امام هادی علیهالسلام: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - ' ،' به '،') |
||
| (۱۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات امام | {{جعبه اطلاعات امام | ||
| عنوان = امام هادی (ع) | | عنوان = امام هادی(ع) | ||
| تصویر = | | تصویر =NURامام هادی علیهالسلام.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
| تاریخ ولادت = ۱۵ ذیالحجه ۲۱۲ قمری | | تاریخ ولادت = ۱۵ ذیالحجه ۲۱۲ قمری | ||
| محل ولادت = صریا (اطراف مدینه) | | محل ولادت = صریا (اطراف مدینه) | ||
| | | تاریخشهادت = ۳ رجب ۲۵۴ قمری | ||
| | | محلشهادت = سامرا | ||
| کنیهها = ابوالحسن ثالث | | کنیهها = ابوالحسن ثالث | ||
| القاب = هادی، نقی، عالم، فقیه، امین، طیب، متوکل، عسکری، نجیب | | القاب = هادی، نقی، عالم، فقیه، امین، طیب، متوکل، عسکری، نجیب | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
| کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }} | | کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }} | ||
'''امام علی بن محمد بن علی بن موسی(ع)''' (212-254ق)، معروف به امام هادی و نقی، دهمین امام شیعیان اثناعشری است که در ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ق در صریا (اطراف مدینه) | '''امام علی بن محمد بن علی بن موسی(ع)''' (212-254ق)، معروف به امام هادی و نقی، دهمین امام شیعیان اثناعشری است که در ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ق در صریا (اطراف مدینه) متولدشد. پدرش [[امام جواد علیهالسلام|امام جواد(ع)]] و مادرش سمانه مغربیه (ام الفضل) بود. در هشت سالگی پس ازشهادت پدر به امامت رسید و دوران ۳۳ ساله امامتش مصادف با حکومتشش خلیفه عباسی (معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز) بود. در سال ۲۳۳ق به دستور متوکل از مدینه به سامرا منتقل و تحت نظارت قرار گرفت. سازمان وکالت را توسعه داد و با فرقههای انحرافی مانند غلات، صوفیه و واقفیه مبارزه کرد. زیارت جامعه کبیره از مهمترین میراث علمی اوست. در سوم رجب سال ۲۵۴ق در سن ۴۱ سالگی در سامرا به دستور معتز عباسی مسموم و بهشهادت رسید و در خانه خود در سامرا مدفونشد. از او پنج فرزند به نامهای [[امام حسن عسکری علیهالسلام|امام حسن عسکری(ع)]]، حسین، محمد، جعفر (کذاب) و عایشه به جای ماند. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
امام علی بن محمد النقی الهادی (ع) در روز ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ هجری قمری در منطقه «صریا» در اطراف مدینه منوره دیده به جهان گشود. برخی منابع نیز ولادت ایشان را در روز جمعه دوم یا پنجم رجب همان سال ذکر کردهاند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/911?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=425 قمی، عباس، | امام علی بن محمد النقی الهادی(ع) در روز ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ هجری قمری در منطقه «صریا» در اطراف مدینه منوره دیده به جهان گشود. برخی منابع نیز ولادت ایشان را در روز جمعه دوم یا پنجم رجب همان سال ذکر کردهاند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/911?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=425 قمی، عباس، ص426]</ref>. پدر بزرگوارش [[امام جواد علیهالسلام|امام محمدتقی (جواد)(ع)]] نهمین امام شیعیان و مادر گرامیش بانوی پرهیزکار «سمانه مغربیه» بود که به «سیده» و «ام الفضل» نیز معروف بود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/23048?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=688 الهامی، ص۶۸۸]</ref>. امام هادی(ع) در خاندان نبوت و امامت رشد یافت و از همان کودکی نشانههای علم و کمال در او آشکار بود. | ||
==عصر امام هادی(ع)== | ==عصر امام هادی(ع)== | ||
امام هادی (ع) در دوران امامت ۳۳ ساله خود | امام هادی(ع) در دوران امامت ۳۳ ساله خود باشش خلیفه عباسی معاصر بود: معتصم (۲۱۸-۲۲۷ ق)، واثق (۲۲۷-۲۳۲ ق)، متوکل (۲۳۲-۲۴۸ ق)، منتصر (۶ ماه)، مستعین (۲۴۸-۲۵۲ ق) و معتز (۲۵۲-۲۵۵ ق).<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16372?pageNumber=595 پیشوایی، مهدی، ص595]</ref>. | ||
متوکل عباسی در سال ۲۳۳ قمری امام را از مدینه به سامرا احضار کرد تا تحت نظارت مستقیم قرار گیرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/950?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=503 جعفریان، رسول، | متوکل عباسی در سال ۲۳۳ قمری امام را از مدینه به سامرا احضار کرد تا تحت نظارت مستقیم قرار گیرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/950?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=503 جعفریان، رسول، ص۵۰۳]</ref>. امام با حفظ موضع عزتمندانه و استفاده از تقیه، از افتادن در دام خلفا اجتناب میکرد. هنگامی که متوکل قصد داشت امام را در مجالس شراب حاضر کند، امام مقاومت نمود و متوکل اعتراف کرد: «موضوع ابن الرضا مرا خسته و درمانده کرد، او از میگساری و همنشینی با من سرباز میزند».<ref>[https://noorlib.ir/book/view/23048?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=705 الهامی، داود، ص۷۰۵]</ref>. | ||
==ویژگیهای اخلاقی و فضایل== | ==ویژگیهای اخلاقی و فضایل== | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
۱. عبادت و زهد | ۱. عبادت و زهد | ||
امام هادی ( | امام هادی(ع) به عبادت و زهدشهرت داشتند. ابن کثیر درباره ایشان مینویسد: "او عابدی وارسته و زاهدی بیهمتا بود"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/5579?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=192 دهقان، اکبر، جلد اول، ص284]</ref>. ایشان شبانگاه به مناجات الهی برمیخاستند و پیوسته این دعا را تکرار میکردند: "الهی! گنهکاری بر تو واردشده و تهیدستی به تو روی آورده است؛ تلاشش را بینتیجه مگردان و او را مورد عنایت و رحمت خویش قرار ده و از لغزشش درگذر"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=284 دهقان، اکبر، جلد اول، ص284]</ref>. | ||
۲. زهد و تجرد از دنیا | ۲. زهد و تجرد از دنیا | ||
امام هادی ( | امام هادی(ع) به زهد و تجرد از مباهج زندگی دنیا معروف بودند. منزل ایشان در مدینه و سامراء خالی از هرگونه اثاث بود وشرطه متوکل بارها منزل ایشان را تفتیش کردند اما چیزی از رغایب زندگی نیافتند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=280 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص281]</ref>. سبط ابن الجوزی میگوید: "علی الهادی میل به دنیا نداشت و ملازم مسجد بود. وقتی دارش را تفتیش کردند، جز مصاحف و ادعیه و کتب علم نیافتند"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=280 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص281]</ref>. | ||
۳. کرم و سخاوت | ۳. کرم و سخاوت | ||
امام هادی ( | امام هادی(ع) از اندیترین مردم کف و بیشترین بر و احسان به فقرا بودند. نمونههایی از جود ایشان: | ||
هنگامی که احمد بن اسحاق اشعری از دین | هنگامی که احمد بن اسحاق اشعری از دین خودشکایت کرد، امام به وکیل خود دستور داد سی هزار دینار به او و به هر یک از همراهانش نیز همین مقدار بدهد. ابن شهرآشوب درباره این مکارم علوی میگوید: "این معجزهای است که جز پادشاهان کسی بر آن توانا نیست و ما هرگز چنین عطایی نشنیدهایم"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=278 قرشی، باقرشریف، جلداول، ص279]</ref>. | ||
اعرابی به ایشان مراجعه کرد و از دین سنگین | اعرابی به ایشان مراجعه کرد و از دین سنگین خودشکایت نمود. امام با تدبیر خاصی سی هزار درهم برای او فراهم کرد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=278 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص279]</ref>. | ||
۴. صبر و استقامت | ۴. صبر و استقامت | ||
امام هادی ( | امام هادی(ع) در برابر محنتهای دنیا صبر کردند. متوکل عباسی انواع تنکیل و اضطهاد را بر ایشان روا داشت، اما امام صابر و ممتحن بودند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=281 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۸۱]</ref>. | ||
۵. ارشاد و هدایت | ۵. ارشاد و هدایت | ||
از معالی اخلاق امام هادی ( | از معالی اخلاق امام هادی(ع) ارشاد ضال به راه حق بود. ایشان ابوالحسن بصری معروف به ملاّح را که واقفی بود و تنها به امامت [[امام موسی کاظم علیهالسلام|امام موسی بن جعفر(ع)]] قائل بود، هدایت کردند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=277 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۷۷]</ref>. | ||
۶. تکريم علما | ۶. تکريم علما | ||
امام هادی ( | امام هادی(ع) علما را تکریم میکردند. ایشان عالمی ازشیعیان را که با ناصبی مناظره کرده و او را مغلوب ساخته بود، گرامی داشتند و در مجلسی که سادات علوی و عباسی حضور داشتند، او را بر دست نشاندند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17906?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=274 قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۷۴]</ref>. | ||
7. نظرات دانشمندان درباره ایشان | 7. نظرات دانشمندان درباره ایشان | ||
یافعی: "کان | [[یافعی، عبدالله بن اسعد|یافعی]]: "کان علیهالسلام متعبداً فقیهاً اماماً" - امام هادی امامی بود فقیه و متعبد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، ص289]</ref>. | ||
ابن صباغ مالکی: "فضیلت ابوالحسن علی بن محمد هادی زبانزد خاص و عام است و آوازه فضلش سراسر گیتی را در نوردیده است... حضرتش مستجمع مکارم و معالی اخلاق است"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، | ابن صباغ مالکی: "فضیلت ابوالحسن علی بن محمد هادی زبانزد خاص و عام است و آوازه فضلش سراسر گیتی را در نوردیده است... حضرتش مستجمع مکارم و معالی اخلاق است"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، ص289]</ref>. | ||
ابن شهرآشوب: "امام | [[ابن شهرآشوب، محمد بن علی|ابن شهرآشوب]]: "امام علیهالسلام از همه خوشسیماتر و راستگوتر بود. زیبایی ایشان دلها را ربوده و کلام ایشان از دور خردها را سرگشته میکرد"<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، ص۲۸۸]</ref>. | ||
ابن حجر: "و کان وارث أبیه علماً و سخاءً" - او در دانش و بخشش وارث پدرش بود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، | ابن حجر: "و کان وارث أبیه علماً و سخاءً" - او در دانش و بخشش وارث پدرش بود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 دهقان، اکبر، جلد اول، ص289]</ref>. | ||
==فعالیتهای علمی و فرهنگی== | ==فعالیتهای علمی و فرهنگی== | ||
'''مبارزه با فرقههای انحرافی:''' امام هادی (ع) به شدت با غلات که برای ائمه مقام الوهیت قائل بودند مبارزه کرد. ایشان درباره علی بن حسکه قمی فرمود: «ابن حسکه که لعنت خدا بر او باد دروغ گفته است... سوگند به خدا، پروردگار، محمد (ص) و پیامبران پیش از او را، جز به آیین یکتاپرستی نفرستاده است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16372?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=627 پیشوایی، مهدی، | '''مبارزه با فرقههای انحرافی:''' امام هادی(ع) به شدت با غلات که برای ائمه مقام الوهیت قائل بودند مبارزه کرد. ایشان درباره علی بن حسکه قمی فرمود: «ابن حسکه که لعنت خدا بر او باد دروغ گفته است... سوگند به خدا، پروردگار، محمد(ص) و پیامبران پیش از او را، جز به آیین یکتاپرستی نفرستاده است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16372?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=627 پیشوایی، مهدی، ص۶۲۷]</ref>. همچنین با صوفیه و واقفیه نیز به مبارزه پرداخت. | ||
امام هادی (ع) در برابر فرقههای مختلف منحرف موضع قاطع داشت. ایشان با «جبریه» که معتقد به جبر در افعال انسان بودند مبارزه کرد و در نامهای مفصّل به شیعیان درباره مسئله جبر و تفویض فرمود: «کسى که معتقد به جبر است، معنايش این است که خداوند بندگان خود را به گناه مجبور میکند؛ سپس آنان را به خاطر انجام گناه مجازات میکند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=119 ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، | امام هادی(ع) در برابر فرقههای مختلف منحرف موضع قاطع داشت. ایشان با «جبریه» که معتقد به جبر در افعال انسان بودند مبارزه کرد و در نامهای مفصّل به شیعیان درباره مسئله جبر و تفویض فرمود: «کسى که معتقد به جبر است، معنايش این است که خداوند بندگان خود را به گناه مجبور میکند؛ سپس آنان را به خاطر انجام گناه مجازات میکند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=119 ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، ص۱۱۹]</ref>. همچنین با بحث بیفایده خلق قرآن که در آن زمان رایج بود مخالفت کرد و آن را بدعت خواند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=119 ملک احمدی، علیبمان، ص۱۱۹]</ref>. | ||
در برابر صوفیه نیز موضع سختی داشت. روزی در مسجدالنبی گروهی از صوفیان را دید و به یارانش فرمود: «به این فریبکاران توجه نکنید. آنان جانشینان شیاطین و ویرانگران بنیادهای دین هستند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=287 دهقان، اکبر، | در برابر صوفیه نیز موضع سختی داشت. روزی در مسجدالنبی گروهی از صوفیان را دید و به یارانش فرمود: «به این فریبکاران توجه نکنید. آنان جانشینان شیاطین و ویرانگران بنیادهای دین هستند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12709?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=287 دهقان، اکبر، ص۲۸۷]</ref>. | ||
'''سازماندهی وکالت:''' امام برای حفظ ارتباط | '''سازماندهی وکالت:''' امام برای حفظ ارتباط باشیعیان، سازمان وکالت را توسعه داد و ساماندهی کرد. این سازمان در چهار منطقه فعالیت داشت: ۱) بغداد، مدائن و کوفه ۲) بصره و اهواز ۳) قم و همدان ۴) حجاز، یمن و مصر<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16372?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=600 پیشوایی، مهدی، ص۶۰۰]</ref>. | ||
امام هادی(ع) با هدف ایجاد مجرای مطمئن در جمعآوری خمس، زکات و نذورات، پاسخگویی به سؤالهای فقهی و اعتقادی شیعیان و توجیه سیاسی آنان، برقراری پل ارتباطی میان مردم و امام(ع) و زمینهسازی برای زمان غیبت، میکوشیدند در سازمان وکالت انسجام و هماهنگی به وجود آورند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/106899?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=128 الهیزاده، محمدحسن، | امام هادی(ع) با هدف ایجاد مجرای مطمئن در جمعآوری خمس، زکات و نذورات، پاسخگویی به سؤالهای فقهی و اعتقادی شیعیان و توجیه سیاسی آنان، برقراری پل ارتباطی میان مردم و امام(ع) و زمینهسازی برای زمان غیبت، میکوشیدند در سازمان وکالت انسجام و هماهنگی به وجود آورند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/106899?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=128 الهیزاده، محمدحسن، ص128-129]</ref>. از جمله وکلای معروف امام هادی(ع) میتوان به «فارس بن حاتم قزوینی» و «علی بن جعفر همانی» اشاره کرد که در سامرا واسطه بین شیعیان مناطق جبال و امام بودند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10783?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=121 جباری، محمد رضا، ص۱۲۱]</ref>. | ||
'''میراث علمی:''' امام هادی(ع) زیارت جامعه کبیره را که یکی از عظیمترین، زیباترین، کاملترین متون امامشناسی است، به شیعیان آموخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12173?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیث شیعه، | '''میراث علمی:''' امام هادی(ع) زیارت جامعه کبیره را که یکی از عظیمترین، زیباترین، کاملترین متون امامشناسی است، به شیعیان آموخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12173?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=288 غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیث شیعه، ص۲۸۸]</ref>. [[مجلسی، محمدباقر|علامه مجلسی دوم]] درباره این زیارت میگوید: «صحیحترین زیارات از نظر متن و سند، زیارت جامعه کبیره است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/21240?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=15 رحمتی شهرضا، محمد، ص17]</ref>. | ||
زیارت جامعه کبیره تنها یک زیارت ساده نیست، بلکه امام هادی(ع) در این زیارت، به گونهای خاص، | زیارت جامعه کبیره تنها یک زیارت ساده نیست، بلکه امام هادی(ع) در این زیارت، به گونهای خاص، عقایدشیعه را منقح نموده و آن را غیر مستقیم بیان داشتهاند، نیز به طور ضمنی، تمام عقاید انحرافی فرق باطله غیرشیعه دوازده امامی را تخطئه نمودهاند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/18034?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=145 باقریان موحد، رضا، ص۱۴۵]</ref>. این زیارتنامه در واقع کوتاهترین و کاملترین متن امامشناسی است که به روشنی مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31703?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=7 محمدی ریشهری، ص۷]</ref>. | ||
==شهادت== | ==شهادت== | ||
امام هادی(ع) در روز دوشنبه سوم رجب سال ۲۵۴ هجری قمری در سامرا به شهادت رسید<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13676?volumeNumber=12§ionNumber=1&pageNumber=294 حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، جلد ۱۲، | امام هادی(ع) در روز دوشنبه سوم رجب سال ۲۵۴ هجری قمری در سامرا به شهادت رسید<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13676?volumeNumber=12§ionNumber=1&pageNumber=294 حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، جلد ۱۲، ص۲۹۴]</ref>. ایشان توسط معتز عباسی مسموم شد و در چهل و یک سالگی به درجه شهادت نائل آمد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/12767?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=229 رفیعی، علی، ص۲۲۹]</ref>. پیکر مطهر آن حضرت در خانهاش در سامرا به خاک سپرده شد و [[امام حسن عسکری علیهالسلام|امام حسن عسکری(ع)]] بر پیکر پدر نماز خواند. | ||
تاریخنویسان در | تاریخنویسان در روزشهادت آن حضرت اختلاف کردهاند. برخی ۲۵ یا ۲۶ جمادی الآخر و برخی سوم رجب را ذکر کردهاند، اما همگی بر این نکته اتفاقنظر دارند که آن حضرت در سال ۲۵۴ هجری قمری از دنیا رفته است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13676?volumeNumber=12§ionNumber=1&pageNumber=294 حکیم، منذر، جلد ۱۲، ص۲۹۴]</ref>. برخی منابع نیز شهادت ایشان را در روزشنبه سوم رجب ذکر کردهاند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/39190?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=141 ملک احمدی، علیبمان، ص۱۴۱]</ref>. | ||
==فرزندان== | ==فرزندان== | ||
امام هادی (ع) چهار پسر و یک دختر داشتند. پسران آن حضرت عبارتند از: | امام هادی(ع) چهار پسر و یک دختر داشتند. پسران آن حضرت عبارتند از: | ||
جعفر بن علی معروف به جعفر کذاب، پس | ۱. [[امام حسن عسکری علیهالسلام|امام حسن عسکری(ع)]] - امام یازدهم شیعیان ۲. حسین ۳. محمد (ابوجعفر) - که در زمان حیات پدر از دنیا رفت ۴. جعفر (معروف به کذاب)؛ دختر ایشان نیز عایشه یا علیه نام داشت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/906?volumeNumber=5§ionNumber=1&pageNumber=235 امین، محسن، جلد ۵، ص۲۳۵]</ref>. | ||
جعفر بن علی معروف به جعفر کذاب، پس ازشهادت [[امام حسن عسکری علیهالسلام|امام حسن عسکری(ع)]] ادعای امامت کرد و به همین سبب به «کذاب» معروف شد. امام هادی(ع) درباره او فرمود: «از فرزندم، جعفر، دوری کنید. آگاه باشید! همانا نسبت او [به من]، همچون حام به نوح است»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/40573?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=39 فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، ص۳۹]</ref>. برخی منابع نیز اشاره کردهاند که جعفر سرانجام توبه کرد و توقیعی از ناحیه مقدسه درباره او صادرشد که فرمود: «عمويش، جعفر و فرزندانش، همانند برادران حضرت يوسف، سرانجام كار، توبه كردهاند»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/40573?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=42 فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، ص۴۲]</ref>. | |||
==آثار== | ==آثار== | ||
'''زیارت جامعه کبیره:''' مهمترین اثر امام در زمینه امامشناسی که کوتاهترین و کاملترین متن امامشناسی است و مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31703?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=7 محمدی ریشهری، محمد، | '''زیارت جامعه کبیره:''' | ||
مهمترین اثر امام در زمینه امامشناسی که کوتاهترین و کاملترین متن امامشناسی است و مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31703?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=7 محمدی ریشهری، محمد، ص۷]</ref>. این زیارتنامه حاوی بخشهای مهمی از جمله شهادت به توحید، نبوت و امامت، ابراز ایمان راسخ به حقانیت اهلبیت، توبه از گناهان و آرزوی شفاعت است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32707?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=63 یداللهپور، بهروز، ص۶۳]</ref>. | |||
'''دعاها و زیارات متعدد:''' | |||
از جمله زیارت امام هادی(ع) و دیگر زیارات که برای تبیین جایگاه واقعی اهل بیت و گسترش مکتب تشیع تنظیم شدهاند. | |||
'''احادیث و پاسخهای علمی:''' | |||
در زمینههای فقهی، کلامی و اعتقادی که در منابع حدیثی شیعه ثبت شده است. از جمله نامه مفصلی که امام درباره مسئله جبر و تفویض نوشت و در آن به تبیین نظریه «امر بین الامرین» پرداخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/16054?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=832 ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، ص۸۳۲]</ref>. | |||
''' | '''نامهها و توقیعات:''' | ||
به شیعیان در مناطق مختلف که حاوی رهنمودهای دینی و سیاسی بود. | |||
''' | '''تعالیم و رهنمودهای اخلاقی و اجتماعی:''' | ||
از جمله سخنان حکمتبار امام که نمونههایی از آن عبارتند از: | |||
هرکس در امور خود مشورت نکند، زیان خواهد دید. محبوبترین برادران من در نزد من کسانی هستند که عیوب مرا به من هدیه دهند! شوخی و مسخرهگری، سرگرمی و تفریح بیخردان است. کسی که در پناه خدا زندگی کند، ناراحتیها بر او آسان میشود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2332?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=842 جزایری، نعمت الله، | هرکس در امور خود مشورت نکند، زیان خواهد دید. محبوبترین برادران من در نزد من کسانی هستند که عیوب مرا به من هدیه دهند! شوخی و مسخرهگری، سرگرمی و تفریح بیخردان است. کسی که در پناه خدا زندگی کند، ناراحتیها بر او آسان میشود<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2332?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=842 جزایری، نعمت الله، ص۸۴۲]</ref>. | ||
==پانويس== | ==پانويس== | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
* پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادق | * پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادق علیهالسلام، 1397ش. | ||
* جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم: انصاریان، ۱۳۸۱ش. | * جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم: انصاریان، ۱۳۸۱ش. | ||
* الهامی، داود، سیری در تاریخ تشیع، قم: مکتب اسلام، 1375ش. | * الهامی، داود، سیری در تاریخ تشیع، قم: مکتب اسلام، 1375ش. | ||
* حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، مترجم عباس جلالی، قم - ایران: مجمع جهانی اهل بيت(ع)، | * حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، مترجم عباس جلالی، قم - ایران: مجمع جهانی اهل بيت(ع)، 1385ش|1427 هجری قمری. | ||
* حلوانی، حسین بن محمد، نزهة الناظر و تنبيه الخاطر، قم - ایران: انتشارات مؤسسه امام مهدی (عج)، ۱۴۰۸ هجری قمری | * حلوانی، حسین بن محمد، نزهة الناظر و تنبيه الخاطر، قم - ایران: انتشارات مؤسسه امام مهدی (عج)، ۱۴۰۸ هجری قمری | ||
* رفیعی، علی، تاریخ تحلیلی پیشوایان، تهران: شرکت چاپ و نشر بینالملل، ۱۳۸۹ش. | * رفیعی، علی، تاریخ تحلیلی پیشوایان، تهران:شرکت چاپ و نشر بینالملل، ۱۳۸۹ش. | ||
* غروی نایینی، نهله، تاریخ | * غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیثشیعه (تا قرن پنجم)، قم - ایران:شيعه شناسی، 1386ش. | ||
* رحمتی شهرضا، محمد، نغمه عاشقی: ده مجلس پیرامون شرح زیارت جامعه کبیره، قم - ایران: پيام علمدار، | * رحمتی شهرضا، محمد، نغمه عاشقی: ده مجلس پیرامون شرح زیارت جامعه کبیره، قم - ایران: پيام علمدار، | ||
1384ش. | 1384ش. | ||
* دهقان، اکبر، آینه کمال: زندگانی چهارده معصوم، قم: آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه | * دهقان، اکبر، آینه کمال: زندگانی چهارده معصوم، قم: آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعليها. انتشارات زائر، 1386ش. | ||
* امین، محسن، سیره معصومان ( | * امین، محسن، سیره معصومان (علیهمالسلام)، تهران - ایران: صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران. انتشارات سروش، 1376ش. | ||
* جباری، محمدرضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه ( | * جباری، محمدرضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه (علیهمالسلام)، قم - ایران: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1382ش. | ||
* جزایری، نعمت الله، قصص الانبیاء (به ضمیمه زندگانی چهارده معصوم)، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۷۷ش. | * جزایری، نعمت الله، قصص الانبیاء (به ضمیمه زندگانی چهارده معصوم)، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۷۷ش. | ||
* محمدی ریشهری، | * محمدی ریشهری، محمد،شرح زيارت جامعه کبيره، یا، تفسیر قرآن ناطق، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، 1390ش. | ||
* فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، مزارات فرزندان ائمه در عراق، قم - ایران: مجمع ذخائر اسلامی، | * فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، مزارات فرزندان ائمه در عراق، قم - ایران: مجمع ذخائر اسلامی، 1393ش|2015 میلادی. | ||
* ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت | * ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت علیهمالسلام: مرکز بينالمللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، 1432 هجری قمری. | ||
* الهیزاده، محمدحسن، تدبری در سیره تاریخی أهل بیت | * الهیزاده، محمدحسن، تدبری در سیره تاریخی أهل بیت علیهمالسلام، مشهد مقدس - ایران: آستان قدس رضوی.شرکت به نشر، 1390ش. | ||
* باقریان موحد، رضا، کتابشناسی زیارت، قم: انتشارات مشعر، 1387ش. | * باقریان موحد، رضا، کتابشناسی زیارت، قم: انتشارات مشعر، 1387ش. | ||
* قمی، عباس، نگاهی بر زندگی چهارده معصوم علیهمالسلام: ترجمه انوار البهیه، مترجم: محمد محمدی اشتهاردی، قم: انتشارات ناصر، 1380ش. | * قمی، عباس، نگاهی بر زندگی چهارده معصوم علیهمالسلام: ترجمه انوار البهیه، مترجم: محمد محمدی اشتهاردی، قم: انتشارات ناصر، 1380ش. | ||
* قرشی، | * قرشی، باقرشریف، اخلاق النبی و اهل بیته، قم - ایران: انتشارات مهر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، 1425 هجری قمری|2004 میلادی | ||
* ظهیری، علیاصغر، بر کرانه عصمت، قم: انتشارات زائر، ۱۳۸۵ش. | * ظهیری، علیاصغر، بر کرانه عصمت، قم: انتشارات زائر، ۱۳۸۵ش. | ||
* ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ترجمه: بهروز یداللهپور، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۸۵ش. | * ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ترجمه: بهروز یداللهپور، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۸۵ش. | ||
* یداللهپور، بهروز، مثنوی بلند عشق: پژوهشی در صدور و محتوای «زیارت جامعه کبیره»، قم - ایران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. دفتر نشر | * یداللهپور، بهروز، مثنوی بلند عشق: پژوهشی در صدور و محتوای «زیارت جامعه کبیره»، قم - ایران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. دفتر نشر معارف، 1388ش. | ||
{{شهیدان}} | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:امامان شیعه]] | ||
[[رده:شهیدان]] | |||
[[رده:مقالات بازبینی شده2 فروردین 1405]] | |||
[[رده:مؤلفین-فروردین]] | [[رده:مؤلفین-فروردین]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۹
| امام هادی(ع) | |
|---|---|
 | |
| نامهای دیگر | علی بن محمد النقی |
| نام پدر | امام محمد تقی (جواد) |
| نام مادر | سمانه مغربیه (ام الفضل) |
| ولادت | ۱۵ ذیالحجه ۲۱۲ قمری، صریا (اطراف مدینه) |
| کنیهها | ابوالحسن ثالث |
| القاب | هادی، نقی، عالم، فقیه، امین، طیب، متوکل، عسکری، نجیب |
| مدت امامت | ۳۳ سال (۲۲۰-۲۵۴ ق) |
| همسر(ان) | سوسن (سلیل) مادر امام حسن عسکری |
| فرزندان | امام حسن عسکری، حسین، محمد، جعفر (کذاب)، عایشه (علیه) |
| مدفن | سامرا (عراق) |
| آثار | زیارت جامعه کبیره، دعاها و زیارات متعدد، احادیث و پاسخهای علمی |
امام علی بن محمد بن علی بن موسی(ع) (212-254ق)، معروف به امام هادی و نقی، دهمین امام شیعیان اثناعشری است که در ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ق در صریا (اطراف مدینه) متولدشد. پدرش امام جواد(ع) و مادرش سمانه مغربیه (ام الفضل) بود. در هشت سالگی پس ازشهادت پدر به امامت رسید و دوران ۳۳ ساله امامتش مصادف با حکومتشش خلیفه عباسی (معتصم، واثق، متوکل، منتصر، مستعین و معتز) بود. در سال ۲۳۳ق به دستور متوکل از مدینه به سامرا منتقل و تحت نظارت قرار گرفت. سازمان وکالت را توسعه داد و با فرقههای انحرافی مانند غلات، صوفیه و واقفیه مبارزه کرد. زیارت جامعه کبیره از مهمترین میراث علمی اوست. در سوم رجب سال ۲۵۴ق در سن ۴۱ سالگی در سامرا به دستور معتز عباسی مسموم و بهشهادت رسید و در خانه خود در سامرا مدفونشد. از او پنج فرزند به نامهای امام حسن عسکری(ع)، حسین، محمد، جعفر (کذاب) و عایشه به جای ماند.
ولادت
امام علی بن محمد النقی الهادی(ع) در روز ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ هجری قمری در منطقه «صریا» در اطراف مدینه منوره دیده به جهان گشود. برخی منابع نیز ولادت ایشان را در روز جمعه دوم یا پنجم رجب همان سال ذکر کردهاند[۱]. پدر بزرگوارش امام محمدتقی (جواد)(ع) نهمین امام شیعیان و مادر گرامیش بانوی پرهیزکار «سمانه مغربیه» بود که به «سیده» و «ام الفضل» نیز معروف بود[۲]. امام هادی(ع) در خاندان نبوت و امامت رشد یافت و از همان کودکی نشانههای علم و کمال در او آشکار بود.
عصر امام هادی(ع)
امام هادی(ع) در دوران امامت ۳۳ ساله خود باشش خلیفه عباسی معاصر بود: معتصم (۲۱۸-۲۲۷ ق)، واثق (۲۲۷-۲۳۲ ق)، متوکل (۲۳۲-۲۴۸ ق)، منتصر (۶ ماه)، مستعین (۲۴۸-۲۵۲ ق) و معتز (۲۵۲-۲۵۵ ق).[۳].
متوکل عباسی در سال ۲۳۳ قمری امام را از مدینه به سامرا احضار کرد تا تحت نظارت مستقیم قرار گیرد.[۴]. امام با حفظ موضع عزتمندانه و استفاده از تقیه، از افتادن در دام خلفا اجتناب میکرد. هنگامی که متوکل قصد داشت امام را در مجالس شراب حاضر کند، امام مقاومت نمود و متوکل اعتراف کرد: «موضوع ابن الرضا مرا خسته و درمانده کرد، او از میگساری و همنشینی با من سرباز میزند».[۵].
ویژگیهای اخلاقی و فضایل
۱. عبادت و زهد
امام هادی(ع) به عبادت و زهدشهرت داشتند. ابن کثیر درباره ایشان مینویسد: "او عابدی وارسته و زاهدی بیهمتا بود"[۶]. ایشان شبانگاه به مناجات الهی برمیخاستند و پیوسته این دعا را تکرار میکردند: "الهی! گنهکاری بر تو واردشده و تهیدستی به تو روی آورده است؛ تلاشش را بینتیجه مگردان و او را مورد عنایت و رحمت خویش قرار ده و از لغزشش درگذر"[۷].
۲. زهد و تجرد از دنیا
امام هادی(ع) به زهد و تجرد از مباهج زندگی دنیا معروف بودند. منزل ایشان در مدینه و سامراء خالی از هرگونه اثاث بود وشرطه متوکل بارها منزل ایشان را تفتیش کردند اما چیزی از رغایب زندگی نیافتند[۸]. سبط ابن الجوزی میگوید: "علی الهادی میل به دنیا نداشت و ملازم مسجد بود. وقتی دارش را تفتیش کردند، جز مصاحف و ادعیه و کتب علم نیافتند"[۹].
۳. کرم و سخاوت
امام هادی(ع) از اندیترین مردم کف و بیشترین بر و احسان به فقرا بودند. نمونههایی از جود ایشان:
هنگامی که احمد بن اسحاق اشعری از دین خودشکایت کرد، امام به وکیل خود دستور داد سی هزار دینار به او و به هر یک از همراهانش نیز همین مقدار بدهد. ابن شهرآشوب درباره این مکارم علوی میگوید: "این معجزهای است که جز پادشاهان کسی بر آن توانا نیست و ما هرگز چنین عطایی نشنیدهایم"[۱۰].
اعرابی به ایشان مراجعه کرد و از دین سنگین خودشکایت نمود. امام با تدبیر خاصی سی هزار درهم برای او فراهم کرد[۱۱].
۴. صبر و استقامت
امام هادی(ع) در برابر محنتهای دنیا صبر کردند. متوکل عباسی انواع تنکیل و اضطهاد را بر ایشان روا داشت، اما امام صابر و ممتحن بودند[۱۲].
۵. ارشاد و هدایت
از معالی اخلاق امام هادی(ع) ارشاد ضال به راه حق بود. ایشان ابوالحسن بصری معروف به ملاّح را که واقفی بود و تنها به امامت امام موسی بن جعفر(ع) قائل بود، هدایت کردند[۱۳].
۶. تکريم علما
امام هادی(ع) علما را تکریم میکردند. ایشان عالمی ازشیعیان را که با ناصبی مناظره کرده و او را مغلوب ساخته بود، گرامی داشتند و در مجلسی که سادات علوی و عباسی حضور داشتند، او را بر دست نشاندند[۱۴].
7. نظرات دانشمندان درباره ایشان
یافعی: "کان علیهالسلام متعبداً فقیهاً اماماً" - امام هادی امامی بود فقیه و متعبد[۱۵].
ابن صباغ مالکی: "فضیلت ابوالحسن علی بن محمد هادی زبانزد خاص و عام است و آوازه فضلش سراسر گیتی را در نوردیده است... حضرتش مستجمع مکارم و معالی اخلاق است"[۱۶].
ابن شهرآشوب: "امام علیهالسلام از همه خوشسیماتر و راستگوتر بود. زیبایی ایشان دلها را ربوده و کلام ایشان از دور خردها را سرگشته میکرد"[۱۷].
ابن حجر: "و کان وارث أبیه علماً و سخاءً" - او در دانش و بخشش وارث پدرش بود[۱۸].
فعالیتهای علمی و فرهنگی
مبارزه با فرقههای انحرافی: امام هادی(ع) به شدت با غلات که برای ائمه مقام الوهیت قائل بودند مبارزه کرد. ایشان درباره علی بن حسکه قمی فرمود: «ابن حسکه که لعنت خدا بر او باد دروغ گفته است... سوگند به خدا، پروردگار، محمد(ص) و پیامبران پیش از او را، جز به آیین یکتاپرستی نفرستاده است»[۱۹]. همچنین با صوفیه و واقفیه نیز به مبارزه پرداخت.
امام هادی(ع) در برابر فرقههای مختلف منحرف موضع قاطع داشت. ایشان با «جبریه» که معتقد به جبر در افعال انسان بودند مبارزه کرد و در نامهای مفصّل به شیعیان درباره مسئله جبر و تفویض فرمود: «کسى که معتقد به جبر است، معنايش این است که خداوند بندگان خود را به گناه مجبور میکند؛ سپس آنان را به خاطر انجام گناه مجازات میکند»[۲۰]. همچنین با بحث بیفایده خلق قرآن که در آن زمان رایج بود مخالفت کرد و آن را بدعت خواند[۲۱].
در برابر صوفیه نیز موضع سختی داشت. روزی در مسجدالنبی گروهی از صوفیان را دید و به یارانش فرمود: «به این فریبکاران توجه نکنید. آنان جانشینان شیاطین و ویرانگران بنیادهای دین هستند»[۲۲].
سازماندهی وکالت: امام برای حفظ ارتباط باشیعیان، سازمان وکالت را توسعه داد و ساماندهی کرد. این سازمان در چهار منطقه فعالیت داشت: ۱) بغداد، مدائن و کوفه ۲) بصره و اهواز ۳) قم و همدان ۴) حجاز، یمن و مصر[۲۳].
امام هادی(ع) با هدف ایجاد مجرای مطمئن در جمعآوری خمس، زکات و نذورات، پاسخگویی به سؤالهای فقهی و اعتقادی شیعیان و توجیه سیاسی آنان، برقراری پل ارتباطی میان مردم و امام(ع) و زمینهسازی برای زمان غیبت، میکوشیدند در سازمان وکالت انسجام و هماهنگی به وجود آورند[۲۴]. از جمله وکلای معروف امام هادی(ع) میتوان به «فارس بن حاتم قزوینی» و «علی بن جعفر همانی» اشاره کرد که در سامرا واسطه بین شیعیان مناطق جبال و امام بودند[۲۵].
میراث علمی: امام هادی(ع) زیارت جامعه کبیره را که یکی از عظیمترین، زیباترین، کاملترین متون امامشناسی است، به شیعیان آموخت[۲۶]. علامه مجلسی دوم درباره این زیارت میگوید: «صحیحترین زیارات از نظر متن و سند، زیارت جامعه کبیره است»[۲۷].
زیارت جامعه کبیره تنها یک زیارت ساده نیست، بلکه امام هادی(ع) در این زیارت، به گونهای خاص، عقایدشیعه را منقح نموده و آن را غیر مستقیم بیان داشتهاند، نیز به طور ضمنی، تمام عقاید انحرافی فرق باطله غیرشیعه دوازده امامی را تخطئه نمودهاند[۲۸]. این زیارتنامه در واقع کوتاهترین و کاملترین متن امامشناسی است که به روشنی مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است[۲۹].
شهادت
امام هادی(ع) در روز دوشنبه سوم رجب سال ۲۵۴ هجری قمری در سامرا به شهادت رسید[۳۰]. ایشان توسط معتز عباسی مسموم شد و در چهل و یک سالگی به درجه شهادت نائل آمد[۳۱]. پیکر مطهر آن حضرت در خانهاش در سامرا به خاک سپرده شد و امام حسن عسکری(ع) بر پیکر پدر نماز خواند.
تاریخنویسان در روزشهادت آن حضرت اختلاف کردهاند. برخی ۲۵ یا ۲۶ جمادی الآخر و برخی سوم رجب را ذکر کردهاند، اما همگی بر این نکته اتفاقنظر دارند که آن حضرت در سال ۲۵۴ هجری قمری از دنیا رفته است[۳۲]. برخی منابع نیز شهادت ایشان را در روزشنبه سوم رجب ذکر کردهاند[۳۳].
فرزندان
امام هادی(ع) چهار پسر و یک دختر داشتند. پسران آن حضرت عبارتند از:
۱. امام حسن عسکری(ع) - امام یازدهم شیعیان ۲. حسین ۳. محمد (ابوجعفر) - که در زمان حیات پدر از دنیا رفت ۴. جعفر (معروف به کذاب)؛ دختر ایشان نیز عایشه یا علیه نام داشت[۳۴].
جعفر بن علی معروف به جعفر کذاب، پس ازشهادت امام حسن عسکری(ع) ادعای امامت کرد و به همین سبب به «کذاب» معروف شد. امام هادی(ع) درباره او فرمود: «از فرزندم، جعفر، دوری کنید. آگاه باشید! همانا نسبت او [به من]، همچون حام به نوح است»[۳۵]. برخی منابع نیز اشاره کردهاند که جعفر سرانجام توبه کرد و توقیعی از ناحیه مقدسه درباره او صادرشد که فرمود: «عمويش، جعفر و فرزندانش، همانند برادران حضرت يوسف، سرانجام كار، توبه كردهاند»[۳۶].
آثار
زیارت جامعه کبیره:
مهمترین اثر امام در زمینه امامشناسی که کوتاهترین و کاملترین متن امامشناسی است و مرزهای توحید، نبوت و امامت را مشخص کرده است[۳۷]. این زیارتنامه حاوی بخشهای مهمی از جمله شهادت به توحید، نبوت و امامت، ابراز ایمان راسخ به حقانیت اهلبیت، توبه از گناهان و آرزوی شفاعت است[۳۸].
دعاها و زیارات متعدد:
از جمله زیارت امام هادی(ع) و دیگر زیارات که برای تبیین جایگاه واقعی اهل بیت و گسترش مکتب تشیع تنظیم شدهاند.
احادیث و پاسخهای علمی:
در زمینههای فقهی، کلامی و اعتقادی که در منابع حدیثی شیعه ثبت شده است. از جمله نامه مفصلی که امام درباره مسئله جبر و تفویض نوشت و در آن به تبیین نظریه «امر بین الامرین» پرداخت[۳۹].
نامهها و توقیعات:
به شیعیان در مناطق مختلف که حاوی رهنمودهای دینی و سیاسی بود.
تعالیم و رهنمودهای اخلاقی و اجتماعی:
از جمله سخنان حکمتبار امام که نمونههایی از آن عبارتند از:
هرکس در امور خود مشورت نکند، زیان خواهد دید. محبوبترین برادران من در نزد من کسانی هستند که عیوب مرا به من هدیه دهند! شوخی و مسخرهگری، سرگرمی و تفریح بیخردان است. کسی که در پناه خدا زندگی کند، ناراحتیها بر او آسان میشود[۴۰].
پانويس
- ↑ قمی، عباس، ص426
- ↑ الهامی، ص۶۸۸
- ↑ پیشوایی، مهدی، ص595
- ↑ جعفریان، رسول، ص۵۰۳
- ↑ الهامی، داود، ص۷۰۵
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص284
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص284
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص281
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص281
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلداول، ص279
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص279
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۸۱
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۷۷
- ↑ قرشی، باقرشریف، جلد اول، ص۲۷۴
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص289
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص289
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص۲۸۸
- ↑ دهقان، اکبر، جلد اول، ص289
- ↑ پیشوایی، مهدی، ص۶۲۷
- ↑ ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت، ص۱۱۹
- ↑ ملک احمدی، علیبمان، ص۱۱۹
- ↑ دهقان، اکبر، ص۲۸۷
- ↑ پیشوایی، مهدی، ص۶۰۰
- ↑ الهیزاده، محمدحسن، ص128-129
- ↑ جباری، محمد رضا، ص۱۲۱
- ↑ غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیث شیعه، ص۲۸۸
- ↑ رحمتی شهرضا، محمد، ص17
- ↑ باقریان موحد، رضا، ص۱۴۵
- ↑ محمدی ریشهری، ص۷
- ↑ حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، جلد ۱۲، ص۲۹۴
- ↑ رفیعی، علی، ص۲۲۹
- ↑ حکیم، منذر، جلد ۱۲، ص۲۹۴
- ↑ ملک احمدی، علیبمان، ص۱۴۱
- ↑ امین، محسن، جلد ۵، ص۲۳۵
- ↑ فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، ص۳۹
- ↑ فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، ص۴۲
- ↑ محمدی ریشهری، محمد، ص۷
- ↑ یداللهپور، بهروز، ص۶۳
- ↑ ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، ص۸۳۲
- ↑ جزایری، نعمت الله، ص۸۴۲
منابع مقاله
- پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادق علیهالسلام، 1397ش.
- جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم: انصاریان، ۱۳۸۱ش.
- الهامی، داود، سیری در تاریخ تشیع، قم: مکتب اسلام، 1375ش.
- حکیم، منذر، پیشوایان هدایت، مترجم عباس جلالی، قم - ایران: مجمع جهانی اهل بيت(ع)، 1385ش|1427 هجری قمری.
- حلوانی، حسین بن محمد، نزهة الناظر و تنبيه الخاطر، قم - ایران: انتشارات مؤسسه امام مهدی (عج)، ۱۴۰۸ هجری قمری
- رفیعی، علی، تاریخ تحلیلی پیشوایان، تهران:شرکت چاپ و نشر بینالملل، ۱۳۸۹ش.
- غروی نایینی، نهله، تاریخ حدیثشیعه (تا قرن پنجم)، قم - ایران:شيعه شناسی، 1386ش.
- رحمتی شهرضا، محمد، نغمه عاشقی: ده مجلس پیرامون شرح زیارت جامعه کبیره، قم - ایران: پيام علمدار،
1384ش.
- دهقان، اکبر، آینه کمال: زندگانی چهارده معصوم، قم: آستانه مقدسه حضرت فاطمه معصومه سلاماللهعليها. انتشارات زائر، 1386ش.
- امین، محسن، سیره معصومان (علیهمالسلام)، تهران - ایران: صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران. انتشارات سروش، 1376ش.
- جباری، محمدرضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه (علیهمالسلام)، قم - ایران: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1382ش.
- جزایری، نعمت الله، قصص الانبیاء (به ضمیمه زندگانی چهارده معصوم)، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۷۷ش.
- محمدی ریشهری، محمد،شرح زيارت جامعه کبيره، یا، تفسیر قرآن ناطق، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر، 1390ش.
- فقیه محمدی جلالی، محمدمهدی، مزارات فرزندان ائمه در عراق، قم - ایران: مجمع ذخائر اسلامی، 1393ش|2015 میلادی.
- ملک احمدی، علیبمان، تاریخ پیامبر و اهل بیت علیهمالسلام: مرکز بينالمللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، 1432 هجری قمری.
- الهیزاده، محمدحسن، تدبری در سیره تاریخی أهل بیت علیهمالسلام، مشهد مقدس - ایران: آستان قدس رضوی.شرکت به نشر، 1390ش.
- باقریان موحد، رضا، کتابشناسی زیارت، قم: انتشارات مشعر، 1387ش.
- قمی، عباس، نگاهی بر زندگی چهارده معصوم علیهمالسلام: ترجمه انوار البهیه، مترجم: محمد محمدی اشتهاردی، قم: انتشارات ناصر، 1380ش.
- قرشی، باقرشریف، اخلاق النبی و اهل بیته، قم - ایران: انتشارات مهر امیرالمؤمنین (علیهالسلام)، 1425 هجری قمری|2004 میلادی
- ظهیری، علیاصغر، بر کرانه عصمت، قم: انتشارات زائر، ۱۳۸۵ش.
- ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ترجمه: بهروز یداللهپور، قم: انتشارات هجرت، ۱۳۸۵ش.
- یداللهپور، بهروز، مثنوی بلند عشق: پژوهشی در صدور و محتوای «زیارت جامعه کبیره»، قم - ایران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها. دفتر نشر معارف، 1388ش.