محلاتی، ذبیحالله
| ذبیحالله محلاتی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ذبیحالله بن محمدعلی بن علیاکبر بن اسماعیل بن اتابک عسکری محلاتی |
| نامهای دیگر | محلاتی عسکری، ذبیحالله |
| نام پدر | محمدعلی |
| ولادت | ۱۲۷۱ش / ۱۳۱۰ق |
| محل تولد | محلات، ایران |
| محل زندگی | محلات، نجف، سامرا، کاظمین، تهران |
| رحلت | ۱۹ ربیعالاول ۱۴۰۶ق / ۱۵ اسفند ۱۳۶۴ش |
| مدفن | شهر ری، حرم عبدالعظیم حسنی، صحن امامزاده حمزه بن موسی(ع)، جوار مقبره ابوالفتوح رازی |
| طول عمر | ۹۳ سال |
| خویشاوندان | داماد: آیتالله میرزا محمد عسکری تهرانی |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | نویسنده، پژوهشگر، مورخ |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تاریخ، رجال، تراجم، حدیث، تفسیر |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ذبیحالله محلاتی (۱۲۷۱-۱۳۶۴ش) نویسنده، پژوهشگر و مورخ شیعه، صاحب آثار ارزشمندی چون ریاحین الشریعة در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه و مآثر الكبراء في تاريخ سامراء. در سال ۱۲۷۱ش (۱۳۱۰ق) در محلات متولد شد. پدرش محمدعلی نام داشت. دروس مقدماتی را در زادگاهش آموخت و در محرم ۱۳۳۰ق برای ادامه تحصیل به نجف اشرف مهاجرت کرد. دروس عالی حوزه را در محضر آیات عظام میرزا ابراهیم اصطهباناتی، فیروزآبادی، عبدالحسین رشتی و حسین رشتی فراگرفت و از عالمانی چون میرزا حسین نایینی، سید ابوالحسن اصفهانی، ضیاءالدین عراقی و محمدجواد بلاغی بهرههای فراوان برد. دوازده سال در نجف تحصیل کرد و به پیشرفتهای قابل ملاحظهای در علوم حوزوی، حدیث و تفسیر رسید. در شعبان ۱۳۴۱ق به سامرا مهاجرت کرد و ۳۵ سال در آنجا اقامت گزید. دروس رجالی، حدیث و درایه را از محضر آیتالله میرزا محمد عسکری تهرانی فراگرفت و افتخار دامادی او را یافت. مدتی نیز در کاظمین از محضر علامه سید حسن صدر کاظمینی استفاده کرد. از آیات عظام نایینی، اصفهانی، سید حسن صدر و آقا بزرگ تهرانی اجازه روایت دریافت کرد. در سال ۱۳۷۶ق به تهران بازگشت و در مسجد مشیرالدوله به اقامه جماعت و ترویج دین مشغول شد. تألیفات او بیش از ۶۰ عنوان است از جمله «ریاحین الشریعة در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه» در چند جلد، «مآثر الكبراء في تاريخ سامراء»، «فرسان الهیجاء» در شرح حال اصحاب امام حسین(ع)، «کشف الغرور أو مفساد السفور» (وظیفه زنان)، «کشف الغاشیة» در زندگانی عایشه، «قضاوتهای حضرت امیرالمؤمنین»، «قلائد النحور فی وقایع الأیام و الشهور»، «کشف التهمة»، «لطایف الحکایات» و «قرة العین». همچنین آثار مخطوط متعددی از جمله «کلمه تامه» در ۵ جلد، «خیر الکلام» در رد کسروی در ۲ جلد و «کشف الخفاء عن تذکرة الأولیاء» از خود به جای گذاشت. سرانجام در ۱۹ ربیعالاول ۱۴۰۶ق (۱۵ اسفند ۱۳۶۴ش) در ۹۳ سالگی درگذشت و در شهر ری، حرم عبدالعظیم حسنی، صحن امامزاده حمزه بن موسی(ع) در جوار مقبره ابوالفتوح رازی به خاک سپرده شد.
ولادت
ذبیحالله بن محمّدعلى بن علىاکبر بن اسماعیل بن اتابک عسکرى محلاّتى، در سال 1310ق، در خانوادهاى مذهبى در شهر محلات دیده به جهان گشود.
تحصیلات
ایشان دروس مقدماتى را در شهر خود، محلات آموخت. وى که مشتاق بود تا مراحل بالاتر علمى را بپیماید، در ماه محرمالحرام سال 1330ق، به نجف اشرف مهاجرت نمود و دروس عالیه حوزوى را در محضر آیات عظام آقا میرزا ابراهیم اصطهباناتى، فیروزآبادى، عبدالحسین رشتى، حسین رشتى و... فراگرفت.
وى از عالمانى چون میرزا حسین نایینى، سید ابوالحسن اصفهانى، آقا ضیاءالدین عراقى و حاج شیخ محمدجواد بلاغى (متوفاى 1313ش) بهرههاى فراوان برد.
او دوازده سال در نجف اشرف مشغول تحصیل بود و توانست به پیشرفتهاى قابل ملاحظهاى در علوم حوزوى و مطالعه احادیث و تفاسیر قرآن برسد.
پس از آنکه میرزاى بزرگ، سید محمدحسن شیرازى در سال 1291ق، به سامرا مهاجرت نمود و در آنجا، حوزه بزرگى تأسیس کرد، جمعى از طلاب و عالمان دینى که در نجف اشرف بودند به آنجا مهاجرت کردند و بر آبادانى آنجا افزودند.
شیخ ذبیحالله پس از 12 سال تحصیل در نجف اشرف در ماه شعبان سال 1341ق، به سامرا مهاجرت نمود و به تحصیل در سطوح عالى و خارج فقه و تدریس در مراحل مقدماتى پرداخت.
او دروس رجالى، حدیث و درایه را از محضر آیتالله میرزا محمد عسکرى تهرانى فراگرفت و افتخار دامادى ایشان را نیز یافت.
مدتى نیز در کاظمین از محضر علامه سید حسن صدر کاظمینى استفاده کرد.
شیخ ذبیحالله محلاتى تا سال 1376ق، حدود 35 سال در سامرا زندگى کرد. او که محبت زیادى نسبت به اهلبیت عصمت و طهارت(ع) داشت، سالها در کنار حرم شریف عسکریین(ع) زیست و تحصیل و تحقیق کرد.
محقق محلاتى پس از پایان تحصیلات در سال 1376ق، به تهران مراجعت کرد و در مسجد مشیرالدوله واقع در خیابان خاوران اقامه نماز جماعت نمود و به ترویج دین و تبلیغ احکام و نشر معارف و آثار اهلبیت(ع) که از وظایف اصلى روحانیون است مشغول شد.
استادان
- میرزا ابراهیم اصطهباناتى؛
- شیخ حسین رشتى؛
- شیخ عبدالحسین رشتى؛
- میرزا محمد عسکرى تهرانى؛
- سید ابوتراب خوانسارى.
شیخ ذبیحالله محلاتى هنگامى که در نجف اشرف بسر مىبرد، توانست از آیات عظام:
میرزا حسین نایینى، سید ابوالحسن اصفهانى، سید حسن صدر کاظمینى و آقا بزرگ تهرانى اجازه روایى دریافت کند.
وفات
آیتالله شیخ ذبیحالله محلاتى پس از عمرى تألیف، تحقیق، تدریس و تلاش، در 96 سالگى در 19 ربیعالاول سال 1406ق، مطابق با ۱۵ اسفند 1364ش، دنیا را وداع گفت و به جوار رحمت حق پیوست.
پیکر او پس از تشییع، در جوار امامزادگان عزیز شهر رى نزدیک مقبره ابوالفتوح در صحن امامزاده حمزه بن موسی در حرم عبدالعظیم حسنی و کنار دوست و همکارش، مرحوم حاج شیخ جعفر خندقآبادى به خاک سپرده شد.
آثار
شیخ ذبیحالله محلاتى داراى آثار و تألیفات بسیارى است؛ چنانکه تألیفات وى را بیش از 60 عنوان ذکر کردهاند.
برخى از آثارش که تاکنون به چاپ رسیده بدین شرح است:
- کشف الغرور أو مفساد السفور یا وظیفه زنان؛
- ریاحین الشریعة، در ترجمه بانوان دانشمند شیعه؛
- مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء؛
- اختران تابناک یا کشف الکواکب؛
- کشف الغاشیة، در زندگانى امالمؤمنین عایشه؛
- قضاوتهاى حضرت امیرالمؤمنین؛
- قلائد النحور فی وقایع الأیام و الشهور؛
- فرسان الهیجا؛
- کشف الاشتباه؛
- السیوف البارقة أو تنبیه أصحاب الخرقة؛
- کشف حقیقت؛
- کشف المغیبات؛
- کشف البنیان؛
- کشف العثار؛
- کشف التهمة؛
- لطایف الحکایات؛
- قرة العین؛
- مطلوب الرغائب؛
- نار الله الموقدة.
آثار مخطوط
آثار شیخ ذبیحالله محلاتى که هنوز به چاپ نرسیده نیز بسیار است که برخى از آنها به شرح ذیل است:
- کلمه تامه، در 5 جلد؛
- خیر الکلام، در رد کسروى، در 2 جلد؛
- کشف الأمثال؛
- صندوق النفایس؛
- کشف الخفاء عن تذکرة الأولیاء؛
- کشف أکاذیب العامة؛
- شرافة الأسخیاء؛
- کشف المنافع؛
- دوازده ماه؛
و...
منابع مقاله
جمعى از پژوهشگران، گلشن ابرار، ج 5، ص 471 الى 482، به قلم مهدى احمدى.