خرمشاهی، بهاءالدین

بهاءالدین خرمشاهی
بهاءالدین خرمشاهی
نام کامل	بهاءالدین خرمشاهی
نام پدر	میرزا ابوالقاسم
ولادت	۱۳۲۴ش
محل تولد	قزوین، ایران
محل زندگی	قزوین، تهران
دین	اسلام
مذهب	تشیع
پیشه	نویسنده، مترجم، مصحح، شاعر، مدرس، روزنامه‌نگار، قرآن‌پژوه، حافظ‌پژوه، فرهنگ‌نویس
منصب	عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی (از ۱۳۶۹ش)، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی، مؤسس بنیاد دایرةالمعارف تشیع (۱۳۶۱ش)، مؤسس انتشارات فرزان (۱۳۷۳ش)
اطلاعات علمی
دانشگاه	دانشگاه تهران
علایق پژوهشی	قرآن‌پژوهی، حافظ‌شناسی، تصحیح متون، ترجمه، فرهنگ‌نویسی
اساتید	پرویز ناتل خانلری; ذبیح‌الله صفا; دکتر مهدی محقق; دکتر سید جعفر شهیدی;
برخی آثار	حافظ‌نامه; ذهن و زبان حافظ; ترجمه قرآن کریم; دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی; فرهنگ موضوعی قرآن مجید;
	v; t; e;

بهاءالدين خرمشاهى (متولد 1324ش)، نویسنده، مترجم، مصحح، شاعر، مدرس، روزنامه‌نگار، قرآن‌پژوه، حافظ‌پژوه و فرهنگ‌نویس معاصر، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی (از ۱۳۶۹ش)، استادیار پژوهشگاه علوم انسانی، مؤسس بنیاد دایرةالمعارف تشیع (۱۳۶۱ش) و مؤسس انتشارات فرزان (۱۳۷۳ش). در سال ۱۳۲۴ش در قزوین متولد شد. پدرش میرزا ابوالقاسم ابتدا در لباس روحانیت بود و سپس پروانه وکالت دادگستری گرفت. نخستین معلم علم و ادب و شیوه زندگی او پدرش بود و اولین معلم عربی او نیز پدرش بوده است. دوران ابتدایی را در دبستان «دزبان» و دبیرستان را در قزوین گذراند. به تحصیل رشته طبیعی پرداخت اما همه عشق و علاقه‌اش به ادبیات فارسی و علوم قرآنی و علوم اسلامی معطوف بود. علی‌رغم قبولی در رشته پزشکی در سال ۱۳۴۲، از این رشته انصراف داد و سال بعد در کنکور دانشکده ادبیات دانشگاه تهران پذیرفته شد. در دانشگاه تهران نزد اساتیدی چون پرویز ناتل خانلری، ذبیح‌الله صفا، دکتر مهدی محقق و دکتر سید جعفر شهیدی تلمذ کرد. در سال ۱۳۴۷ از دانشکده ادبیات فارغ‌التحصیل شد و پس از گرفتن لیسانس ادبیات، رشته کتابداری را انتخاب کرد و سپس به انجمن حکمت و فلسفه رفت. کار تألیف خود را با ترجمه آغاز کرد و حوزه دیگر کارش نقد کتاب است. حافظ‌پژوهی حوزه تخصصی کار پژوهشی اوست و دیگر حوزه تخصصی که بسیار مورد علاقه اوست، قرآن‌پژوهی است. از آثار متعدد او می‌توان به «حافظ‌نامه» (شرح ابیات دیوان حافظ)، «ذهن و زبان حافظ»، «فرهنگ موضوعی قرآن مجید»، «دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی»، «ترجمه قرآن کریم»، «درآمدی بر تاریخ قرآن»، «شرح مثنوی معنوی مولوی»، «سیر بی‌سلوک» (مجموعه مقاله)، «چهارده روایت» (مجموعه مقاله درباره شعر و شخصیت حافظ)، «پوزیتیویسم منطقی» (ترجمه)، «عرفان و فلسفه» (ترجمه از و.ت. استیس)، «درد جاودانگی» (ترجمه از میگل د اونامونو)، «علم و دین» (ترجمه از ایان باربور)، «اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» (ترجمه از حمید عنایت)، «تاریخ فلسفه» (ترجمه از فردریک کاپلستون)، «دین‌پژوهی» (ترجمه از میرچا الیاده)، «تاریخ خداباوری» (ترجمه از کارن آرمسترانگ)، «انسانم آرزوست» (شرح برگزیده غزلیات شمس)، «هزار حکایت و هزار عبارت عرفانی» (با همکاری عارف و شهاب‌الدین خرمشاهی)، «فرهنگ ـ دانشنامه کارا»، «طنز و تراژدی»، «فرصت سبز حیات»، «حافظ حافظه ماست»، «کژتابی‌های ذهن و زبان»، «رستگاری نزدیک»، «در خاطرۀ شط»، «قرآن‌پژوهی» (مجموعه مقالات)، «زنده‌میری» (مجموعه اشعار)، «آه و آیینه» (گزیده اشعار)، «از این دوراهه منزل» (مجموعه مقاله)، «قرآن‌شناخت»، «از واژه تا فرهنگ» و «گزینۀ اشعار حافظ» اشاره کرد.

ولادت

در 1324 ه‍.‌ش در خانواده‌ای مذهبی در قزوين به دنيا آمد. پدر و نیاكان او اهل خرم‌شاه یزد بودند. پدر او میرزاابوالقاسم ابتدا در لباس روحانیت بود؛ ولی با راه‌اندازی تشکیلات دادگستری جدید، امتحان فقه و اصول داده و پروانهٔ وکالت دادگستری گرفته بود.

تحصیلات

سالهاى ابتدايى عمر و تحصيل خود را در دبستان «دزبان» و دو دبيرستان ديگر در شهر زادگاهش سپرى كرد.

وى به تحصيل رشتۀ طبيعى پرداخت، ولى همه عشق و علاقه‌اش به ادبيات فارسى و علوم قرآنى و علوم اسلامى معطوف بوده است. پدرش اولين معلم علم و ادب و شيوۀ زندگانى اوست. اولين معلم عربى او پدرش بوده است. وى عليرغم قبولى در رشتۀ پزشکى در سال 1342 از اين رشته انصراف داده و سال بعد با قبولى در كنكور وارد دانشكده ادبيات دانشگاه تهران شد. در دانشگاه تهران نزد اساتيدى چون دكتر پرويز ناتل خانلرى، دكتر ذبيح‌اللّه صفا، دكتر فره‌وشى، استاد پورداود، دكتر مهدى محقق، دكتر سيد جعفر شهيدى و... تلمذ مى‌كند.

وى در سال 1347 از دانشكده ادبيات فارغ التحصيل مى‌شود و پس از گرفتن ليسانس ادبيات، رشتۀ كتابدارى را انتخاب مى‌كند و پس از آن به انجمن حكمت و فلسفه مى‌رود. بهاءالدين خرمشاهى كار تأليف خود را با ترجمه آغاز كرد. دومين حوزه كار وى نقد كتاب است. حافظ‌پژوهى حوزۀ تخصصى كار پژوهشى خرمشاهى است و ديگر حوزه تخصصى كه بسيار مورد علاقه او قرار گرفته است، حوزه قرآن‌پژوهى است.

در سال۶۱ خرمشاهی به‌همراه چند تن از دوستان و همکارانش دایرةالمعارف تشیّع را تأسیس کردند. او در سال۶۹ به عضویت فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد و همکاری او با این سازمان همچنان ادامه دارد.

آثار

فرهنگ موضوعی قرآن؛ ذهن و زبان حافظ؛ حافظ‌نامه؛ سیر بی سلوک (مجموعه‌مقاله)؛ چهارده روایت؛ دانشنامۀ قرآن و قرآن‌پژوهی؛ دائرةالمعارف تشیع؛ کتیبه‌ای بر باد؛ پوزیتیویسم منطقی؛ ترجمه‌کاوی؛ طنز و تراژدی؛ حافظ؛ کژتابی‌های ذهن و زبان؛ فرصت سبز حیات؛ حافظ حافظۀ ماست؛ فرهنگ ـ دانشنامۀ کارا؛ هزار حکایت و هزار عبارت عرفانی (با همکاری عارف و شهاب‌الدین خرمشاهی)؛ فرار از فلسفه (زندگی‌نامۀ خودنوشت فرهنگی)؛ رستگاری نزدیک (مجموعه‌مقاله)؛ در خاطرۀ شط (مجموعه‌مقاله)؛ قرآن‌پژوهی (مجموعه‌مقالات قرآن‌پژوهی)؛ زنده‌میری (مجموعۀ اشعار)؛ آه و آیینه (گزیده اشعار)؛ از این دوراهه منزل (مجموعه‌مقاله)؛ قرآن‌شناخت؛ از واژه تا فرهنگ؛ برگزیده و شرح اشعار حافظ (با همکاری مهرداد نیکنام)؛ فال‌های شگفت‌انگیز حافظ (با همکاری فانی تبریزی)؛ گزینۀ اشعار حافظ؛ چشمۀ خورشید (گزیدۀ اشعار حافظ)؛ از شک تا یقین؛ دلرباعی‌ها؛ اکسیر خوشبختی؛ نبض شعر (مجموعۀ نقد اشعار)؛ انسانم آرزوست (شرح برگزیدۀ غزلیات شمس)؛ بررسی ترجمه‌های امروزین قرآن کریم؛ مرآت المثنوی (تصحیح)؛ کلیات سعدی (تصحیح)؛ هنری میلر، جورج ویکس (ترجمه)؛ شیطان در بهشت، هنری میلر (ترجمه)؛ علم در تاریخ، جان برنال (ترجمه)؛ هابیل و چند داستان دیگر، میگل د اونامونو (ترجمه)؛ عرفان و فلسفه، و. ت. استیس (ترجمه)؛ درد جاودانگی، میگل د اونامونو (ترجمه)؛ علم و دین، ایان باربور (ترجمه)؛ اندیشۀ سیاسی در اسلام معاصر، حمید عنایت (ترجمه)؛ تاریخ فلسفه، فردریک کاپلستون (ترجمه)؛ خدا در فلسفه (ترجمه)، قرآن کریم (ترجمه)؛ دین‌پژوهی، میرچا الیاده (ترجمه)؛ درآمدی بر تاریخ قرآن، ریچارد بل (ترجمه)؛ تاریخ خداباوری: ۴۰۰۰ سال جستجوی یهودیت، مسیحیت و اسلام، کارن آرمسترانگ (ترجمه، با همکاری بهزاد سالکی).