مجتهدی، کریم

کریم مجتهدی
نام کامل	کریم مجتهدی
ولادت	۱۰ شهریور ۱۳۰۹ شمسی
محل تولد	تبریز، ایران
محل زندگی	تبریز، تهران، پاریس
رحلت	۲۵ دی ۱۴۰۲ شمسی
مدفن	قطعه نام‌آوران، بهشت زهرا، تهران
طول عمر	۹۳ سال
دین	اسلام
پیشه	فیلسوف، غرب‌شناس، استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم
منصب	عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری فلسفه
دانشگاه	دانشگاه تهران، دانشگاه سوربن (پاریس)
علایق پژوهشی	فلسفه غرب، فلسفه تطبیقی، تاریخ فلسفه، فلسفه قرون وسطی، فلسفه جدید
اساتید	ژان وال پروفسور گوندیاک هانری کربن
معاصرین	یحیی مهدوی
برخی آثار	فلسفه در قرون وسطی پدیدارشناسی روح بر حسب نظر هگل دکارت و فلسفه او فلسفه نقادی کانت فلسفه و غرب آشنایی ایرانیان با فلسفه‌های جدید غرب مدارس و دانشگاه‌های اسلامی و غربی در قرون وسطی

کریم مجتهدی (۱۳۰۹-۱۴۰۲ش)، فیلسوف برجسته، غرب‌شناس و استاد پیشکسوت دانشگاه تهران بود که به‌عنوان یکی از چهره‌های ماندگار فلسفه ایران شناخته می‌شود. وی در تبریز زاده شد و با آغاز جنگ جهانی دوم و ورود روس‌ها به تبریز، همراه خانواده به تهران آمد و تحصیلات ابتدایی و دبیرستانی را در مدارس فردوسی، فیروزبهرام و کالج البرز به پایان رساند. در ۱۸ سالگی برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن پاریس به تحصیل فلسفه پرداخت. دوره کارشناسی ارشد را با رساله‌ای درباره «بررسی تحلیل استعلایی کانت» به راهنمایی ژان وال به پایان رساند و برای تدریس به ایران بازگشت، سپس دوباره به پاریس رفت و درجه دکترا را با ترجمه دو رساله از افضل‌الدین کاشانی به زبان فرانسه و مقایسه افکار نوافلاطونیان متأخر با سنت‌های اسلامی، زیر نظر پروفسور گوندیاک و با مشورت هانری کربن دریافت کرد. وی در سال ۱۳۴۳ به ایران بازگشت و به پیشنهاد یحیی مهدوی به گروه فلسفه دانشگاه تهران پیوست و بیش از ۳۵ سال تا بازنشستگی در بهار ۱۳۸۲ به تدریس اشتغال داشت. او چندین دوره نیز زبان و ادبیات فرانسه را در مقطع کارشناسی ارشد تدریس کرد. مجتهدی در مقالات متعدد علمی میان هانری کربن و فیلسوفان ایرانی (از جمله علامه طباطبایی) به‌عنوان مترجم حضور داشت. وی در اولین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۰ به عنوان چهره ماندگار فلسفه برگزیده شد و دارنده لوح سپاس یونسکو و مدال طلای جهانی ابن‌سینا بود. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «فلسفه در قرون وسطی»، «پدیدارشناسی روح بر حسب نظر هگل»، «دکارت و فلسفه او»، «فلسفه نقادی کانت»، «آشنایی ایرانیان با فلسفه‌های جدید غرب» و «مدارس و دانشگاه‌های اسلامی و غربی در قرون وسطی» اشاره کرد. او به موسیقی کلاسیک غرب علاقه داشت و شرط لازم برای فهم فلسفه غرب را مطالعه دکارت، کانت، لایبنیتس و هگل می‌دانست. کریم مجتهدی سرانجام در ۲۵ دی ۱۴۰۲ش در ۹۳ سالگی درگذشت و مقام معظم رهبری با پیام تسلیتی، «دانش عمیق و نگاه انتقادی به فرهنگ غرب» را از ویژگی‌های او برشمرد.

ولادت

در 10 شهریور سال 1309ش در تبریز به دنیا آمد.

تحصیلات

وی تا کلاس دوم ابتدایی در زادگاه خود تحصیل کرد. با آغاز جنگ جهانی و ورود روسها به تبریز همراه با خانواده‌اش به تهران آمد و بقیه دروس ابتدایی را در دبستان فردوسی و تحصیلات دبیرستانی را در «فیروز بهرام» و در کالج «البرز» به پایان رسانده است.

او در ۱۸ سالگی برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در دانشگاه «سوربن» پاریس، به تحصیل فلسفه پرداخته است. دوره کارشناسی ارشد را نیز در همان دانشگاه به پایان رساند. عنوان رساله ایشان «بررسی تحلیل استعلایی کانت» تحت راهنمایی استاد معروف پاریس «ژان وال» بوده است.

بعد به مدت کوتاهی به ایران بازگشته و در دانشسرای عالی آن موقع به تدریس پرداخته است و دوباره برای اخذ درجه دکترا به پاریس بازگشته است. استاد راهنمای دکترای او پروفسور «گوندیاک» بوده است. رساله او جنبه فلسفه تطبیقی داشته و با فلسفه‌های شرق مربوط بوده است.

از این لحاظ بعد از مشورت با پروفسور «هانری کربن» فیلسوف و شرق‌شناسی فقید، دو رساله از «افضل‌الدین کاشانی» را به زبان فرانسه ترجمه کرده و در یک شرح تفصیلی در ضمن به مقایسه افکار نوافلاطونیان متاخر با سنت‌های اسلامی پرداخته است. برخی از متفکران افلاطونی دوره متاخر از لحاظ فرهنگی واقعاً مرز مشترک میان فلسفه‌های شرق و غرب محسوب می‌شوند.

وی در سال ۱۳۴۳ موفق به اخذ درجه دکترای خود شد و همان سال به ایران بازگشت. در تهران به پیشنهاد و راهنمایی مرحوم «یحیی مهدوی» در گروه فلسفه دانشگاه تهران مشغول تدریس شد و بیش از ۳۵ سال تا بازنشستگی (بهار ۱۳۸۲) به همین کار ادامه داد. او چند دوره نیز زبان و ادبیات فرانسه را در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه تهران تدریس کرد.

مجتهدی عمر خود را صرف فلسفه کرد، اما درکنارش علاقه زیادی به موسیقی کلاسیک غرب داشت، او شرط لازم برای فهمیدن فلسفه غرب را خواندن «دکارت، کانت، لایبنیتس و هگل» می‌دانست و به علاقمندان به فلسفه توصیه می‌کرد اول از همه تاریخ فلسفه بخوانند.

تسلط استاد مجتهدی به زبان فرانسه زبانزد خاص و عام بود. ایشان با تحصیل طولانی مدت در دانشگاه سوربُن پاریس و تلاش وافر خویش، آشنایی خود با آن زبان را به حد کمال رسانده‌ بودند، به‌طوریکه ضمن آشنایی کامل به زبان تخصّصی فلسفه، امکان مکالمه و نگارش به فرانسه و بالاتر از آن، تدریس متون ادبی در سطح فوق لیسانس براى ایشان فراهم بوده‌است. هم چنین دکتر مجتهدى در مقالات متعدد علمى که میان هانرى کربن فرانسوى با فیلسوفان ایرانى (از جمله علامه طباطبایی) برگزار می‌شده است، به عنوان مترجم حضور داشته و رشته امکان گفتگوهای فلسفی میان این بزرگان را فراهم ساخته‌اند.

او در اولین همایش چهره‌های ماندگار در سال ۱۳۸۰ به عنوان چهره ماندگار فلسفه برگزیده شد.

مستند «آموزگار فلسفه» با روایتی از زندگی و فعالیت‎های علمی استاد کریم مجتهدی در دو قسمت در شبکه چهار صدا و سیما ضبط و بخش شد.

وفات

سرانجام در 25 دیماه 1402ش در 93 سالگی از دنیا رفت. مقام معظم رهبری با تسلیت درگذشت این استاد دانشمند، «دانش عمیق و نگاه انتقادی به فرهنگ غرب» را از ویژگیهای این فیلسوف غرب‌شناس شمرد.

آثار

الف) کتابها

• آشنایی ایرانیان با فلسفه‌های جدید غرب
• پدیدارشناسی روح بر حسب نظر هگل، انتشارات علمی و فرهنگی
• چند بحث کوتاه فلسفى
• دربارۀ هگل و فلسفه او
• دکارت و فلسفه او
• دونس اسکوتوس و کانت به روایت هیدگر
• سید جمال‌الدین اسدآبادی و تفکّر جدید
• فلسفه تاریخ
• فلسفه در قرون وسطی
• فلسفه نقادی کانت
• فلسفه و غرب
• مدارس و دانشگاه‌های اسلامی و غربی در قرون وسطی
• منطق از نظرگاه هگل و...

ب)ترجمه‌ها

• ژان وال، علیّت؛ در: کتاب بحث در مابعدالطّبیعە، ترجمۀ دکتر یحیی مھدوی و دیگران
• مقدّمه بر المشاعر صدر المتاّلهین شیرازی (ملاصدرا) نوشتۀ هانری کرین (به ضمیمۀ متن فارسی المشاعر بدیع‌الملک میرزا عمادالدولە)

منابع مقاله

1. جلالی، نادره، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی دکتر کریم مجتهدی (مجتهدی نامه)، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1396
2. پایگاه شبکه چهار صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
3. خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا)
4. خبرگزاری همشهری آنلاین
5. خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)

پیوند به بیرون

مستند حکایت دل: آموزگار فلسفه؛ استاد کریم مجتهدی تهیه شده در شبکه چهار سیمای جمهوری اسلامی ایران، این برنامه که پیشتر در ۱۱ مهر ۱۴۰۱ به روی آنتن شبکه چهار رفته، به مناسبت درگذشت فیلسوف عالیقدر، استاد کریم مجتهدی، مجددا در ۲۶ دی ۱۴۰۲ پخش شد.

وابسته‌ها

فلسفه در قرون وسطی

جستارهایی درباره فلسفه و ادبیات

فیلسوف دانشجو است

کانت و اختلاف‌نظر میان مفسران فلسفه او

مغولان و سرنوشت فرهنگی ایران؛ مجموعه تحقیقات تاریخی ـ فلسفی

مقدمه بر المشاعر صدر المتألهین شیرازی (ملا صدرا)

‏پدیدارشناسی روح برحسب نظر هگل: بر اساس کتاب "تکوین و ساختار پدیدارشناسی روح هگل"

‏مدارس و دانشگاه‌‏های اسلامی و غربی در قرون وسطی

فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (از دانته تا کامپلانا)

افکار هگل

فلسفه و غرب (مجموعه‌ مقا‌لات‌)

منطق از نظرگاه هگل

فلسفه نقادی کانت

افکار کانت

فلسفه در آلمان (از لوتر تا نیچه)

فلسفه و تجدد

دونس اسکوتوس و کانت به روایت هیدگر

صیرورت در فلسفه ملاصدرا و هگل