مصطفوی، حسن
حسن مصطفوی (۱۲۹۵-۱۳۸۴ش) علامه، مفسر و فقیه شیعه در قرن معاصر، صاحب دو اثر مشهور «تفسیر روشن» و «التحقيق في كلمات القرآن الكريم». در چهارم شعبان ۱۳۳۴ق (۱۲۹۵ش) در تبریز متولد شد. پدرش شیخ عبدالرحیم از دانشمندان متقی تبریز و مادرش از سادات تبریز بود. تحصیلات دبستان و دبیرستان را در تبریز گذراند و همزمان ادبیات عربی و علوم اسلامی را فراگرفت. در پانزده سالگی تا پایان رسائل و مکاسب را به پایان رساند و سپس از دانشکده الهیات تبریز لیسانس و دکتری الهیات گرفت. از شانزده تا بیستوسه سالگی در قم نزد آیتالله حجت کوهکمرهای و از بیستوسه تا بیستوپنج سالگی در نجف نزد آیتالله سید ابوالحسن اصفهانی، آیتالله میرزا حسین نائینی و آیتالله شیخ محمدحسین اصفهانی به تحصیل پرداخت و در درس اخلاق آیتالله سید علی قاضی حاضر شد. در بیستوشش سالگی به عالیترین درجه اجتهاد نائل شد و از سوی آیتالله اصفهانی گواهی گردید. بر چهار زبان ترکی، عربی، فرانسوی و عبری تسلط کامل داشت. پس از بازگشت به تهران تا پایان عمر در آنجا اقامت گزید و از راه تألیف و نشر کتاب زندگی میگذراند. از مهمترین آثار او میتوان به «التحقيق في كلمات القرآن الكريم» در ۱۴ جلد، «تفسیر روشن» در ۲۰ جلد، «مصباح الشریعة»، «راهنمای گمشدگان»، «الحقائق فی تاریخ الإسلام»، «الإمام المجتبی(ع)»، «رساله لقاءالله»، «احادیث صعب و مشکل امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)»، «تصحیح متشابهات القرآن»، «تصحیح اختیار معرفة الرجال» (رجال کشی) و «تحقیق کتاب اشعه نور» اشاره کرد. سرانجام در ۱۹ جمادیالاول ۱۴۲۶ق (۵ تیر ۱۳۸۴ش) در تهران درگذشت و پیکرش به قم منتقل و در قبرستان باغ بهشت به خاک سپرده شد.
| حسن مصطفوی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | حسن مصطفوی |
| نامهای دیگر | مصطفوی اهری تبریزی، حسن؛ مصطفوی تبریزی، حسن؛ ح. م. ت |
| لقب | علامه مصطفوی |
| نام پدر | شیخ عبدالرحیم |
| ولادت | ۱۲۹۵ش / ۱۳۳۴ق / ۱۹۱۶م |
| محل تولد | تبریز، ایران |
| محل زندگی | تبریز، قم، نجف، تهران |
| رحلت | ۵ تیر ۱۳۸۴ش / ۱۹ جمادیالاول ۱۴۲۶ق / ۲۰۰۵م |
| مدفن | قم، قبرستان باغ بهشت |
| طول عمر | ۸۹ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | علامه، مفسر، فقیه |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| دانشگاه | دانشکده الهیات تبریز (دکتری الهیات) |
| علایق پژوهشی | تفسیر قرآن، فقه، اصول، اخلاق، سیر و سلوک |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
میرزا حسن در روز چهارم شعبان سال ١٣٣٤ق، مطابق با سال ١٢٩4ش، در شهر تبریز متولد شد.
پدرش آقا شیخ عبدالرحیم، فرزند شیخ مصطفی از دانشمندانِ شهر و مشهور به زهد و تقوا بوده است.
مادرش فاطمه و مادربزرگش از سلسله ساداتِ جلیلالقدر تبریز بودهاند.
تحصیلات
دوران دبستان و دبیرستان را بهصورت فوقالعاده و استثنایی در شهر تبریز ایران گذراند و در ضمن، شروع به دروس ادبیات عربی و علوم پایه اسلامی نمود.
بعد از مدت کوتاهی از بدو ورود به مدرسه، اولیای مدرسه متوجه شدند که وی دارای هوش و استعداد استثنایی و عالی میباشد، بهطوریکه دروس مدرسه را بهراحتی و آسانی چند کلاس و مرتبه را در یکساله میگذراند.
در ضمن دروس مدرسه و اخذ دیپلم، شروع به دروس ادبیات عربی و علوم اسلامی نمود که در سن پانزدهسالگی تا پایان کتاب رسائل و مکاسب را که قسمت مهمی از علوم دینی میباشد، به پایان رسانیده و سپس در سالهای بعد در دانشکده الهیات تبریز (معقول و منقول) موفق به اخذ لیسانس و سپس دکترای الهیات گردید.
از سن شانزدهسالگی تا بیستوسهسالگی را در قم و از بیستوسهسالگی تا بیستوپنجسالگی را در نجف اشرف به تحصیلات علوم دینی و اسلامی مشغول گشت.
سپس مجدداً به قم مراجعت و به مدت یکسال به تدریس تفسیر قرآن و علوم مرسومه مبادرت نمود و در بیستوششسالگی به تهران عزیمت و در همان سال ازدواج نمود.
اساتید
در تبریز از اساتیدِ مُبرز و توانمندی چون آقا شیخ علیاکبر اهری و جناب عمو زینالدینی و در قم از آیتالله حجت کوهکمرهای در فقه و اصول و در نجف از آیتالله آقا سید ابوالحسن اصفهانی در فقه و از آیتالله آقا میرزا حسین نائینی در اصول و از آیتالله آقا شیخ محمدحسین اصفهانی هم در فقه و اصول، استفاده نمود.
همچنین در این زمان در درس اخلاق آیتالله آقا سید علی قاضی، حاضر شد.
ایشان در سن بیستوششسالگی در ضمن اینکه دارای دکترای الهیات بوده، به عالیترین مرتبه و درجه اجتهاد نائل گردیده که توسط مراجع و دانشمندان و بزرگانِ آن زمان نظیر آیتالله آقا سید ابوالحسن اصفهانی گواهی گردیده بود.
تسلط بر زبانهای خارجی
او بر چهار زبان تسلط کامل پیدا کرد: ترکی، عربی، فرانسوی و عبری.
فعالیتها
وقتی در تهران اقامت نمود بعضی از بزرگان آن زمان، مخصوصاً آیتالله بروجردی مصرانه از ایشان تقاضا نمودند که جهت تدریس به قم مراجعت کند، ولی ایشان نپذیرفت.
ایشان زندگیاش را از درآمد تألیف و نشر کتابها و نوشتههایی که تألیف مینموده، میگذرانده است.
اکثر علما و دانشمندان و اساتید دانشگاه وقتی متوجه میشوند که چنین شخصیتی در شهر تهران سکونت دارد و روزانه دو ساعت، یعنی ده تا دوازده صبح در محل دفتر انتشارات تشریف میآورد، در آنجا حاضر گردیده و از ایشان استفادههای علمی و معنوی مینمودند.
ایشان از آن زمان تا پایان عمرش را اکثر در تهران سپری نمود.
وفات
علامه مصطفوی در تاریخ نوزدهم جمادیالاول ١٤٢٦ق، مطابق با 5 تیرماه 1384ش، در تهران وفات یافت. پیکر او به قم منتقل و در قبرستان باغ بهشت دفن شد[۱].
آثار
- التحقيق في كلمات القرآن الكريم؛
- تفسیر روشن؛
- راهنمای گمشدگان؛
- الحقائق في تاريخ الإسلام والفتن والأحداث؛
- الإمام المجتبی(ع)؛
- رساله لقاءالله؛
- شرح مصباح الشريعة امام صادق(ع)؛
- رساله معرفة الله، شرح خطبه توحیدیه امام رضا(ع)؛
- احادیث صعب و مشکل امام کاظم(ع)؛
- احادیث صعب و مشکل امام رضا(ع)؛
- تفسیر سوره حشر؛
- تصحیح و تذییل متشابهات القرآن؛
- تحقیق کتاب اشعه نور، شیخ هادی تهرانی؛
و...[۲].
پانویس
منابع مقاله
وابستهها
التحقيق في كلمات القرآن الكريم
مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة در تزكيه نفس و حقايق و معارف الهى
احتجاجات از رسول اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) با ملل و ادیان دیگر جهان
توضیح و تکمیل عوامل در علم نحو
رسالة فی السیر و السلوک (تحقیق مصطفوی)
اختيار معرفة الرجال (تصحیح مصطفوی)
تفسیر روشن برای عموم طبقات با بیان قاطع از جهت لغات و تفسیر و حقایق
توضیح و تکمیل شرح باب حادی عشر در علم کلام و فلسفه
محاکمه و بررسی در عقاید و احکام و آداب و تاریخ باب و بهاء
احادیث صعب و مشکل امام هشتم علیهالسلام
الإمام المجتبی أبو محمد الحسن بن علی علیهماالسلام حیاته، مقامه، خلافته، حلمه..
سخنان حضرت خاتم النبیین(ص): منتخب از مجموعه ورام
رساله سیر و سلوک: مجموعهای از علامه بحر العلوم و علامه مصطفی در سیر و سلوک
اشعه نور در تفسیر آیه شریفه نور
الحقائق في تاریخ الإسلام و الفتن و الأحداث
رهنمای گمشدگان در اخلاق و سیر و سلوک
رساله معرفت الله: در ترجمه و شرح خطبهای در توحید از خلیفه الله امام حضرت علی بن موسی الرضا
روش علمی در ترجمه و تفسیر قرآن مجید
احادیث صعب امام هفتم علیهالسلام و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها