محقق، مهدی
| مهدی محقق | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | مهدی محقق |
| نامهای دیگر | Mehdi Mohaghegh |
| نام پدر | حاج شیخ عباسعلی محقق خراسانی |
| ولادت | ۱۰ بهمن ۱۳۰۸ش |
| محل تولد | مشهد، ایران |
| محل زندگی | مشهد، تهران |
| همسر | نوشآفرین انصاری |
| خویشاوندان | ملا بمانعلی محقق دامغانی (پدربزرگ) |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | نویسنده، محقق، ادیب، فقیه، نسخهپژوه، پژوهشگر تاریخ پزشکی اسلامی، مصحح و شارح کتب ادبی و فلسفی و فقهی، استاد دانشگاه |
| منصب | رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، مدیر مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران ـ دانشگاه مکگیل، رئیس دانشکده دماوند |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | دکتری الهیات و معارف اسلامی، دکتری زبان و ادبیات فارسی، اجتهاد |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
| علایق پژوهشی | فلسفه اسلامی، کلام، تاریخ پزشکی اسلامی، ادبیات فارسی و عربی |
| اساتید | |
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
مهدی محقق (متولد ۱۰ بهمن ۱۳۰۸ش)، نویسنده، محقق، ادیب، فقیه، نسخهپژوه، پژوهشگر تاریخ پزشکی اسلامی، مصحح و شارح کتب ادبی و فلسفی و فقهی، استاد دانشگاه تهران و رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی است. وی از اساتید برجسته در حوزه فلسفه اسلامی، کلام و ادبیات فارسی و عربی به شمار میرود و دارای درجه اجتهاد از آیتالله محمدحسین کاشفالغطاء و آیتالله سید محمدتقی خوانساری میباشد. در دهم بهمنماه ۱۳۰۸ش در شهر مشهد متولد شد. پدرش حاج شیخ عباسعلی محقق خراسانی و پدربزرگش ملا بمانعلی محقق دامغانی بود. تا سن نه سالگی در مشهد ساکن بود و در سال ۱۳۱۷ش به تهران منتقل شد و تحصیلات خود را در سطح ابتدایی و متوسطه دنبال کرد. از سال ۱۳۲۳ش شروع به تحصیلات حوزوی کرد و برای استفاده از محضر استادان بزرگ، در سالهای ۱۳۲۶ و ۱۳۲۷ش به مشهد آمد و در مدرسه نواب اقامت گزید و علوم حوزوی را در حوزههای علمیه مشهد و تهران تا مرحله اجتهاد فراگرفت و موفق به اخذ درجه اجتهاد از آیتالله محمدحسین کاشفالغطاء و آیتالله سید محمدتقی خوانساری گردید. در سال ۱۳۲۷ش وارد دانشگاه تهران شد و دوره دکتری الهیات را در سال ۱۳۳۷ش به پایان رسانید و در سال ۱۳۳۸ش موفق به اخذ درجه دکتری در زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران گردید. پس از اخذ مدرک دکتری، در سال ۱۳۳۹ش به عضویت هیئت آموزشی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران درآمد. پیش از آن، به مدت نه سال در دبیرستانهای تهران تدریس کرده و مدت سه سال مدیر بخش کتب خطی کتابخانه ملی فرهنگ بود. در سال ۱۳۴۰ش از سوی دانشگاه لندن برای تدریس در دانشکده مطالعات مشرقزمین و آفریقا دعوت شد و به مدت دو سال در آنجا به تدریس پرداخت. در سال ۱۳۴۵ش به مقام استادی دانشگاه نائل آمد و تا سال ۱۳۶۱ش که بازنشسته گردید، در گروههای زبان و ادبیات فارسی و عربی، فلسفه و علوم اجتماعی دانشگاه تهران به تدریس مشغول بود. وی طی سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷، ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ و ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱ش در دانشگاه مکگیل کانادا به تدریس فلسفه، کلام و عرفان اسلامی پرداخت و در سال ۱۳۴۷ش شعبه مؤسسه مطالعات اسلامی آن دانشگاه را در تهران تأسیس کرد. وی همچنین مدتی ریاست دانشکده دماوند را بر عهده داشت و پس از بازنشستگی، در دورههای فوق لیسانس و دکتری دانشگاههای متعددی از جمله مشهد، اصفهان، امام صادق(ع)، شهید مطهری، الزهراء، تربیت مدرس و دانشگاه آزاد اسلامی کرج به تدریس پرداخت. دکتر محقق دارای عضویت در مجامع بینالمللی متعددی از جمله فرهنگستان زبان عرب مصر، فرهنگستان زبان عرب دمشق، فرهنگستان علوم و تمدن اسلامی اردن، فرهنگستان علمی هند، انجمن بینالمللی تاریخ پزشکی و انجمن بینالمللی فلسفه و قرون وسطی میباشد. وی جوایز و افتخارات متعددی از جمله جایزه بهترین کتاب سال در سالهای ۱۳۴۹ و ۱۳۶۹، چهره ماندگار در سال ۱۳۸۰، نشان درجه دو دانش در سال ۱۳۷۹ و نشان درجه یک ادب فارسی در سال ۱۳۸۲ را دریافت کرده است. از آثار متعدد او میتوان به «شرح حكمة الإشراق سهروردي»، «المبدأ و المعاد»، «شرح كتاب القبسات میرداماد»، «فيلسوف رى محمد بن زكريا رازى»، «مفتاح الطب»، «مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشکى در اسلام و ايران»، «نصاب انگليسى يا زبانآموز سنتى ايران»، «اوامر و نواهى از كتاب معالمالدين»، «شرح بيست و پنج مقدمه در اثبات بارى تعالى از كتاب دلاله الحايرين ابن ميمون»، «علوم محضه از آغاز صفويه تا تأسيس دارالفنون» و «السيره الفلسفيه» اشاره کرد.
ولادت
مهدی محقق در دهم بهمن ماه سال ۱۳۰۸ هجری شمسی در شهر مشهد، در خانوادهای روحانی و اصالتاً دامغانی به دنیا آمد. پدرش حاج شیخ عباسعلی محقق خراسانی و پدربزرگش ملا بمانعلی محقق دامغانی بود. وی تا سن نه سالگی در مشهد ساکن بود.
تحصیلات
در سال 1317ش به تهران منتقل گرديد و تحصيلات خود را در سطح ابتدايى و متوسطه دنبال كرد. از سال 1323ش شروع به تحصيلات حوزوى كرد و براى استفاده از محضر استادان بزرگ، در سالهاى 1326 و 1327ش به مشهد آمد و در مدرسه نواب اقامت گزيد و علوم حوزوى را در حوزههاى علميه مشهد و تهران تا مرحله اجتهاد فراگرفت و موفق به اخذ درجه اجتهاد از آيتالله محمدحسین کاشفالغطاء و سيد محمدتقى خوانسارى گرديد.
در سال 1327ش وارد دانشگاه تهران شد و دوره دكترى الهيات را در سال 1337ش به پايان رسانيد و در سال 1338ش موفق به اخذ درجه دكترى در زبان و ادبيات فارسى از دانشگاه تهران گرديد.
فعالیتها
پس از اخذ مدرک دکتری، در سال ۱۳۳۹ش به عضویت هیئت آموزشی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران درآمد. پیش از آن، به مدت نه سال در دبیرستانهای تهران تدریس کرده و مدت سه سال مدیر بخش کتب خطی کتابخانه ملی فرهنگ بود. در سال ۱۳۴۰ش از سوی دانشگاه لندن برای تدریس در دانشکده مطالعات مشرقزمین و آفریقا دعوت شد و به مدت دو سال در آنجا به تدریس پرداخت. در سال ۱۳۴۵ش به مقام استادی دانشگاه نائل آمد و تا سال ۱۳۶۱ش که بازنشسته گردید، در گروههای زبان و ادبیات فارسی و عربی، فلسفه و علوم اجتماعی دانشگاه تهران به تدریس مشغول بود. وی طی سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۷، ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ و ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۱ش در دانشگاه مك گيل كانادا به تدریس فلسفه، كلام و عرفان اسلامى پرداخت و در سال ۱۳۴۷ش شعبه مؤسسه مطالعات اسلامى آن دانشگاه را در تهران تأسیس كرد. وی همچنین مدتی ریاست دانشکده دماوند را بر عهده داشت و پس از بازنشستگی، در دورههای فوق لیسانس و دکتری دانشگاههای متعددی از جمله مشهد، اصفهان، امام صادق(ع)، شهید مطهری، الزهراء، تربیت مدرس و دانشگاه آزاد اسلامی کرج به تدریس پرداخت. دکتر محقق دارای عضویت در مجامع بینالمللی متعددی از جمله فرهنگستان زبان عرب مصر، فرهنگستان زبان عرب دمشق، فرهنگستان علوم و تمدن اسلامى اردن، فرهنگستان علمى هند، انجمن بینالمللى تاریخ پزشکى و انجمن بینالمللى فلسفه و قرون وسطی میباشد. وی جوایز و افتخارات متعددی از جمله جایزه بهترین کتاب سال در سالهای ۱۳۴۹ و ۱۳۶۹، چهره ماندگار در سال ۱۳۸۰، نشان درجه دو دانش در سال ۱۳۷۹ و نشان درجه یک ادب فارسی در سال ۱۳۸۲ را دریافت کرده است.
آثار
- فيلسوف رى محمد بن زكريا رازى؛
- مفتاح الطب با خلاصه ترجمه انگليسى و فارسى؛
- مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشکى در اسلام و ايران؛
- نصاب انگليسى يا زبانآموز سنتى ايران (مشتمل بر واژههاى انگليسى با معادل فارسى و عربى)؛
- اوامر و نواهى از كتاب معالمالدين و ملاذ المجتهدين؛
- شرح بيست و پنج مقدمه در اثبات بارى تعالى از كتاب دلاله الحايرين ابن ميمون؛
- شرح حكمة الاشراق (قطبالدين الشيرازى)؛
- علوم محضه از آغاز صفويه تا تأسیس دارالفنون (محقق)؛
- السيره الفلسفيه (محقق).
وابستهها
رساله در حقیقت و کیفیت سلسله موجودات و تسلسل اسباب و مسببات
بيان الحق بضمان الصدق (العلم الإلهي)
مصنفات میرداماد مشتمل بر ده عنوان از کتابها و رسالهها و اجازهها و نامهها
شرح کتاب النجاة لابن سینا (قسم الالهیات)
تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار
الدرة الفاخرة فی تحقیق مذاهب الصوفیة و المتكلمین و الحكماء المتقدمین
شرح بیست و پنج مقدمه در اثبات باری تعالی از کتاب دلالة الحائرین إبن میمون
مفتاح الطب و منهاج الطلاب (کلید دانش پزشکی و برنامه دانشجویان آن)
تحلیل اشعار ناصر خسرو بانضمام پنج پیوست
كاشف الأسرار بانضمام پاسخ به چند پرسش و رسالهای در روش سلوک و خلوت نشینی
الدرة الفاخرة في تحقيق مذاهب الصوفية و المتكلمين و الحكماء المتقدمين
تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری
در ثمین ترجمه كشف الیقین علامه حلی
رسالة حنين بن إسحق إلی علي بن يحيی في ذكر ما ترجم من كتب جالينوس
نصاب انگلیسی یا زبان آموز سنتی ایران (مشتمل بر واژههای انگلیسی با معادل فارسی و عربی)
اوامر و نواهی از کتاب معالمالدین و ملاذ المجتهدین
دیوان اشعار حکیم ناصرخسرو قبادیانی بر پایه کهنترین نسخه خطی مکتوب به سال 736
فی الالهیات بالمعنی الاخص: من کتاب شرح غررالفرائد، یا، شرح منظومه حکمت حاج ملاهادی سبزواری
علوم محضه از آغاز صفویه تا تأسيس دارالفنون
مجموعه متون و مقالات در تاریخ و اخلاق پزشکی در اسلام و ایران
زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی علامه میرزا ابوالحسن شعرانی
زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی شادروان دکتر سید جعفر شهیدی
یادگار در دانش پزشکی و داروشناسی
لسان التنزيل: زبان قرآن: بانضمام فرهنگ لغات، بانضمام فرهنگ لغات
اصطلاحات پزشکی در فرهنگ نامههای کهن عربی پارسی
ابن هندو پزشک و فیلسوف طبرستانی و کتاب مفتاح الطب او: با مقدمهای دربارۀ علم پزشکی در اسلام و ایران