فیاض، محمداسحاق: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
}} | }} | ||
'''محمداسحاق فیاض''' (۱۳۰۹-۱۴۰۵ش)، مرجع تقلید شیعه، فقیه و استاد برجسته درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه نجف بود. او از شاگردان نزدیک و همراهان سید ابوالقاسم خویی به شمار میرفت و پس از استادش، از مراجع چهارگانه حوزه نجف به حساب میآمد. فیاض بیش از ۴۰ اثر در موضوعات فقه، اصول، حکومت اسلامی، بانکداری اسلامی و حقوق زنان تألیف کرد. از نظرات شاخص او میتوان به جواز حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (مانند ریاست جمهوری و قضاوت) و همچنین نظریه «ولایت فقیه اعلم منصوب از سوی خداوند» اشاره کرد | '''محمداسحاق فیاض''' (۱۳۰۹-۱۴۰۵ش)، مرجع تقلید شیعه، فقیه و استاد برجسته درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه نجف بود. او از شاگردان نزدیک و همراهان [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] به شمار میرفت و پس از استادش، از مراجع چهارگانه حوزه نجف به حساب میآمد. فیاض بیش از ۴۰ اثر در موضوعات فقه، اصول، حکومت اسلامی، بانکداری اسلامی و حقوق زنان تألیف کرد. از نظرات شاخص او میتوان به جواز حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (مانند ریاست جمهوری و قضاوت) و همچنین نظریه «ولایت فقیه اعلم منصوب از سوی خداوند» اشاره کرد. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
محمداسحاق فیاض در سال ۱۳۰۹ش (۱۹۳۰م) در روستای «صوبه» از توابع بخش جاغوری، ولایت غزنی، در جنوب کابل پایتخت افغانستان به دنیا آمد.<ref name="shafaqna">[https://fa.shafaqna.com/news/2279757/ شفقنا: حضرت آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض به ملکوت اعلی پیوست]</ref> والدین او از قوم هزاره بودند و پدرش محمدرضا ( | محمداسحاق فیاض در سال ۱۳۰۹ش (۱۹۳۰م) در روستای «صوبه» از توابع بخش جاغوری، ولایت غزنی، در جنوب کابل پایتخت افغانستان به دنیا آمد.<ref name="shafaqna">[https://fa.shafaqna.com/news/2279757/ شفقنا: حضرت آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض به ملکوت اعلی پیوست]</ref> والدین او از قوم هزاره بودند و پدرش محمدرضا (متوفای ۱۳۶۸ش) کشاورز بود.<ref name="shafaqna2">[https://af.shafaqna.com/FA/657603 شفقنا افغانستان: آیتالله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض دار فانی را وداع گفت]</ref> | ||
==تحصیلات== | ==تحصیلات== | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
===ورود به نجف و تکمیل دروس=== | ===ورود به نجف و تکمیل دروس=== | ||
فیاض در نجف در مدرسه سلیمیه در محله مشراق ساکن شد.<ref name="noorsoft" /> کتاب مطول را نزد محمدعلی مدرس افغانی تکمیل کرد. قوانین الاصول، حاشیه ملاعبدالله و بخشی از شرح لمعه را نزد میرزا کاظم تبریزی خواند و ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی فلسفی فراگرفت.<ref name="noorsoft" /> | فیاض در نجف در مدرسه سلیمیه در محله مشراق ساکن شد.<ref name="noorsoft" /> کتاب مطول را نزد [[مدرس افغانی، محمدعلی|محمدعلی مدرس افغانی]] تکمیل کرد. قوانین الاصول، حاشیه ملاعبدالله و بخشی از شرح لمعه را نزد میرزا کاظم تبریزی خواند و ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی فلسفی فراگرفت.<ref name="noorsoft" /> | ||
سپس دروس سطح عالی را آغاز کرد و کفایة الاصول، رسائل و مکاسب محرمه را نزد شیخ مجتبی لنکرانی آموخت.<ref name="noorsoft" /> فیاض در ۲۰ سالگی به درس خارج راه یافت و حلقه درس سید ابوالقاسم خویی را برگزید.<ref name="mobahesat">[https://mobahesat.ir/2626 مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض]</ref> | سپس دروس سطح عالی را آغاز کرد و کفایة الاصول، رسائل و مکاسب محرمه را نزد شیخ مجتبی لنکرانی آموخت.<ref name="noorsoft" /> فیاض در ۲۰ سالگی به درس خارج راه یافت و حلقه درس [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] را برگزید.<ref name="mobahesat">[https://mobahesat.ir/2626 مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض]</ref> | ||
===شاگردی و همراهی با آیتالله خویی=== | ===شاگردی و همراهی با آیتالله خویی=== | ||
حضور فیاض در درس خارج سید خویی ۱۵ سال به طول انجامید.<ref name="noorsoft" /> از اواخر دوره شاگردی، در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک، خویی را همراهی میکرد.<ref name="noorsoft" /> او همچنین در شورای استفتای آیتالله خویی فعالیت میکرد که اعضای دیگری مانند سید محمد | حضور فیاض در درس خارج [[خویی، سید ابوالقاسم|آیتالله سید ابوالقاسم خویی]] ۱۵ سال به طول انجامید.<ref name="noorsoft" /> از اواخر دوره شاگردی، در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک، خویی را همراهی میکرد.<ref name="noorsoft" /> او همچنین در شورای استفتای آیتالله خویی فعالیت میکرد که اعضای دیگری مانند [[روحانی، سید محمد|سید محمد روحانی]]، [[غروی تبریزی، علی|میرزا علی غروی]]، [[صدر، سید محمدباقر|سید محمدباقر صدر]]، [[تبریزی، جواد|میرزا جواد تبریزی]]، [[وحید خراسانی، حسین|حسین وحید خراسانی]] و [[سیستانی، سید علی|سید علی سیستانی]] نیز در آن حضور داشتند.<ref name="noorsoft" /> | ||
==فعالیتها== | ==فعالیتها== | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۶: | ||
فیاض تدریس دروس حوزوی را از اوایل ورود به نجف آغاز کرد. تا سال ۱۳۵۶ش، کتابهای سطوح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در مسجد هندی تدریس میکرد. او همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در «جامعة الدینیة النجف» بود.<ref name="noorsoft" /> | فیاض تدریس دروس حوزوی را از اوایل ورود به نجف آغاز کرد. تا سال ۱۳۵۶ش، کتابهای سطوح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در مسجد هندی تدریس میکرد. او همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در «جامعة الدینیة النجف» بود.<ref name="noorsoft" /> | ||
در سال ۱۳۵۶ش تدریس درس خارج را آغاز کرد. جلسات درس او ابتدا در مدرسه سید یزدی برگزار میشد، سپس به مدرسه دارالعلم (تأسیس آیتالله خویی) منتقل گردید و پس از تخریب آن توسط صدام، دوباره به مدرسه سید یزدی بازگشت. تدریس وی به زبان عربی است.<ref name="noorsoft" /> | در سال ۱۳۵۶ش تدریس درس خارج را آغاز کرد. جلسات درس او ابتدا در مدرسه سید یزدی برگزار میشد، سپس به مدرسه دارالعلم (تأسیس [[خویی، سید ابوالقاسم|آیتالله خویی]]) منتقل گردید و پس از تخریب آن توسط صدام، دوباره به مدرسه سید یزدی بازگشت. تدریس وی به زبان عربی است.<ref name="noorsoft" /> | ||
===مرجعیت=== | ===مرجعیت=== | ||
مرجعیت فیاض در زمان حیات استادش سید ابوالقاسم خویی آغاز شد، اما به احترام استاد، تا چند سال از چاپ رساله عملیه خودداری کرد و مقلدین را به خویی ارجاع میداد.<ref name="noorsoft" /> سید محمد صدر (پدر مقتدی صدر) به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از سید کاظم حائری یا محمداسحاق فیاض تقلید کنند.<ref name="noorsoft" /> | مرجعیت فیاض در زمان حیات استادش [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] آغاز شد، اما به احترام استاد، تا چند سال از چاپ رساله عملیه خودداری کرد و مقلدین را به خویی ارجاع میداد.<ref name="noorsoft" /> سید محمد صدر (پدر مقتدی صدر) به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از [[حسینی حائری، سید کاظم|سید کاظم حائری]] یا محمداسحاق فیاض تقلید کنند.<ref name="noorsoft" /> | ||
پس از سقوط صدام، دفاتر این مرجع در خارج از عراق، در ایران (قم، تهران، مشهد)، افغانستان (غزنی، کابل، مزار شریف، هرات) و پاکستان (کویته) تأسیس شد.<ref name="noorsoft" /> | پس از سقوط صدام، دفاتر این مرجع در خارج از عراق، در ایران (قم، تهران، مشهد)، افغانستان (غزنی، کابل، مزار شریف، هرات) و پاکستان (کویته) تأسیس شد.<ref name="noorsoft" /> | ||
===دیدگاهها=== | ===دیدگاهها=== | ||
| خط ۸۰: | خط ۷۸: | ||
*زنان: فیاض از جمله معدود فقهایی است که حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (از جمله ریاست جمهوری و قضاوت) را جایز میداند. او احادیثی مانند «ناقصات عقل» و «لن یفلح قوم ولّوا أمرهم امرأة» را غیرمعتبر میداند و میگوید: «عقل زن در همه صحنههایی که حضور دارد از عقل مرد کمتر نیست.»<ref name="mobahesat" /> | *زنان: فیاض از جمله معدود فقهایی است که حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (از جمله ریاست جمهوری و قضاوت) را جایز میداند. او احادیثی مانند «ناقصات عقل» و «لن یفلح قوم ولّوا أمرهم امرأة» را غیرمعتبر میداند و میگوید: «عقل زن در همه صحنههایی که حضور دارد از عقل مرد کمتر نیست.»<ref name="mobahesat" /> | ||
*سن بلوغ دختران: به فتوای فیاض، دختران قبل از ۱۳ سال تمام قمری تا زمانی که سایر علائم بلوغ را نداشته باشند مکلف نیستند، اما پس از اتمام ۱۳ سال قمری حتی اگر سایر علائم بلوغ را نداشته باشند، بالغ و مکلف هستند.<ref | *سن بلوغ دختران: به فتوای فیاض، دختران قبل از ۱۳ سال تمام قمری تا زمانی که سایر علائم بلوغ را نداشته باشند مکلف نیستند، اما پس از اتمام ۱۳ سال قمری حتی اگر سایر علائم بلوغ را نداشته باشند، بالغ و مکلف هستند.<ref> [https://www.hawzahnews.com/news/959672 ر.ک: خبرگزاری رسمی حوزه، تغییر فتوای یکی از مراجع تقلید درباره سن تکلیف دختران]</ref> | ||
با استفاده از پایگاههای ارسالی، بخش وفات مقاله «محمداسحاق فیاض» به صورت زیر تقویت علمی شده است. تمام منابع جدید در متن به عنوان رفرنس اضافه شدهاند و تعداد منابع با تعداد استنادات برابر است. | |||
==وفات== | ==وفات== | ||
آیتالله محمداسحاق فیاض در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش ( | آیتالله محمداسحاق فیاض در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش (18 ذیالحجه 1447ق) پس از تحمل دورهای طولانی بیماری، در سن ۹۶ سالگی در یکی از بیمارستانهای بغداد درگذشت.<ref name="shafaqna" /> | ||
پس از اعلام خبر درگذشت، مراسم تشییع پیکر این مرجع تقلید در شهرهای مقدس عراق برگزار شد. ابتدا مراسم تشییع رسمی در شهر کاظمین برگزار گردید و پیکر او با حضور گسترده مقامات رسمی و شخصیتهای برجسته کشور تشییع شد.<ref name="aghigh">[https://aghigh.ir/fa/news/136789 ر.ک: تشییع آیت الله محمد اسحاق فیاض در شهر مقدس کاظمین + تصاویر، پایگاه عقیق، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵]</ref> | |||
پس از کاظمین، پیکر این مرجع تقلید به کربلای معلی منتقل شد و در صحن حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع)، حجتالاسلام والمسلمین سید احمد الصافی (متولی شرعی حرم حضرت ابوالفضل و نماینده [[سیستانی، سید علی|آیتالله سیستانی]]) بر پیکر او نماز میت اقامه کرد.<ref name="hawzahnews2">[https://www.hawzahnews.com/news/1391264 ر.ک: اقامه نماز بر پیکر آیت الله العظمی فیاض به امامت نماینده آیت الله العظمی سیستانی + تصاویر، خبرگزاری حوزه، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵]</ref> این مراسم با حضور جمعیت عظیمی از مؤمنان، خادمان آستان مقدس حسینی و عباسی، اساتید و طلاب حوزه علمیه و همچنین شخصیتهای رسمی، دانشگاهی و اجتماعی برگزار شد.<ref name="hawzahnews2" /> | |||
سرانجام پیکر مطهر آیتالله فیاض به نجف اشرف منتقل شد و در جوار حرم [[امام علی علیهالسلام|علی بن ابیطالب(ع)]] به خاک سپرده شد.<ref name="isna">[https://www.isna.ir/news/1405031609144 ر.ک: تشییع و خاکسپاری آیتالله محمداسحاق فیاض در نجف اشرف، خبرگزاری ایسنا، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵]</ref> در این مراسم، برخی نمایندگان هیأت دیپلماسی ایران و آیتالله سید مجتبی حسینی (نماینده مقام معظم رهبری در عراق) نیز حضور داشتند.<ref name="isna" /> علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، نیز در پیامی ضمن تسلیت درگذشت این مرجع بزرگ، از خدمات علمی و دینی آیتالله فیاض تجلیل کرد.<ref name="mehrnews">[https://www.mehrnews.com/news/6851101 ر.ک: پیکر آیتالله محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد، خبرگزاری مهر، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵]</ref> | |||
==آثار== | ==آثار== | ||
| خط ۹۱: | خط ۹۷: | ||
*'''المباحث الاصولیة''' (۱۴ جلد): دوره کامل اصول فقه | *'''المباحث الاصولیة''' (۱۴ جلد): دوره کامل اصول فقه | ||
*'''محاضرات فی اصول الفقه''' (۵ جلد): تقریرات درس اصول استادش سید ابوالقاسم خویی که خویی آن را «بهترین تقریر» خواند و در مقدمه آن از فیاض به عنوان «نور چشمش» یاد کرد. | *'''محاضرات فی اصول الفقه''' (۵ جلد): تقریرات درس اصول استادش [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] که خویی آن را «بهترین تقریر» خواند و در مقدمه آن از فیاض به عنوان «نور چشمش» یاد کرد. | ||
*'''تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی''' (۱۰ جلد): شرح و توضیح عروة الوثقی | *'''تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی''' (۱۰ جلد): شرح و توضیح عروة الوثقی | ||
*'''منهاج الصالحین''' (۳ جلد): رساله توضیح المسائل به زبان عربی | *'''منهاج الصالحین''' (۳ جلد): رساله توضیح المسائل به زبان عربی | ||
| خط ۹۹: | خط ۱۰۵: | ||
*'''احکام البنوک (احکام بانکداری اسلامی، سهام، بورس و اسناد بازرگانی)''' | *'''احکام البنوک (احکام بانکداری اسلامی، سهام، بورس و اسناد بازرگانی)''' | ||
*'''الحکومة الاسلامیة (الگوی حکومت اسلامی)''' | *'''الحکومة الاسلامیة (الگوی حکومت اسلامی)''' | ||
*'''موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی (جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام)''' | * '''موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی (جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام)''' | ||
*'''النظرة الخاطفة فی الاجتهاد''' | *'''النظرة الخاطفة فی الاجتهاد''' | ||
*'''الأراضی''' | *'''الأراضی''' | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۶: | ||
*[https://af.shafaqna.com/FA/657603 شفقنا افغانستان: آیتالله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض دار فانی را وداع گفت] | *[https://af.shafaqna.com/FA/657603 شفقنا افغانستان: آیتالله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض دار فانی را وداع گفت] | ||
*[https://www.noorsoft.org/fa/Mostabser/View/12/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%B6%E2%80%8F مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: زندگینامه محمد اسحاق فیاض] | *[https://www.noorsoft.org/fa/Mostabser/View/12/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%B6%E2%80%8F مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: زندگینامه محمد اسحاق فیاض] | ||
*[https://www.hawzahnews.com/news/959672 خبرگزاری رسمی حوزه: تغییر فتوای یکی از مراجع تقلید درباره سن تکلیف دختران، پنجشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۰] | |||
*[https://mobahesat.ir/2626 مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض] | *[https://mobahesat.ir/2626 مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض] | ||
*[https://www.noorshop.ir/fa/product/15750 نورشاپ: مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی فیاض] | *[https://www.noorshop.ir/fa/product/15750 نورشاپ: مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی فیاض] | ||
*[https://aghigh.ir/fa/news/136789 تشییع آیت الله محمد اسحاق فیاض در شهر مقدس کاظمین + تصاویر، پایگاه عقیق، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵] | |||
*[https://www.hawzahnews.com/news/1391264 اقامه نماز بر پیکر آیت الله العظمی فیاض به امامت نماینده آیت الله العظمی سیستانی + تصاویر، خبرگزاری حوزه، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵] | |||
*[https://www.isna.ir/news/1405031609144 تشییع و خاکسپاری آیتالله محمداسحاق فیاض در نجف اشرف، خبرگزاری ایسنا، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵] | |||
*[https://www.mehrnews.com/news/6851101 پیکر آیتالله محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد، خبرگزاری مهر، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵] | |||
{{فقیهان شیعه}} | {{فقیهان شیعه}} | ||
| خط ۱۶۲: | خط ۱۷۳: | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مراجع تقلید]] | [[رده:مراجع تقلید]] | ||
[[رده:درگذشتگان 1405]] | |||
[[رده:خرداد (1400)]] | [[رده:خرداد (1400)]] | ||
[[رده:شاگردان آیتالله سید ابوالقاسم خویى]] | [[رده:شاگردان آیتالله سید ابوالقاسم خویى]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۲۷
| محمداسحاق فیاض | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمداسحاق بن محمدرضا فیاض |
| لقب | آیتالله العظمی |
| نام پدر | محمدرضا |
| ولادت | ۱۳۰۹ش (حدود ۱۹۳۰م) |
| محل تولد | روستای صوبه، جاغوری، ولایت غزنی، افغانستان |
| محل زندگی | نجف، عراق |
| رحلت | ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش (۴ ژوئن ۲۰۲۶م) |
| مدفن | حرم علی بن ابیطالب(ع)، نجف، عراق |
| فرزندان | محمود فیاض (نماینده) |
| خویشاوندان | محمدعلی مدرس افغانی (پدر همسر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثنیعشری |
| پیشه | مرجع تقلید، استاد درس خارج فقه و اصول |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از |
|
| درجه علمی | اجتهاد مطلق |
| دانشگاه | حوزه علمیه نجف |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول فقه، حکومت اسلامی، حقوق زنان، بانکداری اسلامی |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
| وبگاه رسمی | |
| http://www.alfayadh.org | |
محمداسحاق فیاض (۱۳۰۹-۱۴۰۵ش)، مرجع تقلید شیعه، فقیه و استاد برجسته درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه نجف بود. او از شاگردان نزدیک و همراهان سید ابوالقاسم خویی به شمار میرفت و پس از استادش، از مراجع چهارگانه حوزه نجف به حساب میآمد. فیاض بیش از ۴۰ اثر در موضوعات فقه، اصول، حکومت اسلامی، بانکداری اسلامی و حقوق زنان تألیف کرد. از نظرات شاخص او میتوان به جواز حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (مانند ریاست جمهوری و قضاوت) و همچنین نظریه «ولایت فقیه اعلم منصوب از سوی خداوند» اشاره کرد.
ولادت
محمداسحاق فیاض در سال ۱۳۰۹ش (۱۹۳۰م) در روستای «صوبه» از توابع بخش جاغوری، ولایت غزنی، در جنوب کابل پایتخت افغانستان به دنیا آمد.[۱] والدین او از قوم هزاره بودند و پدرش محمدرضا (متوفای ۱۳۶۸ش) کشاورز بود.[۲]
تحصیلات
فیاض در پنج سالگی به مکتب خانه رفت و قرآن و کتاب جامع المقدمات را فراگرفت. سپس چهار سال در مدرسه دینی «حوتقل» نزد شیخ قربانعلی وحیدی تحصیل کرد و جامع المقدمات و سیوطی را به پایان رساند.[۳]
پس از فوت مادرش، برای ادامه تحصیل به مشهد رفت و در مدرسه حاج حسن ساکن شد. در آنجا حاشیه ملاعبدالله و بخشی از مطول را نزد شیخ محمدحسین نیشابوری (ادیب نیشابوری) آموخت.[۳]
سپس به قم و از آنجا به اهواز سفر کرد و با کمک سید ابوالحسن بحرانی، راهی بصره شد.[۳] در بصره مهمان شیخ عبدالمهدی مظفر بود که زمینه سفر او به نجف را فراهم کرد.[۳]
ورود به نجف و تکمیل دروس
فیاض در نجف در مدرسه سلیمیه در محله مشراق ساکن شد.[۳] کتاب مطول را نزد محمدعلی مدرس افغانی تکمیل کرد. قوانین الاصول، حاشیه ملاعبدالله و بخشی از شرح لمعه را نزد میرزا کاظم تبریزی خواند و ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی فلسفی فراگرفت.[۳]
سپس دروس سطح عالی را آغاز کرد و کفایة الاصول، رسائل و مکاسب محرمه را نزد شیخ مجتبی لنکرانی آموخت.[۳] فیاض در ۲۰ سالگی به درس خارج راه یافت و حلقه درس سید ابوالقاسم خویی را برگزید.[۴]
شاگردی و همراهی با آیتالله خویی
حضور فیاض در درس خارج آیتالله سید ابوالقاسم خویی ۱۵ سال به طول انجامید.[۳] از اواخر دوره شاگردی، در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک، خویی را همراهی میکرد.[۳] او همچنین در شورای استفتای آیتالله خویی فعالیت میکرد که اعضای دیگری مانند سید محمد روحانی، میرزا علی غروی، سید محمدباقر صدر، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی و سید علی سیستانی نیز در آن حضور داشتند.[۳]
فعالیتها
تدریس
فیاض تدریس دروس حوزوی را از اوایل ورود به نجف آغاز کرد. تا سال ۱۳۵۶ش، کتابهای سطوح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در مسجد هندی تدریس میکرد. او همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در «جامعة الدینیة النجف» بود.[۳]
در سال ۱۳۵۶ش تدریس درس خارج را آغاز کرد. جلسات درس او ابتدا در مدرسه سید یزدی برگزار میشد، سپس به مدرسه دارالعلم (تأسیس آیتالله خویی) منتقل گردید و پس از تخریب آن توسط صدام، دوباره به مدرسه سید یزدی بازگشت. تدریس وی به زبان عربی است.[۳]
مرجعیت
مرجعیت فیاض در زمان حیات استادش سید ابوالقاسم خویی آغاز شد، اما به احترام استاد، تا چند سال از چاپ رساله عملیه خودداری کرد و مقلدین را به خویی ارجاع میداد.[۳] سید محمد صدر (پدر مقتدی صدر) به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از سید کاظم حائری یا محمداسحاق فیاض تقلید کنند.[۳]
پس از سقوط صدام، دفاتر این مرجع در خارج از عراق، در ایران (قم، تهران، مشهد)، افغانستان (غزنی، کابل، مزار شریف، هرات) و پاکستان (کویته) تأسیس شد.[۳]
دیدگاهها
- حکومت اسلامی: فیاض در کتاب «حکومت اسلامی» نظریه ولایت فقیه را با استدلال عقلی (و نه صرفاً نقلی) اثبات میکند. او معتقد است اعلم فقهای عصر به عنوان حاکم از سوی خداوند منصوب میشود و نیاز به انتخاب مردم ندارد. با این حال، ولی فقیه را ملزم به تشکیل مجلس شورا و بهرهگیری از نظرات کارشناسان میداند و اختیارات او را محدود به چارچوب شریعت تعریف میکند.[۴]
- زنان: فیاض از جمله معدود فقهایی است که حضور زنان در مناصب عالی حکومتی (از جمله ریاست جمهوری و قضاوت) را جایز میداند. او احادیثی مانند «ناقصات عقل» و «لن یفلح قوم ولّوا أمرهم امرأة» را غیرمعتبر میداند و میگوید: «عقل زن در همه صحنههایی که حضور دارد از عقل مرد کمتر نیست.»[۴]
- سن بلوغ دختران: به فتوای فیاض، دختران قبل از ۱۳ سال تمام قمری تا زمانی که سایر علائم بلوغ را نداشته باشند مکلف نیستند، اما پس از اتمام ۱۳ سال قمری حتی اگر سایر علائم بلوغ را نداشته باشند، بالغ و مکلف هستند.[۵]
با استفاده از پایگاههای ارسالی، بخش وفات مقاله «محمداسحاق فیاض» به صورت زیر تقویت علمی شده است. تمام منابع جدید در متن به عنوان رفرنس اضافه شدهاند و تعداد منابع با تعداد استنادات برابر است.
وفات
آیتالله محمداسحاق فیاض در تاریخ ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش (18 ذیالحجه 1447ق) پس از تحمل دورهای طولانی بیماری، در سن ۹۶ سالگی در یکی از بیمارستانهای بغداد درگذشت.[۱]
پس از اعلام خبر درگذشت، مراسم تشییع پیکر این مرجع تقلید در شهرهای مقدس عراق برگزار شد. ابتدا مراسم تشییع رسمی در شهر کاظمین برگزار گردید و پیکر او با حضور گسترده مقامات رسمی و شخصیتهای برجسته کشور تشییع شد.[۶]
پس از کاظمین، پیکر این مرجع تقلید به کربلای معلی منتقل شد و در صحن حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع)، حجتالاسلام والمسلمین سید احمد الصافی (متولی شرعی حرم حضرت ابوالفضل و نماینده آیتالله سیستانی) بر پیکر او نماز میت اقامه کرد.[۷] این مراسم با حضور جمعیت عظیمی از مؤمنان، خادمان آستان مقدس حسینی و عباسی، اساتید و طلاب حوزه علمیه و همچنین شخصیتهای رسمی، دانشگاهی و اجتماعی برگزار شد.[۷]
سرانجام پیکر مطهر آیتالله فیاض به نجف اشرف منتقل شد و در جوار حرم علی بن ابیطالب(ع) به خاک سپرده شد.[۸] در این مراسم، برخی نمایندگان هیأت دیپلماسی ایران و آیتالله سید مجتبی حسینی (نماینده مقام معظم رهبری در عراق) نیز حضور داشتند.[۸] علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، نیز در پیامی ضمن تسلیت درگذشت این مرجع بزرگ، از خدمات علمی و دینی آیتالله فیاض تجلیل کرد.[۹]
آثار
تعداد تألیفات آیتالله فیاض بیش از ۴۰ عنوان کتاب است. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) با همکاری مؤسسه تنظیم و نشر آثار آیتالله فیاض، نرمافزاری با عنوان «مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی فیاض» منتشر کرده است که مشتمل بر ۲۷ عنوان کتاب در ۵۴ جلد از آثار ایشان به زبانهای عربی و فارسی در موضوعات فقه، اصول فقه، فتاوا و مسائل جدید میباشد. این نرمافزار همچنین شامل دروس صوتی خارج فقه و اصول معظمله از سال ۱۴۲۹ تا ۱۴۳۶ قمری است.[۱۰]
مهمترین آثار او عبارتند از:[۳][۱۰]
- المباحث الاصولیة (۱۴ جلد): دوره کامل اصول فقه
- محاضرات فی اصول الفقه (۵ جلد): تقریرات درس اصول استادش سید ابوالقاسم خویی که خویی آن را «بهترین تقریر» خواند و در مقدمه آن از فیاض به عنوان «نور چشمش» یاد کرد.
- تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی (۱۰ جلد): شرح و توضیح عروة الوثقی
- منهاج الصالحین (۳ جلد): رساله توضیح المسائل به زبان عربی
- رساله توضیح المسائل (فارسی)
- مناسک حج
- المسائل الطبیة: پرسش و پاسخ درباره مسائل پزشکی (مرگ مغزی، اهدای عضو، تلقیح مصنوعی و...)
- احکام البنوک (احکام بانکداری اسلامی، سهام، بورس و اسناد بازرگانی)
- الحکومة الاسلامیة (الگوی حکومت اسلامی)
- موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی (جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام)
- النظرة الخاطفة فی الاجتهاد
- الأراضی
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ شفقنا: حضرت آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض به ملکوت اعلی پیوست
- ↑ شفقنا افغانستان: آیتالله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض دار فانی را وداع گفت
- ↑ ۳٫۰۰ ۳٫۰۱ ۳٫۰۲ ۳٫۰۳ ۳٫۰۴ ۳٫۰۵ ۳٫۰۶ ۳٫۰۷ ۳٫۰۸ ۳٫۰۹ ۳٫۱۰ ۳٫۱۱ ۳٫۱۲ ۳٫۱۳ ۳٫۱۴ ۳٫۱۵ مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: زندگینامه محمد اسحاق فیاض
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض
- ↑ ر.ک: خبرگزاری رسمی حوزه، تغییر فتوای یکی از مراجع تقلید درباره سن تکلیف دختران
- ↑ ر.ک: تشییع آیت الله محمد اسحاق فیاض در شهر مقدس کاظمین + تصاویر، پایگاه عقیق، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ر.ک: اقامه نماز بر پیکر آیت الله العظمی فیاض به امامت نماینده آیت الله العظمی سیستانی + تصاویر، خبرگزاری حوزه، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ر.ک: تشییع و خاکسپاری آیتالله محمداسحاق فیاض در نجف اشرف، خبرگزاری ایسنا، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
- ↑ ر.ک: پیکر آیتالله محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد، خبرگزاری مهر، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ نورشاپ: مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی فیاض
منابع مقاله
- شفقنا: حضرت آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض به ملکوت اعلی پیوست
- شفقنا افغانستان: آیتالله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض دار فانی را وداع گفت
- مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی: زندگینامه محمد اسحاق فیاض
- خبرگزاری رسمی حوزه: تغییر فتوای یکی از مراجع تقلید درباره سن تکلیف دختران، پنجشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۰
- مباحثات: اندیشه سیاسی اجتماعی آیتاللهالعظمی شیخ محمداسحاق فیاض
- نورشاپ: مجموعه آثار حضرت آیتالله العظمی فیاض
- تشییع آیت الله محمد اسحاق فیاض در شهر مقدس کاظمین + تصاویر، پایگاه عقیق، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
- اقامه نماز بر پیکر آیت الله العظمی فیاض به امامت نماینده آیت الله العظمی سیستانی + تصاویر، خبرگزاری حوزه، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
- تشییع و خاکسپاری آیتالله محمداسحاق فیاض در نجف اشرف، خبرگزاری ایسنا، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
- پیکر آیتالله محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد، خبرگزاری مهر، ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
وابستهها
- المسائل المستحدثة (فیاض)
- مناسك الحج (فیاض)
- تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی
- الاراضی - مجموعه دراسات و بحوث فقهیه اسلامیه
- الأنموذج في منهج الحكومة الاسلامية
- الگوی حکومت اسلامی
- مناسک حج (فیاض)
- فيض العترة في فقه زکاة الفطرة
- المسایل المستحدثه
- رساله نموداری احکام
- مائة سؤال و سؤال حول الكتابة و الكتاب و المكتبات و جوابها
- منهاج الصالحين (فیاض)
- رساله توضیح المسائل (فیاض)
- تعاليق مبسوطة علی العروة الوثقی
- محاضرات في أصول الفقه (خویی، ابوالقاسم)
- المباحث الأصولیه
- المباحث الفقهية، أحكام أوقات الصلاة
- المباحث الفقهية، أوقات الصلاة
- المباحث الفقهية، صلاة النوافل
- المباحث الفقهية، صلاة الجمعة
- المباحث الفقهية، صلاة المسافر
- محاضرات فی أصول الفقه
- المسائل الطبية (فیاض)
- مسائل طبی از نگاه فقه اسلامی
- منتصف الليل: بحث فقهی
- ما بين الطلوعين: بحث فقهی
- طلوع الفجر: بحث فقهی
- ما يستقبل له: بحث فقهي
- المغرب و الغروب: بحث فقهي
- مختصر مناسک الحج
- نگاهی گذرا به مسئلهی اجتهاد
- البنوك (أحكام البنوك و الأسهم و السندات و الأسواق المالية، البورصات، من وجهة النظر الإسلامية)
- احکام بانکداری اسلامی، سهام، بورس و اسناد بازرگانی
- نموذج لمجموعة أسئلة حول موقع المرأة فی النظام السیاسی الإسلامی
- جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام
- النظرة الخاطفة في الاجتهاد
- أجوبة المسائل الطبية
- نبذه مختصرة من حياة الشيخ الفياض
- المختصر في الحياة العلمية لزعيم الطائفة السيد الخوئي
- النظرة الخاطفة في الاجتهاد (نجف)