حزین لاهیجی، محمدعلی بن ابیطالب
محمدعلى بن ابیطالب حزین لاهیجى(۱۱۰۳-۱۱۸۰ق)، متخلص به حزین، شاعر غزلسرا و از آخرین شاعران سبک هندی، همچنین فرزانهای دانشمند، مورخی ژرفکاو، منجم، متکلم، فیلسوف و نویسندهای چیرهدست و نیز اندیشمند و سیاستمدار شیعی عصر صفویه و افشاریه بود. وی در سال ۱۱۰۳ق در اصفهان متولد شد. پدرش شیخ ابوطالب زاهد گیلانی از عالمان دین بود. حزین از نخستین علمایی است که به زندگینامهنویسی خود دست زد و زوایای مختلف حیات پرماجرای خویش را برای دیگران به تصویر کشید. پس از درگذشت پدر، زادگاه خود اصفهان را به قصد شیراز ترک کرد و پس از چندی بار دیگر به اصفهان بازگشت. در سال ۱۱۳۵ق محاصره افغانها را شکست و با لباس مبدل در چهره روستاییان و در حال بیماری، اصفهان را ترک گفت. ابتدا به خوانسار سپس به خرمآباد کوچ کرد. مدتها در شهرهای مختلف ایران آواره بود و چون با شاه طهماسب دوم صفوی ارتباط داشت، از خشم نادر در امان نبود. ازاینرو به سال ۱۱۴۵ق با کشتی از طریق بندرعباس به جده هجرت کرد و به زیارت خانه خدا توفیق یافت. پس از اتمام حج به بحرین سفر کرد و از آنجا بار دیگر به بندرعباس بازگشت. سپس به شهرهای نجف، کربلا، بغداد، سند، ملتان، لاهور، دهلی و بنارس هندوستان سفر کرد. از اساتید او میتوان به پدرش شیخ ابوطالب، ملا محمد شیرازی، ملک حسین قاری اصفهانی، شیخ بهاءالدین گیلانی، ملا محسن کاشانی و سید قوامالدین قزوینی اشاره کرد. از شاگردان وی نیز شیخ آیتالله متخلص به ثنا، خواجه یحیی متخلص به خرد و واله داغستانی را میتوان نام برد. از آثار متعدد او میتوان به «فتح السبل»، «دیوان محمدعلی حزین لاهیجی»، «تذکرة المعاصرین»، «انیس الفؤاد فی حقیقة الاجتهاد»، «تعلیقات علی الفصوص»، «جوامع الآداب»، «آداب العزلة» و «الاغاثة فی الامامة» اشاره کرد. وی سرانجام در ۱۱ جمادیالاولی ۱۱۸۰ق در بنارس هندوستان درگذشت و در محلهای به نام فاطمان به خاک سپرده شد. آرامگاه او زیارتگاه بسیاری از مردم هند و بنارس بود.
| محمدعلی حزین لاهیجی | |
|---|---|
 مقبره حزین لاهیجی در شهر بنارس هند | |
| نام کامل | محمدعلی بن ابیطالب حزین لاهیجی |
| نامهای دیگر | حزین اصفهانی |
| تخلص | حزین |
| نام پدر | شیخ ابوطالب |
| ولادت | ۱۱۰۳ قمری |
| محل تولد | اصفهان، ایران |
| محل زندگی | اصفهان، شیراز، خوانسار، خرمآباد، بحرین، نجف، کربلا، بغداد، سند، ملتان، لاهور، دهلی، بنارس |
| رحلت | ۱۱ جمادیالاولی ۱۱۸۰ قمری |
| مدفن | محله فاطمان، بنارس، هندوستان |
| طول عمر | ۷۷ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | شاعر، مورخ، منجم، متکلم، فیلسوف، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر، تاریخ، نجوم، کلام، فلسفه، سیاست |
| سبک نوشتاری | سبک هندی |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
حزین به سال 1103ق در اصفهان متولد شد، پدرش شیخ ابوطالب زاهد گیلانى از عالمان دین بود. حزین در طول زندگیاش سفرهای زیادی داشته و مدتی نیز در شهر بنارس هند زندگی کرده، او در سال 1180ق رخت از جهان بربست و در بنارس مدفون است.
حزین از نخستین علمایى است که به زندگینامه نویسى خود دست زد و زوایاى مختلف حیات پرماجراى خویش را براى دیگران به تصویر مىکشد. سرگذشت حزین آکنده از حوادث تلخ و شیرین و عبرت انگیز است.
حزین پس از درگذشت پدر زادگاه خود اصفهان را به قصد شیراز ترک کرد و پس از چندى دیگر بار به اصفهان باز گشت و در سال 1134ق نیز چند نوبت از اصفهان خارج شده و بار دیگر بدان جا بازگشت.در سال 1135ق محاصره افغانها را شکسته و با لباس مبدل در چهره روستاییان و در حال بیمارى اصفهان را ترک میگوید.ابتدا به خوانسار سپس به خرم آباد کوچ مىکند و در محل امنى پناه میگیرد.مدتها در شهرهاى مختلف ایران آواره بود و چون با شاه طهماسب دوم صفوى ارتباط داشته از خشم نادر در امان نبوده است لذا به سال 1145ق با کشتى از طریق بندرعباس به جده هجرت کرده و به زیارت خانه خدا توفیق مىیابد.پس از اتمام حج به بحرین سفر مىکند و از آنجا بار دیگر به بندر عباس باز میگردد. وى سپس به شهرهاى نجف کربلا و بغداد و سند و ملتان و لاهور و دهلى و بنارس هندوستان سفر مىکند و در همانجا بدرود حیات میگوید.
اساتید
پدرش شیخ ابوطالب، ملا محمد شیرازى، ملک حسین قارى اصفهانى، شیخ بهاءالدین گیلانى، مولانا محمد صادق اردستانى، هادى بن ملا محمدصالح مازندرانى، آخوند مسیحاى فسوى، مولا محسن کاشانى، سید قوامالدین قزوینى و....
شاگردان
حزین در مقاطع مختلف زندگى به تدریس بسیارى از دانشهاى رایج زمان خود پرداخته است اما اطلاعات درباره شاگردان وى محدود است و جز افراد زیر نامشان در تاریخ ثبت نشده است.
شیخ آیتالله متخلص به ثنا، خواجه یحیى متخلص به خرد و واله داغستانى.
وفات
حزین در ۱۱ جمادی الاولی ۱۱۸۰ق در بنارس هندوستان درگذشت و در محلهای به نام فاطمان، به خاک سپرده شد. آرامگاه او زیارتگاه بسیاری از مردم هند و بنارس بود.
آثار
انیس الفواد فى حقیقه الاجتهاد، الانساب، اخبار صاحب بن عباد طالقانى، اخبار ابى الطیب المتنبى، اخبار ابوتمام طائى، حبیب ابن ابى اوس و قسمتى از اشعارش، اخبار محقق طوسى، بهجه الاقران، تجوید القرآن، التعلیقات على الفصوص، تعلیقات بر کتاب نجات ابن سینا، تعلیقه بر شرح مقاصد تفتازانى، جوامع الآداب، جامع نسفى، فتح السبل، جوامع الکلم، آداب العزله، الاغاثه فى الامامه و....