آل عصفور، حسین بن محمد
| حسین بن محمد آل عصفور | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | حسین بن محمد بن احمد بن صالح بن عصفور بن احمد بن عبدالحسین درازی شاخوری بحرانی |
| نامهای دیگر | عصفوری بحرینی، ابن عصفور درازی شاخوری بحرانی، شهید آل عصفور |
| لقب | علامه بحرانی |
| نام پدر | محمد بن احمد آل عصفور |
| ولادت | ۱۱۴۷ هجری قمری |
| محل تولد | روستای شاخوره یا دراز، بحرین، بحرین |
| محل زندگی | بحرین، قطیف، احساء |
| شهادت | شب یکشنبه ۲۱ شوال ۱۲۱۶ هجری قمری |
| مدفن | روستای شاخوره، بحرین |
| طول عمر | ۶۹ سال |
| فرزندان | حسن، محمد، عبدعلی، عبدالله، علی، احمد |
| خویشاوندان | شیخ یوسف بحرانی (عمو)، شیخ عبدالعلی آل عصفور (عمو)، شیخ سلیمان ماحوزی (جد مادری)، شیخ احمد بن محمد آل عصفور (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثناعشری |
| پیشه | فقیه، محدث، متکلم، شاعر |
| منصب | مرجعیت دینی، تدریس، قضاوت |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از |
|
| درجه علمی | علامه، مجتهد، زعیم اخباریان |
| دانشگاه | حوزه علمیه بحرین، حوزه علمیه عتبات عالیات |
| علایق پژوهشی | فقه، حدیث، کلام، تفسیر، رجال، شعر آیینی |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
حسین بن محمد آل عصفور (۱۱۴۷-۱۲۱۶ق)، معروف به علامه بحرانی و شهید آل عصفور؛ فقیه، محدث، متکلم و شاعر بزرگ شیعه اثناعشری و از برجستهترین علمای اخباری اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم هجری. وی را «مجدد دین در آغاز سده سیزدهم» دانستهاند. از شاگردان شیخ یوسف بحرانی (صاحب حدائق) بود و به درجه اجتهاد و مرجعیت رسید. با حافظهای شگفتانگیز، بیش از پنجاه کتاب در فقه، حدیث، کلام، تفسیر و مرثیه تألیف کرد. سرانجام به دست یکی از مخالفان به شهادت رسید.
نام، نسب و القاب
نام کامل وی «شیخ حسین بن محمد بن احمد بن ابراهیم بن احمد بن صالح بن احمد بن عصفور بن احمد بن عبدالحسین بن عطیة بن شیبة بن امیر موسى بن امیر هلال بن امیر موسى بن امیر حسین بن امیر مانع بن امیر عصفور بن امیر راشد بن عمیرة بن سنان بن غفیلة بن شبانة بن عامر بن عوف بن مالک بن عوف بن عامر بن عقیل بن کعب بن ربیعة بن عامر بن صعصعة بن معاویة بن بکر بن هوازن بن سلیم بن منصور بن عکرمة بن خصفة بن عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان» است.[۱]
القاب و نامهای دیگر ایشان عبارت است از: عصفوری بحرینی، حسین بن محمد؛ ابن عصفور درازی شاخوری بحرانی، حسین بن محمد؛ شهید آل عصفور حسین بن محمد.[۲]
نسبت «شاخوری» به روستای «شاخوره» از قرى بحرین (که اکنون درون شهر منامه قرار گرفته) و نسبت «درازی» به روستای «دراز» (با فتح دال و گاه ضم آن) اشاره دارد.[۱]
خاندان علمی آل عصفور
خاندان آل عصفور از خاندانهای بزرگ علمی منتشر در بلاد بحرین و برخی شهرهای ایران است که بسیاری از علما و فضلاء را پرورش داده است. این خاندان به شیخ عصفور بن احمد بن حسین بحرانی منتسب است.[۳]
اعضای برجسته خاندان:[۴]
- پدرش: شیخ محمد بن احمد آل عصفور بحرانی (فقیه، شاعر و محدث بزرگ) – از مبرزین به علم و عمل، ادیب و شاعر، دارای تألیف «مرآة الأخبار فی أحکام الأسفار».[۴]
- جدش: شیخ احمد بن صالح الدرازی بحرانی (متوفای ۱۰۷۵ق) – رئیس و مرجع قریه «دراز».[۴]
- جد دیگر: شیخ ابراهیم بن احمد بن صالح بحرانی (متوفای ۱۱۲۵ق) – معروف به علم و سخاوت و خوش خطی.[۴]
- جد دیگر: شیخ احمد بن ابراهیم العصفوری بحرانی (متوفای ۱۱۳۱ق در قطیف) – از فقهای طائفه، دارای تألیفات در فقه و غیره.[۴]
- عموی بزرگش: شیخ یوسف بن احمد بحرانی (صاحب کتاب معروف «الحدائق الناضرة»).[۴]
- عموی دیگرش: شیخ عبدالعلی آل عصفور بحرانی (متوفای ۱۱۷۷ق) – از مشایخ اجازة او.[۴]
- برادرش: شیخ احمد بن محمد آل عصفور بحرانی – از أجلاء علمای عصر خود.[۴]
- برادر دیگر: شیخ علی العصفوری – معروف به علم و فضل.[۴]
- فرزندش: شیخ حسن بن حسین آل عصفور (متوفای ۱۲۶۱ق) – از فضلاء و عالمان.[۴]
از سوی مادر، نوه شیخ سلیمان بن عبدالله ماحوزی بحرانی (از کبار علمای بحرین) است.[۵]
ولادت
سال ولادت ایشان به طور دقیق ۱۱۴۷ هجری قمری ثبت شده است.[۲][۴] محل تولد به طور مشخص در منابع ذکر نشده، اما ایشان به روستاهای شاخوره و دراز بحرین منتسب است و به احتمال زیاد در یکی از این دو روستا متولد شده است.[۳]
تحصیلات و اساتید
علامه بحرانی مقدمات علوم دینی را نخست نزد پدرش شیخ محمد بن احمد آل عصفور فراگرفت.[۶] سپس به همراه ابنعموی خود شیخ خلف بن عبدعلی به عتبات عالیات در عراق مهاجرت کرد و در درس عموی بزرگوارش شیخ یوسف بحرانی (صاحب حدائق) ملازم شد.[۷] همچنین از عموی دیگرش شیخ عبدالعلی بن احمد آل عصفور و از پدرش اجازه روایت دریافت کرد.[۲]
شیخ یوسف بحرانی در مقدمه «لؤلؤة البحرین» خطاب به دو برادرزادهٔ خود خود (شیخ حسین و پسر عمویش خلف بن عبدعلی) میفرماید: «الولدین الأعزین الفاضلین الکاملین، نوری العین والناظر و بهجتی القلب والخاطر.[۸]» دو فرزند (برادرزاده) عزیز، برتر و کامل، نور چشم و دیده و شادی قلب و خاطر من هستند.
جایگاه علمی و مرجعیت
علامه بحرانی از بزرگترین فقهای اخباری زمان خود بود و بر اساس دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، «او را بزرگترین فقیه اخباری زمان خود دانستهاند و اینکه برخی او را مجدِّد دین در آغاز سدهٔ ۱۳ قمری دانستهاند گویای موقعیت علمی و فقهی و نقش وی در ترویج دیانت است.»[۹] او بر بیشتر دانشهای متداول روزگار خود احاطه کافی داشت و طالبان علوم دینی از همه جا، بهویژه از قطیف و احساء، به حوزة درس او میآمدند.[۵][۱۰]
شیخ مرزوق شویکی در «الدرر البهیة» درباره او میگوید: «این شیخ أجلّ از آن است که ذکر شود و فضل و شرفش أجلّ از آن است که شهرت یابد. رئاست امامیه در زمان و روزگارش به او منتهی شده است، به گونهای که گوشها نشنیده و دیدهها نظیر او را در عصرش ندیدهاند. او محقق، مدقق، مصنف، شاعری ماهر، ورع، زاهد، ادیب، ملاذ انام و حرز ایتام بود... برخی او را از مجددین مذهب در رأس هزار و دویست شمردهاند.»[۱۱]
شیخ علی بلادی بحرانی در «أنوار البدرین» مینویسد: «او از علمای ربانی و فضلای متتبع و حفاظ ماهر بود... در قوت حافظه ضرب المثل بود، ملازم تدریس و تصنیف و مطالعه و تألیف بود. پس او از اکابر علمای عصر خود و اساطین فضلای روزگار خود است از نظر علم و عمل و تقوا و نبلا.»[۱۲]
ویژگیهای علمی برجسته او عبارت بود از:
- قوت حافظه شگفتانگیز: نقل شده که کتابی نفیس و نایاب را در چند روز مطالعه کرد و سپس از حفظ نوشت و با اصل مطابقت داد.[۱۳] همچنین کتاب «النفحة القدسیة» را در سه روز از حفظ بر شاگردان املا کرد.[۱۴] برخی گفتهاند که او دوازده هزار حدیث معنعن مسند را حفظ بود.[۷]
- غزیرالعلم (پردانش): بر بیشتر علوم متداول عصر خود احاطه داشت.[۱۰][۹]
- زعیم فرقه اخباریه: آقا بزرگ طهرانی در «الکرام البررة» مینویسد: «کان زعیم الفرقة الأخباریة فی عصره، و شیخها المقدم و علامتها الجلیل.»[۱۵]
شاگردان و راویان
تعداد شاگردان و راویان از علامه بحرانی بسیار زیاد بوده است. از جمله مشهورترین آنان که در منابع ذکر شده عبارتند از:[۲][۱۶][۱۷]
- شیخ احمد بن زینالدین احسائی (صاحب مکتب شیخیه) – که در سال ۱۲۱۴ق از او اجازه بزرگ گرفت.[۱۸]
- شیخ فرزدق بن محمد اصبعی بحرانی – که دو اجازه (یکی بزرگ و یکی کوچک) از او داشت.[۱۹]
- میرزا زینالعابدین خوانساری اصفهانی.[۲]
- شیخ مرزوق بن محمد شویکی خطی – که در ۲۸ ربیعالاول ۱۲۱۴ق از او اجازه گرفت.[۱۹]
- شیخ عبدالمحسن بن محمد لویمی احسائی.[۱۸]
- شیخ محمد بن خلف ستری بحرانی.[۱۹]
- شیخ عبدالله بن عباس ستری بحرانی (متوفای ۱۲۶۷ق).[۱۶]
- سید عبدالقاهر بن حسن توبلی بحرانی – که در سال ۱۱۹۶ق از او اجازه گرفت.[۱۸]
- شیخ علی بن عبدالله جدحفصی.[۲۰]
- شیخ محمد بن اسماعیل جدحفصی – که در سالهای ۱۱۹۰ و ۱۲۱۰ق از او اجازه گرفت.[۱۹]
- سید میرزا محمدباقر خوانساری (صاحب «روضات الجنات»).[۱۹]
- شیخ محمد علی بن غانم قطری بلادی.[۱۹]
- شیخ موسی بن محمد بن یوسف (فرزند صاحب حدائق).[۱۹]
- شیخ حسن بن حسین آل عصفور (فرزند ایشان).[۱۶]
- شیخ احمد بن محمد آل عصفور (برادر ایشان).[۱۶]
- شیخ علی بن ابراهیم بوری.[۱۹]
ویژگیهای اخلاقی و معنوی
علامه بحرانی در پارسایی شهره بود و به ویژه در ابراز اخلاص به امام حسین(ع) و شهیدان کربلا کوشش بسیار داشت. او بیشتر اوقات در خانه خود مجلس سوگواری برپا میکرد و اشعار بسیاری در رثای آن حضرت میسرود.[۱۲][۲۱]
شیخ مرزوق شویکی او را چنین وصف کرده است: «رحیم، رئوف، بسیار غضبکننده بر کسی که به او بدی کرده بود، صابر بر بزرگترین حالات، جواد و کریم...»[۱۱]
شهادت
علامه بحرانی در شب یکشنبه، بیست و یکم ماه شوال سال ۱۲۱۶ هجری قمری در روستای شاخوره بحرین به شهادت رسید.[۲][۲۲]
درباره چگونگی شهادت نقل شده است: «در برخی وقایع آن سال در بحرین، ملعونی از اعدای دین با حربهای به پشت پای او ضربه زد و او شهید شد.»[۱۷][۲۳] برخی منابع نیز آن را در درگیری با خوارج دانستهاند.[۲۴]
قبر ایشان در روستای شاخوره، مزار معروفی است که مؤمنان برای زیارت میروند.[۲۵]
شاعران بسیاری در رثای او شعر سرودهاند، از جمله:
- حاج هاشم بن حردان کعبی دورقی – که دو قصیده طولانی در پایان «کشکول» شیخ یوسف بحرانی چاپ شده است.[۲۶]
- شیخ جعفر ابوالبحر خطی – که تاریخ شهادت را به صورت «قد کانت الجنة مثواه» آورد.[۲۲]
- شیخ ابراهیم بن ناصر.[۲۴]
آثار و تألیفات
تألیفات علامه بحرانی را بیش از پنجاه کتاب و رساله دانستهاند.[۵] علامه امینی در «شهداء الفضیلة» ۳۶ اثر از او نام برده است.[۲۷] در ادامه بر اساس منابع مختلف (به ویژه المفصل، أنوار البدرین و دائرهالمعارف اسلامی ایران) فهرست کاملی از آثار ارائه میشود:
الف) فقه و اصول
- الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع (۱۴ مجلد) – شرح کتاب مفاتیح الشرائع فیض کاشانی. در أنوار البدرین از آن به عنوان «مصابیح اللوامع» نیز یاد شده است.[۲۸]
- الرواشح السبحانیة فی شرح الکفایة الخراسانیة (۵ مجلد) – شرح کتاب الکفایة محمدباقر سبزواری. تا احکام مکان مصلی را در آن رسانده است.[۲۹]
- السوانح النظریة فی شرح البدایة الحریة (۲ مجلد) – شرح کتاب بدایة الهدایة شیخ حر عاملی. تألیف آن در سال ۱۲۱۲ق به پایان رسیده است.[۳۰]
- سداد العباد و رشاد العباد (۲ مجلد) – متن جامع در فروع فقهی. یک مجلد در عبادات و مجلد دیگر در متاجر و مکاسب.[۲۹] در بمبئی (۱۳۳۹ق) و بیروت (۱۴۲۹ق) چاپ شده است.[۳۰]
- النفحة القدسیة فی الصلاة الیومیة – رساله عملی در نماز. املاء شده از حفظ در سه روز (سال ۱۲۰۷ق) بر شاگردان. در نجف اشرف چاپ شده است.[۱۲]
- الفرحة الأنسية فی شرح النفحة القدسیة (۲ جلد) – شرحی بر النفحة القدسیه. در بیروت به اهتمام شیخ علی آل عصفور چاپ شده است.[۳۱]
- الجنة الواقية فی أحكام التقية.[۳۲]
- الإشراف فی المنع عن بیع الأوقاف – مطبوع.[۱۹]
- رسالة فی الحبوة.[۳۰]
- رسالة فی استقلال الأب علی ابنته البکر البالغة الرشیدة (یا «استقلال الأب بولایة الباکرة البالغة»).[۳۳]
- مناسک الحج (سه کتاب: کبیر، وسیط، صغیر) – نام مناسک وسطی «ابتهاج الحجاج» است که در نجف (۱۳۷۴ق) چاپ شده. مناسک کبیر در بمبئی چاپ شده است.[۳۴]
- رسائل أهل الرسالة و دلائل أهل الدلالة – در عبادات (صلاة، صوم، زکات، خمس).[۳۲]
- هداية القلوب و الحواس فی أحكام الزكاة و الأخماس.[۳۳]
- وسيلة الأنام فی أحكام الصيام – به تحقیق شیخ علی مبارک چاپ شده است.[۳۳]
- ذريعة الهداة فی بيان معانی ألفاظ الصلاة – تألیف سال ۱۲۱۳ق برای شیخ محمد علی کازرونی. در بیروت چاپ شده است.[۳۰]
- العوامل السماعية و القياسية (در نحو).[۲]
- حاسمة القال و القيل فی تحديد المثيل.[۳۰]
- إسكات أهل الإخفات و إخفات أهل الإسكات.[۱۹]
- الابتهاج فی مناسك الحجاج (مناسک وسطی).[۱۹]
ب) اصول و قواعد فقهی
ج) تفسیر و علوم قرآن
- مفاتيح الغيب و التبيان فی تفسير القرآن – تفسیری بر غریب القرآن و به گفته برخی تفسیر کامل قرآن کریم. علامه امینی در شهداء الفضیله آن را از آثار مهم او برشمرده است.[۳۵][۳۲]
د) کلام و عقائد
- محاسن الاعتقاد للمعارف الخمس واكتساب السداد – چاپ شده (سال ۱۴۱۵ق) و نیز در آغاز کتاب «سداد العباد» (۱۴۲۹ق) چاپ شده است.[۳۱]
- القول الشارح و الحجة لثمرات المهجة – در عقائد، شرح جمله «و ما کان لأحد فیها مقراً و لا مقاماً» از دعای کمیل. در معرفت خمس (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد).[۳۱]
- كشف اللثام فی شرح أعلام الأنام بعلم الكلام (یا «كشف اللثام فی شرح إعلام الأنام») – شرح رساله کلامی جد مادریاش شیخ سلیمان ماحوزی، در توحید.[۳۱]
- شارحة الصدور (الصدور) و دافعة المحذور – أرجوزة در اصول دین (منظومه در اصول پنجگانه). نظم شده در سال ۱۲۰۹ق. فرزندش شیخ حسن آن را شرح کرده است.[۳۰]
- البراهین النظریة فی أجوبة المسائل البصریة.[۱۹]
- المحاسن النفسانیة فی أجوبة المسائل الخراسانیة – پاسخ به بیست مسئله از شیخ قاسم واعظ خراسانی. تاریخ اجازه این کتاب سال ۱۲۱۴ق است. در این کتاب روش اخباریون ترجیح داده شده، اما در پایان بر لزوم تحرز از جرح و تندید بر مجتهدین تأکید کرده است.[۳۶]
- النفحات الدهلكية – پاسخ به ۳۲ مسئله.[۳۳]
- جوابات المسائل – تدوین شده در سال ۱۲۰۵ق.[۳۰]
- جلاء الضمائر و إزالة الحيرة عن الحائر – أجوبة مسائل شیخ حسین بن محمدباقر.[۳۰]
هـ) حدیث و رجال و درایه
- الحِدَق الناظرة فی تكملة الحدائق الناضرة (یا «عیون الحقائق الفاخرة» یا «الحقائق الفاخرة») – تتمیم کتاب الحدائق الناضرة عمویش شیخ یوسف بحرانی. در ۲ جلد چاپ شده است.[۳۰]
- الحِدَق النواظر فی تتمة كتاب النوادر – تتمیم کتاب النوادر فیض کاشانی.[۲۹]
- مصابیح اللوامع (نام دیگر الأنوار اللوامع).[۱۹]
- أنوار المصابيح (۲ جلد) – اصل همان مصابیح اللوامع است.[۱۹]
- الرواشح الربانية فی شرح الكفاية الخراسانية (نام دیگر الرواشح السبحانیة).[۳۰]
- باهرة العقول فی نسب الرسول(ص) إلی آدم – در سیره نبوی.[۱۹]
- النوادر (نوادر العصفوری).[۳۳]
- الحمائل (یا الخمائل) – در احادیث متفرقه.[۳۰]
و) مقاتل، مراثی و تاریخ ائمه(ع)
- دیوان شعر – نزدیک به ۷۰۰۰ تا ۹۰۰۰ بیت در رثای امام حسین(ع).[۲۱][۳۰]
- كتاب فی تعزیة الحسین(ع) – در سی مجلس برای ایام محرم.[۳۲]
- مریق الدموع فی لیالی الأسبوع – در عزای امام حسین(ع) برای شبهای هفته. چاپ شده (۱۳۳۹ و ۱۳۴۱ق).[۳۳]
- الفوادح الحسینیة و القوادح البینیة (۲ جلد) – در سوگواری، مرتب بر مآتم برای خواندن در ایام و لیالی عاشورا، بر غرار «المنتخب» طریحی. تألیف سال ۱۲۰۹ق.[۳۱]
- مجالس العاشور – در مقتل.[۳۳]
- المرائي – سی مجلس.[۳۳]
- مقتل الحسین(ع) – بزرگ، در سی مجلس برای روزهای محرم.[۳۳]
- مقتل أولاد مسلم بن عقیل.[۳۳]
- الدرة الغراء فی وفاة الزهراء(ع).[۳۰]
- سحائب المصائب فی وفاة الإمام علی بن أبیطالب(ع).[۳۱]
- مهيج الكد فی وفاة النبي محمد(ص).[۳۳]
- قبسات الحزن فی مقتل الشهید الحسن(ع).[۳۱]
- قدح الزناد لنار مصیبة زین العباد(ع).[۳۱]
- المصاب الفاقر فی وفاة محمد بن علی الباقر(ع).[۳۳]
- مفيض الدمع الدافق فی وفاة جعفر بن محمد الصادق(ع).[۳۳]
- لهیب الأحزان الضارم فی وفاة موسی بن جعفر الکاظم(ع).[۳۱]
- مثیر الحزن الکامن فی مقتل الإمام الضامن (مقتل امام رضا علیهالسلام).[۳۳]
- ضرام الحزن الوقاد فی وفاة سیدنا محمد بن علی الجواد(ع).[۳۱]
- ضياء النادی و رواء الصادی فی وفاة علی بن محمد النقی الهادی(ع).[۳۱]
- الشجون الوقادة فی وفاة إمامنا العسکری من أمتنا السادة.[۳۱]
- ضرام الكمد و الحزن فی وفاة نبينا محمد و ما تعقبها من الفتن و المحن.[۳۱]
- وفاة النبي يحيی بن زکريا.[۳۳]
- مستعار الأحزان فی بيان ما جرى على حرم الغريب العطشان.[۳۳]
(نکته: بسیاری از این رسالهها به صورت تکجلد مستقل برای هر امام و معصوم تألیف شده و در بحرین رواج داشته است.)
ز) متفرقه و اجازات
- أجوبة المسائل الشیرازیة.[۲]
- أجوبة المسائل القطیفیة (در مرات متعدد).[۱۹]
- الأنوار الوضیة فی شرح العقائد الرضویة (یا «الأنوار الوضیة فی شرح الأحکام الرضویة») – شرح رساله «شرائع الدین» منسوب به امام رضا(ع) که برای مأمون نوشته شده است. مشتمل بر ۴۰۰ حدیث.[۳۷]
- الإجازة الکبیرة (لؤلؤة البحرین) – اجازهای که عمویش شیخ یوسف برای او و ابن عمویش خلف بن عبدعلی نوشته است.[۷]
- الرسالة العصفورية فی الأجوبة اليوسفية (النفحات العصفوریة).[۳۳]
فرزندان
علامه بحرانی هفت فرزند از خود به جای گذاشت که پنج تن از آنان از علما و فضلای دین بودند:[۳۲][۴]
1. شیخ حسن بن حسین (متوفای ۱۲۶۱ق) – از چهرههای درخشان، پس از پدر به بوشهر مهاجرت کرد و به امامت جمعه و قضاوت پرداخت. دارای تألیفاتی از جمله شرح منظومه پدر (شارحة الصدور) و مناسک حج.[۳۲]
2. شیخ محمد بن حسین – بزرگترین برادران، پیش از پدر درگذشت.[۳۲]
3. شیخ عبدعلی بن حسین – از او فرزندی به نام خلف باقی ماند.[۳۲]
4. شیخ عبدالله بن حسین – پس از پدر در بحرین امامت جمعه و جماعت را عهدهدار شد. فرزندش سلیمان در شیراز اقامت گزید.[۳۲]
5. شیخ علی بن حسین.[۴]
6. شیخ احمد بن حسین – از او فرزندی به نام محمد باقی ماند.[۳۲]
7. (فرزند هفتم نامش در منابع ذکر نشده است).
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ حسینی اشکوری، احمد، المفصل فی تراجم الاعلام، ج1، ص197
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، ج1، ص102
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ حسینی اشکوری، احمد، ص197-198
- ↑ ۴٫۰۰ ۴٫۰۱ ۴٫۰۲ ۴٫۰۳ ۴٫۰۴ ۴٫۰۵ ۴٫۰۶ ۴٫۰۷ ۴٫۰۸ ۴٫۰۹ ۴٫۱۰ ۴٫۱۱ ۴٫۱۲ حسینی اشکوری، احمد، ص198-199
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ نصیری، محمدرضا، اثرآفرینان، ج1، ص67
- ↑ حسینی اشکوری، احمد، ص199
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ حسینی اشکوری، احمد، ص199
- ↑ حسینی اشکوری، احمد، ص199-200
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ یوسفی اشکوری، حسن، ج2،ص72
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ تحیری، احمدرضا، دور العلماء الشیعة بالبحرین في العلوم الإسلامیة، ص200
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ حسینی اشکوری، احمد، ص200
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ بحرانی، علی بن حسن، أنوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الأحساء و البحرین، ص210
- ↑ بحرانی، علی بن حسن، ص207-208
- ↑ شبر، جواد، أدب الطف، ج6، ص119-120
- ↑ حسینی اشکوری، احمد، ص200-201
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ انصاری بویری احمدی، علی، شیعیان بحرین (اکثریت مظلوم)، ص160-163
- ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ بحرانی، علی بن حسن، ص211
- ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص203
- ↑ ۱۹٫۰۰ ۱۹٫۰۱ ۱۹٫۰۲ ۱۹٫۰۳ ۱۹٫۰۴ ۱۹٫۰۵ ۱۹٫۰۶ ۱۹٫۰۷ ۱۹٫۰۸ ۱۹٫۰۹ ۱۹٫۱۰ ۱۹٫۱۱ ۱۹٫۱۲ ۱۹٫۱۳ ۱۹٫۱۴ ۱۹٫۱۵ حسینی اشکوری، احمد، ص204
- ↑ حسینی اشکوری، احمد، ص203-204
- ↑ ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ شبر، جواد،، ج6، ص120
- ↑ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ شبر، جواد، ج6، ص121
- ↑ موحد ابطحی، حجت، آشنائی با حوزههای علمیه شیعه در طول تاریخ، ص61
- ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص208
- ↑ انصاری بویری احمدی، علی، شیعیان بحرین (اکثریت مظلوم)، ص163
- ↑ شبر، جواد، أدب الطف، ج6، ص120-121
- ↑ عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، طبقات مفسران شیعه، ج1، ص707
- ↑ بحرانی، علی بن حسن، ص210-211
- ↑ ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ صاحب جواهر، عبدالعزیز، دائرهالمعارف الاسلامیه ایران، ص181
- ↑ ۳۰٫۰۰ ۳۰٫۰۱ ۳۰٫۰۲ ۳۰٫۰۳ ۳۰٫۰۴ ۳۰٫۰۵ ۳۰٫۰۶ ۳۰٫۰۷ ۳۰٫۰۸ ۳۰٫۰۹ ۳۰٫۱۰ ۳۰٫۱۱ ۳۰٫۱۲ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص205
- ↑ ۳۱٫۰۰ ۳۱٫۰۱ ۳۱٫۰۲ ۳۱٫۰۳ ۳۱٫۰۴ ۳۱٫۰۵ ۳۱٫۰۶ ۳۱٫۰۷ ۳۱٫۰۸ ۳۱٫۰۹ ۳۱٫۱۰ ۳۱٫۱۱ ۳۱٫۱۲ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص206
- ↑ ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ ۳۲٫۲ ۳۲٫۳ ۳۲٫۴ ۳۲٫۵ ۳۲٫۶ ۳۲٫۷ ۳۲٫۸ ۳۲٫۹ صاحب جواهر، عبدالعزیز، ص182
- ↑ ۳۳٫۰۰ ۳۳٫۰۱ ۳۳٫۰۲ ۳۳٫۰۳ ۳۳٫۰۴ ۳۳٫۰۵ ۳۳٫۰۶ ۳۳٫۰۷ ۳۳٫۰۸ ۳۳٫۰۹ ۳۳٫۱۰ ۳۳٫۱۱ ۳۳٫۱۲ ۳۳٫۱۳ ۳۳٫۱۴ ۳۳٫۱۵ ۳۳٫۱۶ ۳۳٫۱۷ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص207
- ↑ حسینی اشکوری، احمد، ج1، ص204-207
- ↑ عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، طبقات مفسران شیعه، ج1، ص707-708
- ↑ آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج20، ص127
- ↑ انصاری بویری احمدی، علی، شیعیان بحرین (اکثریت مظلوم)، ص162
منابع مقاله
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۳ق.
- انصاری بویری احمدی، علی، شیعیان بحرین (اکثریت مظلوم)، قم: آشیانه مهر، ۱۳۹۱ش.
- بحرانی، علی بن حسن، أنوار البدرین فی تراجم علماء القطیف و الأحساء و البحرین، قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۷ق.
- تحیری، احمدرضا، دور العلماء الشیعة بالبحرین في العلوم الإسلامیة، قم: مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۲۰۱۸م.
- حسینی اشکوری، احمد، المفصل فی تراجم الأعلام، قم: مجمع ذخائر اسلامی، ۱۴۳۶ق.
- شبر، جواد، أدب الطف أو شعراء الحسین(ع) من القرن الأول الهجري حتی القرن الرابع عشر، بیروت: دار المرتضی، ۱۴۰۹ق.
- صاحب جواهر، عبدالعزیز، دائرهالمعارف الاسلامیه ایران و همگی معارف شیعه امامیه اثنی عشریه، تهران: [بینا]، تاریخ نامشخص.
- عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم، طبقات مفسران شیعه، قم: نشر نوید اسلام، ۱۳۸۲ش.
- مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ۱۳۸۹ش.
- موحد ابطحی، حجت، آشنائی با حوزههای علمیه شیعه در طول تاریخ، اصفهان: حوزه علمیه اصفهان، ۱۳۶۵ش.
- نصیری، محمدرضا، اثرآفرینان: زندگینامه نامآوران فرهنگی ایران، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۸۴ش.
- یوسفی اشکوری، حسن، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج2، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.
وابستهها
- برهان الاشراف فی المنع من بیع الاوقاف
- سداد العباد و رشاد العباد
- عیون الحقائق الناظرة في تتمةالحدائق الناضرة
- المقتطف من کتاب الجوهره فی نیات اعمال الحج و العمره
- الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع
- المحاسن النفسانية في أجوبة المسائل الخراسانية
- وفاة النبي محمد صلي الله عليه و آله و سلم: بالتهاب نیران الاحزان و مثیر الکتئاب و الاشجان
- وفاة الإمام موسی الکاظم
- وفاة الإمام محمد الجواد
- الجنة الوقیة في أحكام التقية
- وفاة الإمام محمد الجواد ع
- القول الشارح و الحجة فیما ورد عمن هو علي العباد حجة
- هداية القلوب و الحواس في أحكام الزكاة و الأخماس
- جلاء الضماير و إزالة الحيرة عن الحاير
- ضرام الكمد و الحزن في وفاة سيدنا محمد علیه السلام علیه و علی آله الصلاة و السلام و ما تعقبها من المحن و الفتن
- ذريعة الهداة في بيان معاني ألفاظ الصلاة
- النفحة القدسية و بهامشها تعلیقات من شرحه الفرحة الإنسیة
- الفوادح الحسينية و القوادح البينية
- رسالة الجنة الوقية في أحکام التقية
- القول الشارح و الحجة فيما و رد عمن هو علی العباد حجة
- وفاة النبی محمد صلیالله علیه و آله و سلم المسمی التهاب نیران الاحزان و مثیر الاکتئاب و الاشجان
- محاسن الاعتقاد: للمعارف الخمس و اکتساب السداد
- وفاة النبی محمد صلی الله: المسمی التهاب نیران الاحزان و مثیر الاکتئاب و الاشجان
- الانوار الوضیة فی العقائد الرضویة
- الدرة الغراء في وفاة الزهراء عليها السلام
- فقه الاسلام: الرسالة العلمية العالمية لفقهاء البحرين وفقا لفتاوي ... حسين بن محمد آل عصفور و ... يوسف بن احمد آل عصفور