فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (از دانته تا کامپانلا)
| فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (از دانته تا کامپانلا) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مجتهدی، کریم (نويسنده) |
| ناشر | پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1392ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | فلسفه رنسانس - فلسفه رنسانس - تاریخ |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | B ۷۷۵/م۳ف۷ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (از دانته تا کامپانلا)، نوشته کریم مجتهدی (1309-1402ش)، کتابی است در بررسی تحولات فلسفی و فکری در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب، از دانته آلیگیری تا توماسو کامپانلا، که موضوع کلی آن، شناخت اندیشمندانی است که زمینهساز یا نمایندگان رنسانس و اومانیسم در غرب بودهاند.
انگیزه تألیف
نویسنده در مقدمه کتاب، در بخش «علل نگارش کتاب حاضر»، هدف اصلی از نگارش آن را، فراهم آوردن مجموعهای از اطلاعات و ایدههای اولیه درباره تجدید حیات فرهنگی غرب عنوان نموده است. این اطلاعات، اغلب در برنامههای آموزشی دانشگاهها بهصورت ضمنی و نه بهصورت رسمی و تخصصی مطرح شده است. ازهمینرو، کتاب حاضر بهعنوان خلاصهای از مباحثی که در یک دوره طولانی تدریس شده، تهیه و برنامهریزی شده است و نگارنده با توجه به اینکه محصلان رسمی در ایران معمولاً نسبت به دوره تجدید حیات فرهنگی غرب (از دانته تا کامپانلا) غفلت یا بیتوجهی نشان میدهند، نگارش کتاب را در درجه اول اهمیت قرار داده است[۱].
ساختار
کتاب با یک مقدمه آغاز میشود و سپس در ذیل سه عنوان کلی، به بیان مطالبی در زمینه تجدید حیات فرهنگی غرب میپردازد و آنگاه وارد مباحث اصلی شده و در ذیل عناوین متعدد و متنوع، به بررسی زندگی و اندیشههای فیلسوفان و متفکران برجسته و تأثیرگذار در تجدید حیات فرهنگی غرب، همت میگمارد.
گزارش محتوا
مقدمه، به اهمیت فلسفه در دوره تجدید حیات فرهنگی غرب میپردازد و بیان میکند که فلسفه نهتنها مجموعهای از فعالیتهای ذهنی متداول، بلکه بیانگر شرایط حیاتی و فرهنگی یک دوره خاص است. نویسنده، هدف کتاب را بررسی چگونگی تأثیر متفکران بر نوزایی فرهنگی غرب دانسته و تأکید میکند که این اثر نه یک تاریخ جامع فلسفه، بلکه بررسی تحولات اصلی فکری در این دوره است[۲].
بخشی از مطالب مقدمه که برای آشنایی با کلیت مطالب کتاب بسیار مفید است، عبارت است از: «مجموعه مطالبی که محتوای این کتاب را تشکیل میدهند، عملا بهنحوی حالت دایرةالمعارف کوچکی را دارند که بهمنظور شناخت جریانات تاریخی و تحولات فلسفی از هر نوع، تدوین شدهاند و به معرفی تعداد نسبتا زیادی از اشخاص اختصاص یافتهاند؛ این اشخاص به نظر نگارنده میتوانند تا حدودی فرازونشیب نهضت تجدید حیات فرهنگی غرب را نمایان سازند. آنها را میتوان شاخص آن دوره دانست.... نگارنده در کتاب حاضر، مثل بقیه آثار خود، کلیه اصطلاحات خارجی را – جز چند مورد استثنایی، مثل اصطلاح دیالکتیک – صرفا در پانویس صفحات آورده و تا جایی که مقدور بوده، برای آنها معادلهای فارسی در نظر گرفته است... در کتاب حاضر، به تکرار چند اسم مشهور اکتفا نشده و سعی نگارنده بر این بوده که حتیالمقدور خوانندگان را... بیشتر با متفکران و مؤلفانی آشنا کند که معمولا نامهای آنها را بسیار بهاجمال در کتابهای رایج تاریخ فرهنگ و فلسفه غرب در ایران ذکر میکنند... البته چون بحث کتاب درباره نهضت تجدید حیات فرهنگی غرب است، مسلما در این کتاب، افزون بر متکلمان، متفکران، ادبا و شعرا، گروهی از هنرمندان نیز در درجه اول اهمیت قرار گرفتهاند... ازآنجاکه این کتاب، بهنحوی جنبه میانرشتهای دارد و در آن فلسفه و تاریخ با یکدیگر همراه شده و بحثهای فلسفی، اطلاعات تاریخی و زندگینامه اشخاص یکجا آورده شدهاند، عملا درباره تمام موضوعها ترتیب تاریخی، کاملا مراعات شده و از این حیث توجه بیشتر به سنت فرانسویان بوده است. بااینحال بعضی از مطالب با تفصیل بیشتر و حتی گاهی در چند فصل متوالی آورده شدهاند؛ درصورتیکه به بعضی از موضوعهای دیگر کاملا بهنحو اجمالی اشاره شده و مستقیما به آنها پرداخته نشده است؛ از جمله مطالب مربوط به اصلاحات دینی که اهمیت فوقالعاده زیادی هم دارند... منابعی که درباره هر موضوعی مورد استفاده نگارنده بوده، آخر همان فصل آورده شدهاند و از آوردن عناوینی که مستقیما مورد استفاده نبوده، خودداری شده است»[۳].
پیش از آغاز مباحث اصلی کتاب، مطالبی تحت عنوان اندکی در ضوابط تحدید دوره تجدید حیات فرهنگی غرب مطرح گردیده[۴] و سپس، بحثی با عنوان «از قرون وسطی تا دوره تجدید حیات فرهنگی غرب»، مطرح شده [۵] و در پی آن به بحث پیرامون اولین نشانههای بازگشت به تفکر دوره باستان، پرداخته شده است[۶].
اولین شخصیتی که به شرح زندگانی وی پرداخته شده،«دانته آلیگیری» است. وی در 29 ماه مه 1265 در شهر فلورانس ایتالیا متولد شد و در ماه سپتامبر 1321 در شهر راون در سن 56 سالگی فوت کرده است[۷].
تأکید ویژه در این فصل بر «کمدی الهی» اوست که بهعنوان اثری که تفکر کلاسیک و مسیحی را درهم میآمیزد، معرفی شده و نقش او در گذار از تفکر قرون وسطی به اومانیسم رنسانس مورد تحلیل قرار میگیرد. این اثر ابتدا فقط عنوان «کمدی» داشته است، ولی مفسران بعدی به سبب اهمیت آن، صفت «الهی» را بر آن افزودهاند[۸].
آخرین شخص، «طوماسو کامپانلا» است. وی در 5 ماه سپتامبر 1568 در ستیلو، آبادی کوچکی نزدیک شهر کالابر، در سیسیل... متولد شده است[۹]. او به دو زبان لاتینی و ایتالیایی آثار زیادی دارد. آثار او افزون بر مطالب فلسفی و سیاسی، شامل اشعار، دفاعیهها، جوابیهها و مکاتبات زیادی است که بهلحاظ شناخت جو حاکم بر آن دوره، مهم و معتبر محسوب میشوند[۱۰].
چند اثر مهم او عبارتند از:
- اثبات فلسفه حسی؛
- مقدمات فلسفه احیاشده؛
- درباره اشیاء حسی و سحر؛
- درباره نظام سلطنت اسپانیا؛
- دفاعیه از گالیله؛
- فلسفه مبتنی بر اصالت واقع؛
- شهر آفتاب؛
و... [۱۱].
دیگر شخصیتهای معرفیشده عبارتند از:
پترارک، بوکاچیو، نیکلائوس کوزانوس، گئورگیوس گمیستوس ملقب به پلتون، مارسیلیو فیچینو، پیکو دولا میراندولا، ساونارول، لئوناردو داوینچی، ماکیاول، اراسموس و...
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.