنگ تحمیلی عراق بر ضدّ ایران (دفاع مقدّس هشت ساله) در سال 1360 شمسی به فیض بزرگ شهادت رسید.
| مصطفی چمران | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | مصطفی چمران |
| لقب | شهید، سردار اسلام |
| ولادت | اسفند 1311 شمسی |
| محل تولد | قم، ایران |
| محل زندگی | تهران، آمریکا، لبنان، ایران |
| شهادت | 31 خرداد 1360 شمسی |
| مدفن | بهشت زهرا(س)، تهران |
| طول عمر | 49 سال |
| همسر | پروانه (همسر اول)، غاده جابر (همسر دوم) |
| فرزندان | 4 فرزند از همسر اول |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | مهندس، سیاستمدار، فرمانده نظامی |
| منصب | وزیر دفاع، نماینده مجلس، نماینده امام در شورای عالی دفاع |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما |
| دانشگاه | دانشگاه تهران، دانشگاه تگزاس، دانشگاه برکلی |
| علایق پژوهشی | مهندسی هستهای، فیزیک پلاسما |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
مصطفی چمران در اسفند ماه سال 1311 شمسی در شهر قم به دنیا آمد.[۱] [۲] خانواده وی اصالتاً اهل ساوه بودند و پدرش کارگر ساده و جورابباف بود که از این راه زندگی خانواده را میگذراند.[۳] مادرش بانویی آشنا با سیاست و فردی مذهبی بود. چمران یکساله بود که همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و در محله سرپولک ساکن شدند.[۴]
تحصیلات
چمران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان انتصاریه در نزدیکی منطقه پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستانهای البرز و دارالفنون به پایان رساند.[۵] از پانزدهسالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن آیتالله طالقانی در مسجد هدایت شرکت میکرد.[۶]
در سال 1332 شمسی در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1335 با رتبه ممتاز فارغالتحصیل گردید.[۷] در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز و مورد توجه استادش مهدی بازرگان بود.[۸]
در سال 1337 شمسی با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکتری در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هستهای) را با درجه ممتاز به پایان رساند.[۹][۱۰] پس از آن در یکی از مؤسسههای بیل که از مهمترین مراکز علمی و صنعتی جهان است، در زمره در زمره بزرگترین دانشمندان جهان مشغول به کار شد. [۱۱]
فعالیتها
فعالیتهای سیاسی در ایران و آمریکا
پس از کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت دکتر مصدق، چمران به کمیته نهضت مقاومت ملی دانشکده فنی پیوست.[۱۲] در واقعه 16 آذر 1332، در اعتراض دانشجویان به دیدار ریچارد نیکسون از ایران، چمران مصدوم شد.[۱۳]
در دوران تحصیل در آمریکا، وی و چند تن از دانشجویان، شاخهای از جبهه ملی را با عنوان «جبهه ملی ایران در آمریکا» تأسیس کردند و او به عضویت شورای مرکزی و هیئت اجرایی آن انتخاب شد.[۱۴] همچنین به همراه دانشجویان ایرانی و دانشجویان مسلمان سایر کشورهای اسلامی، «انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا» را پایهگذاری کرد.[۱۵] آنگاه به تعبیر خود «همه لذات را سه طلاقه» کرد و به لبنان سفر کرد.[۱۶]
فعالیت در لبنان
در پایان سال 1349 شمسی به دعوت امام موسی صدر به لبنان مهاجرت کرد و مدیریت مدرسه صنعتی جبل عامل در شهر صور لبنان را بر عهده گرفت.[۱۷] در این مدرسه به فرزندان یتیم شیعه آموزش میداد و هنرجویان با علوم و فناوری روز آشنا میشدند.[۱۸] چمران همکاری نزدیکی با امام موسی صدر در تشکیل حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان الافواج المقاومة اللبنانیة (جنبش امل) داشت.[۱۹] [۲۰]
بدون تردید جنبش امل، مجلس اعلای شیعیان لبنان و سرانجام مولود این دو، «حزبالله لبنان»، نتیجه حضور مؤثر دکتر چمران در کنار امام موسی صدر بود.[۲۱]
فعالیتهای پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، چمران همراه گروه 92 نفری از نخبگان مذهبی و سیاسی لبنان به ایران آمد و به دیدار امام خمینی رفت.[۲۲] در تیر 1358 به عنوان معاون نخستوزیر در امور انقلاب منصوب شد.[۲۳]
در تابستان سال 1358 برای فرونشاندن توطئههای جداییطلبانه ضد انقلاب در کردستان، به این منطقه رفت و در آزادسازی شهر پاوه نقش اساسی ایفا کرد.[۲۴]
امام خمینی در حکمی در هشتم مهر 1358 به پیشنهاد نخستوزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب، وی را وزیر دفاع در دولت موقت منصوب کرد.[۲۵]
پس از آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور 1359، چمران به خوزستان رفت و ستاد جنگهای نامنظم را تشکیل داد و فرماندهی آن را بر عهده گرفت.[۲۶] وی واحد مهندسی فعالی را برای ستاد جنگهای نامنظم سازماندهی کرد و خدمات مؤثری مانند ایجاد پل متحرک روی آب، تعمیر و ساخت جادهها و کانال بیستکیلومتری ارائه داد.[۲۷]
چمران از سوی مردم تهران در سال 1359 در اولین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی به نمایندگی برگزیده شد.[۲۸]
شهادت
مصطفی چمران پس از چندبار مجروحشدن در جبهه، ظهر 31 خرداد 1360 در روستای دهلاویه، حوالی سوسنگرد، با ترکش خمپاره دشمن در 49 سالگی به شهادت رسید.[۲۹] پیکر وی در مراسمی به تهران منتقل و در بهشت زهرا(س) به خاک سپرده شد.[۳۰]
امام خمینی در پیامی به مناسبت شهادت چمران فرمودند: «شهادت انسانساز سردار پر افتخار اسلام و مجاهد بیدار و متعهد راه تعالی و پیوستن به ملأ اعلی، دکتر مصطفی چمران را به پیشگاه ولی عصر تسلیت و تبریک عرض میکنم.»[۳۱]
آثار
- خاطرات کردستان
- لبنان
- یادداشتهای سیاسی
- مقاله «16 آذر» درباره واقعه 16 آذر 1332
- نوشتهها و نامههای سیاسی از دوران اقامت در لبنان
پانويس
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
- ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166
- ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166-167
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
- ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص167
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص222
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص223
- ↑ ر.ک: نوری، داوود، ص317
- ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص168
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
- ↑ ر.ک: خمینی، روحالله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، ج10، ص163
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص225
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227
- ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227
- ↑ ر.ک: خمینی، روحالله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، ج14، ص478
منابع مقاله
- اباذری، عبدالرحیم، دانشنامه امام خمینی، به کوشش سید ضیاء مرتضوی، جلد 4، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، 1400ش.
- چمران، مهدی، «دانشنامه جهان اسلام»، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج12، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ اول، 1387.
- حسینی هرندی، سید محمدحسین، نخبگان و انقلاب اسلامی، قم: دفتر عقل، 1387
- نوری، داوود، شیعیان لبنان: وضعیت سیاسی _ اجتماعی پس از انقلاب اسلامی ایران، قم: انتشارات شیعهشناسی، 1389
- خمینی، روحالله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی(س): (بیانات، پیامها، مصاحبهها، احکام، اجازات شرعی و نامهها)، تهران - ایران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی(س)، 1378 هجری شمسی
وابستهها
- زمزم عشق (شرح مفاهيم عرفانی در نيايشهای شهيد چمران)
- بینش و نیایش
- لبنان: گزیده ای از مجموعه سخنرانی ها و دست نوشته های سردار پرافتخار اسلام شهید دکتر مصطفی چمران درباره لبنان
- دعای کميل
- عارفانه
- خدا بود و ديگر هيچ نبود
- علی زيباترين سرودهی هستی
- رقصی چنين ميانه ميدانم آرزوست
- چهار گفتار پيرامون شناخت انسان و خدا
- کردستان
- نیایشها
- مجموعة مختارة من أحاديث و کتابات جندی الإسلام الباسل الشهيد الدکتور مصطفی شمران حول لبنان
- لبنان به روایت امام موسی صدر و دکتر چمران