خائفی، عبدالله

عبدالله خائفی
نام کامل	عبدالله خائفی
ولادت	۱۴ بهمن ۱۳۰۹ هجری شمسی
محل تولد	بندر انزلی، ایران
محل زندگی	بندر انزلی، رشت، قم، نجف اشرف
دین	اسلام
مذهب	تشیع
پیشه	فقیه، مدرس حوزه علمیه، عضو جامعه مدرسین
منصب	عضو ارشد شورای استفتای مقام معظم رهبری، امام جماعت بیت رهبری در قم
اطلاعات علمی
درجه علمی	اجتهاد
علایق پژوهشی	فقه، اصول، ولایت فقیه
اساتید	سید حسین طباطبایی بروجردی سید روح‌الله خمینی سید ابوالقاسم خویی سید محسن حکیم مختار ظهیری حسین نوری همدانی مجاهدی تبریزی
برخی آثار	سیستم قضائی اسلام راهنمای ارث بحوث فی ولایة الفقیه مذاکره و تنبیه فی ولایة الفقیه ذکریات مشرقه عن حیاة و مواقف الامام الخمینی محاضرات فی البیع و الخیارات الخلل فی الصلاة

عبدالله خائفی (متولد ۱۳۰۹ ش)، فقیه معاصر شیعه، از شاگردان برجسته امام خمینی(ره) و آیت‌الله خویی(ره) و از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم است. وی که در بندر انزلی متولد شد، تحصیلات خود را در حوزه‌های علمیه رشت، قم و نجف اشرف به پایان رساند و سال‌ها در نجف به تدریس و مبارزه با رژیم بعث عراق پرداخت. ایشان عضو ارشد شورای استفتای رهبر شهید انقلاب اسلامی آیت‌الله سید علی خامنه‌ای و امام جماعت بیت رهبری در قم هستند.

ولادت

عبدالله خائفی در ۱۴ بهمن سال ۱۳۰۹ هجری شمسی در شهرستان بندر انزلی، در خانواده‌ای مذهبی، متدین و زاهد دیده به جهان گشود. پدر وی در بازار شهر انزلی به کسب و کار مشغول بود و دارای سجایای اخلاقی فراوان بود؛ از جمله اینکه علاوه بر ماه رمضان، دو ماه رجب و شعبان را نیز روزه می‌داشت. مادر او نیز زنی پاک و مؤمن بود؛ زمینی را که مهریه‌اش بود، برای ساختن مسجد وقف کرد تا با همگان در اجر عظیم نماز جماعت سهیم شود.

تحصیلات و اساتید

تحصیل در رشت (۱۳۲۴-۱۳۲۹ ش)

عبدالله خائفی تحصیلات ابتدایی و مقداری از دوره متوسطه را در زادگاه خود به پایان رساند و در سن ۱۵ سالگی به دلیل علاقه فراوان به تحصیل علوم اسلامی و تشویق پدر بزرگوارشان، وارد حوزه علمیه شهرستان رشت شد. حوزه علمیه رشت در آن روزگار با مدیریت مرحوم آیت‌الله سید مهدی رودباری و بعد از رحلت وی با مدیریت مرحوم آیت‌الله حاج سید محمود ضیابری اداره می‌شد. ایشان دروس ادبیات و بخشی از معالم را در این حوزه فراگرفت. از اساتید ایشان در این دوره می‌توان به مختار ظهیری (اهل اصفهان) اشاره کرد که ادبیات را نزد ایشان خواند.

تحصیل در قم (۱۳۲۹-۱۳۴۳ ش)

پس از پایان دوره مقدماتی در رشت، برای کسب مقامات بالاتر عازم حوزه مقدسه قم شد. در قم دروس سطح را نزد اساتید زیر به پایان رساند:

• شرح لمعه: آیت‌الله ستوده
• مکاسب محرمه: آیت‌الله اردبیلی
• درس بیع: آیت‌الله مشکینی
• کفایة الاصول: آیت‌الله مجاهدی تبریزی

پس از اتمام دروس سطح، در درس خارج فقه و اصول اساتید بزرگ قم حاضر شد:

• در درس خارج آیت‌الله بروجردی شرکت کرد.
• از محضر درس امام خمینی(ره) در قم بهره برد.

هم‌بحثان در قم

ایشان در دوران تحصیل در قم با جمعی از فضلا مباحثه داشت که از جمله آنان می‌توان به سید کاظم میرعبدالعظیمی، سید مجتبی رودباری و روح‌الله شاه‌آبادی اشاره کرد.

هجرت به نجف اشرف (۱۳۴۳-۱۳۷۰ ش)

عطش درونی ایشان، معظم له را در سال ۱۳۴۳ ه‌.ش (یک ماه پس از تبعید امام خمینی به ترکیه) به نجف اشرف کشاند. وی از جمله اولین کسانی بود که برای استقبال امام از نجف به کاظمین آمده بودند. در نجف اشرف از محضر اساتید والامقامی بهره برد:

• آیت‌الله سید ابوالقاسم خویی(ره): به مدت ۲۷ سال (مگر یک روز) در درس خارج اصول ایشان حاضر شد. تقریرات دروس ایشان در موضوعات «شرح عروة الوثقی از کتاب صلاة تا آخر»، «مناسک حج» و «کتاب ارث» از جمله آثار مکتوب ایشان است.
• امام خمینی(ره): پس از ورود امام به نجف اشرف، در درس خارج فقه ایشان در مسجد شیخ انصاری حاضر شد. تقریرات دروس ایشان در «محاضرات فی البیع و الخیارات» و «الخلل فی الصلاة» از جمله آثار ایشان است.
• آیت‌الله سید محسن طباطبایی حکیم(ره): در ایام تابستان در محفل درسی ایشان شرکت می‌کرد.
• آیت‌الله سید عبدالاعلی سبزواری(ره): به صورت مکاتبه‌ای از ایشان بهره برد.

ایشان در همان دوران ابتدای اقامت در نجف به مقام اجتهاد نائل گشتند.

هم‌بحثان و دوستان در نجف

در دوران تحصیل در نجف، با جمعی از فضلا و علما مباحثه و دوستی داشت که از جمله آنان می‌توان به سید کاظم میرعبدالعظیمی، سید مجتبی رودباری و آیت‌الله سید مرتضی خلخالی اشاره کرد. ایشان با آیت‌الله سید علی سیستانی نیز همسایه بودند و ارتباط نزدیکی داشتند. در این دوره بود که با آیت‌الله عباس محفوظی (از علمای برجسته گیلان و از شاگردان امام خمینی) آشنا شد و این دوستی تا پایان عمر استمرار یافت.

بازگشت به ایران

عبدالله خائفی در آذر ماه سال ۱۳۷۰ ه‌.ش پس از ۲۷ سال اقامت در نجف اشرف، به وطن عزیز اسلامی ایران بازگشت و در شهر مقدس قم رحل اقامت افکند. ایشان هم‌اکنون ضمن اینکه از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم است، به تدریس خارج فقه و تربیت طلاب مستعد و فاضل اشتغال دارد.

فعالیت‌های علمی و تدریس

تدریس

عبدالله خائفی در طول دوران تحصیل، همواره به تدریس اشتغال داشته است. در نجف اشرف بسیاری از کتب دوره سطح را تدریس کرد که تدریس برخی از آنها بارها و سالها ادامه داشت. ایشان با وجود جلالت قدر، هیچ‌گاه از تدریس دروس ابتدایی ابا نداشت. در حال حاضر نیز به تدریس خارج فقه اشتغال دارد. بحث خارج بیع ایشان در مدرس امام فیضیه و بحث اجتهاد و تقلید معظم له که در دفتر ایشان ادامه دارد، از جمله فعالیت‌های علمی کنونی ایشان است.

تألیفات

ایشان تاکنون کتاب‌های فراوانی را تألیف کرده که بخشی از آنها به زیور طبع آراسته شده و بخش دیگر آماده چاپ می‌باشد:

تألیفات چاپ شده:

• سیستم قضائی اسلام (چاپ در سال‌های ۱۳۴۲-۱۳۴۳)
• راهنمای ارث (چاپ در سال‌های ۱۳۴۲-۱۳۴۳)
• بحوث فی ولایة الفقیه (انتشار در سال ۱۳۷۸)
• مذاکره و تنبیه فی ولایة الفقیه
• ذکریات مشرقه عن حیاة و مواقف الامام الخمینی(ره) - خاطراتی از امام خمینی به زبان عربی (انتشارات کوثر)

تألیفات چاپ نشده:

• محاضرات فی البیع و الخیارات (تقریرات درس امام خمینی)
• الخلل فی الصلاة (تقریرات درس امام خمینی)
• شرح علی الرسائل الثلاث للامام الخمینی
• الربا و تحلیله بالحیل الشرعیه علی ضوء مبنی الامام الخمینی
• شرح علی العروة الوثقی از کتاب صلاة تا آخر (تقریرات درس آیت‌الله خویی)
• تقریرات مناسک حج (تقریرات درس آیت‌الله خویی)
• کتاب ارث (تقریرات درس آیت‌الله خویی)
• بحوث فی القضاء
• بحوث فی القواعد الفقهیه
• بحوث استدلالیه فی الاستفتائات القضائیه المستحدثه (پاسخ به استفتائات مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه)
• مناسک حج

سوابق علمی و اجرایی

• امامت جماعت بیت مقام معظم رهبری در قم (از سال ۱۳۸۳)
• عضو ارشد شورای استفتای مقام معظم رهبری شهید
• عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
• همکاری با پژوهشگاه امام خمینی(ره)
• همکاری با مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه در پاسخ به سوالات

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

عبدالله خائفی از دوران جوانی در نهضت اسلامی حضور داشت. پس از حضور در نهضت مقدس شهید نواب صفوی، سالها در خدمت پیر مراد خویش امام خمینی(ره) بود. او در قم و نجف همواره مطیع امام بود و نهضت مقدس او را تأیید می‌کرد.

از جمله فعالیت‌های سیاسی او:

• همراهی با امام در نجف: از زمان ورود امام به نجف، در درس ایشان حاضر شد و تا مهاجرت امام به فرانسه در مهر ۱۳۵۷ از آن درس بهره‌مند بود. ایشان همچنین واسطه ارسال وجوهات از ایران به امام بود. وجوهات توسط امام به ایشان داده می‌شد و ایشان طی دو پاکت (یکی قبض و دیگری محتوای نامعلوم) برای واسطه در تهران می‌فرستاد.
• شرکت در انتفاضه مردم عراق: پس از حمله آمریکا به عراق و آغاز انتفاضه مردم عراق، در این قیام شرکت داشت. در این ایام عکس امام خمینی را پخش می‌کرد و شعار «لاشرقیه لاغربیه جمهوری اسلامیه» می‌داد.
• حمایت از انقلاب اسلامی در جنگ تحمیلی: در مقطع جنگ تحمیلی، بسیاری از جوانان متدین عراقی را که با فشار رژیم بعثی راهی جبهه می‌شدند مخفی کرده و یا به خودداری از تیراندازی به سوی نیروهای ایرانی فرا می‌خواند. به یکی از روحانیون عراقی که نگران بود، فرمود: «تو پدر و مادرت را به خدا بسپار. فرار کن برو ایران.»

مراسم نکوداشت و مستند «همراه مطیع»

در آبان ماه سال ۱۴۰۲، مراسم نکوداشتی برای تجلیل از مقام علمی و معنوی آیت‌الله عبدالله خائفی در زادگاهش بندر انزلی برگزار شد. این مراسم با حضور علما، روحانیون، اصحاب رسانه و هنرمندان در سالن مجتمع فرهنگی و هنری ارشاد بندرانزلی برگزار گردید. در این همایش، از مستند «همراه مطیع» که روایتی از زندگی این عالم برجسته است، رونمایی شد.

منابع مقاله

• پایگاه اندیشوران حوزه: عبدالله خائفی
• پایگاه اطلاع رسانی حوزه: زندگی‌نامه عبدالله خائفی
• پایگاه اطلاع رسانی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: آیت‌الله عبدالله خائفی
• خبرگزاری رسا: نگاهی به زندگی‌نامه آیت‌‎الله عبدالله خائفی‌، ۱۴ آذر ۱۳۹۱
• پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا: مراسم نکوداشت آیت الله خائفی در بندرانزلی برگزار شد، ۲۴ آبان ۱۴۰۲
• پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: آیت‌الله خائفی: آیت‌الله العظمی محفوظی دست‌پرورده دروس امام خمینی(س) و از شاگردان برجسته ایشان بود/ متأسفانه شهرها از علمایی که محل رجوع مردم بودند، خالی شده است، ۱۴۰۴/۰۶/۲۵

وابسته‌ها

محاضرات في ولاية الفقيه