مظفر، محمدرضا: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - 'ابن سينا' به 'ابن سينا') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۸۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = محمدرضا مظفر | |||
| تصویر = NUR00084.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = مظفر، محمدرضا | |||
| | | نام کامل = شیخ محمدرضا بن محمد بن عبدالله مظفر | ||
| | | نامهای دیگر = رضا مظفر، محمد | ||
| | | لقب = | ||
| تخلص = | |||
| نسب = | |||
| نام پدر = محمد بن عبدالله | |||
| ولادت = ۵ شعبان ۱۳۲۲ قمری (۱۲۸۳ شمسی / ۱۹۰۴ میلادی) | |||
| محل تولد = نجف اشرف | |||
| کشور تولد = عراق | |||
| محل زندگی = نجف اشرف، قم | |||
| رحلت = ۱۶ رمضان ۱۳۸۳ قمری (۱۳۴۲ شمسی / ۱۹۶۴ میلادی) | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = دارالسلام، نجف اشرف (کنار برادرش شیخ محمدحسن مظفر) | |||
| طول عمر = ۶۱ سال | |||
| نام همسر = | |||
| فرزندان = | |||
| خویشاوندان = [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] (برادر) | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = شیعه دوازده امامی | |||
| پیشه = فقیه، مجتهد، نویسنده، مصلح حوزه | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| حوزه = حوزه علمیه نجف اشرف | |||
| علایق پژوهشی = فقه، اصول، فلسفه اسلامی، کلام، منطق، تاریخ اسلام | |||
| منصب = مؤسس و رئیس دانشکده فقه (کلیة الفقه) در نجف اشرف | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عراقی، ضیاءالدین|آقا ضیاءالدین عراقی]] | [[اصفهانی، محمدحسین|شیخ محمدحسین اصفهانی (کمپانی)]] | [[نائینی، محمدحسین|میرزا محمدحسین نائینی]] | [[قاضی طباطبایی تبریزی، سید علی|سید علی قاضی طباطبایی]] | [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] (برادر)}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = [[بروجردی، حسین|سید حسین بروجردی]] | |||
| شاگردان = | |||
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[اصفهانی، محمدحسین|شیخ محمدحسین اصفهانی]] | [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] | سید عبدالهادی شیرازی}} | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[أصول الفقه (طبع اسماعیلیان)|أصول الفقه]] | [[المنطق]] | [[عقائد الإمامية]] | [[السقيفة]] | [[حاشية الشیخ المظفر علی المکاسب]] | [[بدایة المعارف الإلهیة في شرح عقاید الإمامیة]] | [[الفلسفة الإسلامية]] | [[الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة]] | [[ديوان شعر]] (۵ هزار بیت)}} | |||
| سبک نوشتاری = | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE00084AUTHORCODE | |||
}} | |||
{{کاربردهای دیگر|مظفر (ابهام زدایی)}} | |||
'''محمدرضا مظفر''' (۱۳۲۲-۱۳۸۳ق)، فقیه، مجتهد، نویسنده و از پیشگامان اصلاح و نوسازی نظام آموزشی حوزه علمیه نجف اشرف بود. وی در پنجم شعبان ۱۳۲۲ق در نجف و در خاندان علم و فقاهت زاده شد. پدرش از علمای بزرگ بود و مادرش دختر علامه عبدالحسین طریحی. وی پنج ماه پس از درگذشت پدر متولد شد و تحت سرپرستی برادران دانشورش شیخ عبدالنبی و شیخ محمدحسن رشد یافت. او در محضر استادان بزرگی چون آقا ضیاءالدین عراقی، شیخ [[اصفهانی، محمدحسین|محمدحسین اصفهانی (کمپانی)]]، [[نائینی، محمدحسین|میرزای نائینی]] و [[قاضی طباطبایی تبریزی، سید علی|سید علی قاضی طباطبایی]] به تکمیل علوم پرداخت و در ۲۱ سالگی کتابی در علم عروض با سبکی نو تألیف کرد. آیتالله مظفر از منتقدان جدی نظام آموزشی سنتی حوزه بود و برای اصلاح آن گامهای عملی برداشت. او همراه برادرش و دیگر متفکران «جمعية منتدى النشر» را تأسیس کرد و در سال ۱۳۵۵ق «کلیة الفقه» (دانشکده فقه) را در نجف بنیاد نهاد که وزارت فرهنگ عراق آن را به رسمیت شناخت. این دانشکده افزون بر فقه شیعه و اصول، علوم جدیدی چون روانشناسی، جامعهشناسی و فلسفه جدید را نیز در برنامه داشت. او همچنین مدارس منتدى النشر را در مقاطع ابتدایی و متوسطه در نجف، بصره، کاظمین و حله دایر کرد و کتابخانهای در صحن مطهر علوی بنا نهاد. تألیف کتابهای درسی با شیوه نوین مانند «المنطق»، «أصول الفقه» و «عقائد الإمامية» از دیگر خدمات ماندگار اوست که هنوز در حوزههای علمیه تدریس میشود. [[بروجردی، سید حسین|آیتالله بروجردی]] برای اصلاح حوزه علمیه قم از او دعوت به عمل آورد، اما با رحلت آن مرجع، این طرح ناتمام ماند. از مظفر دهها اثر در فقه، اصول، فلسفه، کلام، تاریخ و حتی دیوان شعری با پنج هزار بیت بر جای مانده است. او سرانجام در ۱۶ رمضان ۱۳۸۳ق در ۶۱ سالگی درگذشت و در دارالسلام نجف در کنار برادرش به خاک سپرده شد. | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|رحلت | |||
== ولادت == | |||
شیخ محمدرضا بن محمد بن عبدالله مظفر روز پنجم شعبان سال 1322 هجرى قمرى در نجف اشرف در خاندان علم و كمال به دنيا آمد. پدرش فقيه و مجتهد بزرگ، شيخ محمد بن عبدالله از علماء و مراجع تقليد عصر خود بود. | |||
مادرش نيز دختر علامۀ بزرگ، [[عبدالحسين طريحى]] (1235 - 1293 هجرى قمرى) بود. شيخ مظفر به ديدار پدر موفق نگرديد و تقريبا 5 ماه بعد از فوت پدر به دنيا آمد. | |||
==تحصيلات== | |||
ايشان در خاندانى بزرگ تحت سرپرستى دو برادر محقق و دانشمندش شيخ عبدالنبى و شيخ محمدحسن به تحصيل علوم اسلامى پرداخت و طولى نكشيد كه در محضر استادان بزرگ حوزۀ علميّۀ نجف اشرف مراحل عالى اصول و فقه و فلسفه را به پايان رسانيد. | |||
او در مسير كسب دانش، تنها به علوم دينى بسنده نكرد و به فراگيرى دانشهاى نوين چون حساب، هندسه، جبر، هيئت و عروض روى آورد و در 21 سالگى با بهرهگيرى از سبکی نو و قالبى جديد كتابى در علم عروض به رشتۀ تحرير درآورد. | |||
او همپاى فرهنگ معاصر گام برمىداشت و آن زمان كه هنوز سخنى از فرهنگ نو در حوزۀ علميّۀ نجف مطرح نبود و يا به ندرت از آن ياد مىشد، با تعاليم و مشخصههاى آن آشنا بود و با آنكه سنين جوانى را مىگذراند، سعى در آشنا ساختن حوزويان با فرهنگ نوين داشت. | |||
== | ==اساتيد== | ||
از ميان اساتيدى كه آیتالله مظفر محضر آنان را درك كرده و در درس آنان شركت نموده مىتوان به اين بزرگان اشاره كرد: | |||
#شيخ [[محمدطه حويزى]] | |||
#شيخ [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] | |||
#ميرزا [[نائینی، محمدحسین|محمدحسین نائينى]] | |||
#شيخ [[عراقی، ضیاءالدین|آقا ضياءالدين عراقى]] | |||
#ميرزا [[عبدالهادى شيرازى]] | |||
#[[قاضی طباطبایی تبریزی، سید علی|سيد على قاضى طباطبائى]] | |||
#[[اصفهانی، محمدحسین|شيخ محمدحسین اصفهانى]] | |||
==اقدامات اصلاحى== | ==اقدامات اصلاحى== | ||
استاد مظفر، با آن روشنبينى ويژهاى كه داشت مىكوشيد در برنامههاى درسى حوزههاى علمى شيعه تحول و اصلاحى به وجود آورد و گنجينههاى معارف منطقى شيعه را به صورت منظم و اصولى و به دور از پيرايهها و امور غير ضرورى عرضه كند. | استاد مظفر، با آن روشنبينى ويژهاى كه داشت مىكوشيد در برنامههاى درسى حوزههاى علمى شيعه تحول و اصلاحى به وجود آورد و گنجينههاى معارف منطقى شيعه را به صورت منظم و اصولى و به دور از پيرايهها و امور غير ضرورى عرضه كند. | ||
به دنبال اين فكر حياتى، همراه برادرش استاد محمد | به دنبال اين فكر حياتى، همراه برادرش استاد [[مظفر، محمد حسین|محمدحسین مظفر]] و ساير متفكران آن روز به فكر تأسيس «جمعية منتدى النشر» در كنار حوزۀ علميّۀ هزار سالۀ نجف اشرف افتاد. | ||
در سال 1355 هجرى قمرى، به دنبال تحقق اهداف «جمعية منتدى النشر»، يك مدرسۀ عالى براى علوم دينى ساخت و به عبارتى، يك دانشكدۀ اجتهاد (كلية الفقه) را پى ريزى و تأسيس كرد و پس از حدود يك سال، وزارت فرهنگ عراق آن را به رسميت شناخت. | در سال 1355 هجرى قمرى، به دنبال تحقق اهداف «جمعية منتدى النشر»، يك مدرسۀ عالى براى علوم دينى ساخت و به عبارتى، يك دانشكدۀ اجتهاد (كلية الفقه) را پى ريزى و تأسيس كرد و پس از حدود يك سال، وزارت فرهنگ عراق آن را به رسميت شناخت. | ||
| خط ۶۷: | خط ۸۵: | ||
تأسيس مدارس منتدى النشر گام بعدى استاد مظفر بود كه با استقبال بزرگان حوزۀ نجف و خاندانهاى مشهور اين شهر مواجه شد و اين اقبال عمومى در توسعۀ اين تفكر كارگشا بود. در مدارس منتدى النشر، در طول چند دهه مقاطع تحصيلى زير داير بود: | تأسيس مدارس منتدى النشر گام بعدى استاد مظفر بود كه با استقبال بزرگان حوزۀ نجف و خاندانهاى مشهور اين شهر مواجه شد و اين اقبال عمومى در توسعۀ اين تفكر كارگشا بود. در مدارس منتدى النشر، در طول چند دهه مقاطع تحصيلى زير داير بود: | ||
#دورۀ ابتدايى | |||
#دورۀ متوسطه (ثانويه) | |||
#دورۀ پيش دانشگاهى (إعداديه) | |||
اين مدارس به نجف اشرف محدود نشد، بلكه بر اساس درخواست بزرگان دينى شهرهاى بصره، كاظمين و حلّه در آنجا نيز داير شد. | اين مدارس به نجف اشرف محدود نشد، بلكه بر اساس درخواست بزرگان دينى شهرهاى بصره، كاظمين و حلّه در آنجا نيز داير شد. | ||
تأسيس كتابخانهاى جنب صحن مطهر | تأسيس كتابخانهاى جنب صحن مطهر اميرالمؤمنين عليهالسلام و تدوين كتب درسى به شيوۀ جديد همچون المنطق، أصول الفقه و عقائد الإمامية يك نوسازى در نگارش کتابهاى درسى به شمار مىآيد. اين سه كتاب جزو كتب درسى حوزههاى علميّه خصوصاً حوزۀ علميّۀ قم مىباشند. | ||
آیتالله مظفر، خطابه و تبليغ متداول در نجف را در شأن آن حوزۀ كهن نمىدانست و خطابۀ حسينى را يكى از مهمترين وسائل تبليغ مىشناخت. وضع موجود حوزهها را رسا نمىدانست و افتتاح مؤسّسه و مدرسهاى براى تربيت خطیب را يگانه راه نجات از آن نارسائى تلقى مىكرد، تا در آن دانشهايى كه فرد مبلغ براى تبليغ به آن نياز دارد تدريس شود. | |||
گشودن دانشكدۀ وعظ و ارشاد از آرزوهاى ايشان بود. در سال 1363 هجرى قمرى، مجموعهاى به رياست | گشودن دانشكدۀ وعظ و ارشاد از آرزوهاى ايشان بود. در سال 1363 هجرى قمرى، مجموعهاى به رياست خطیب برجستۀ عراق، شيخ محمد على قسّام تشكيل شد و كار آزمايشى خود را با بر پايى يك كلاس آغاز كرد. در آن كلاس، درسهايى چون فقه، علوم عربى، اصول دين و اصول حديث (علم درايه) تدريس مىشد، اما مدت كوتاهى از عمر آن نگذشته بود كه بر اثر حملات پياپى و اتهامهاى ناروايى كه بر آن زده شد تعطيل گشت. در حالى كه اين مدرسه با اهداف عالى و انگيزهاى مخلصانه تأسيس شده بود و هدفى جز زدودن پيرايهها نداشت. | ||
آوازۀ فعاليتها و موفقيتهاى حركت اصلاحى | آوازۀ فعاليتها و موفقيتهاى حركت اصلاحى آیتالله مظفر در محافل علمى آن زمان پيچيد و دلسوزان درد آشنا لب به تحسين او گشودند. [[بروجردی، حسین|آیتالله حاج آقا حسين بروجردى]]، از آیتالله مظفر دعوت به عمل آورد تا پيرامون تنظيم مسائل حوزۀ علميّۀ قم و برنامههاى درسى آن تلاش كند. شيخ محمدرضا نيز با اقامت در اين حوزۀ گرانسنگ و نشستهاى متعددى با [[بروجردی، حسین|آیتالله بروجردى]]، تدوين خطوط اساسى، اصلاح دروس حوزه، تنظيم امتحانات و قانونمند كردن مدارس علوم دينى را آغاز كرد. | ||
اما با كمال تأسف، به دليل وجود مشكلات و موانع، به خصوص حركتهاى مرتجعانه و ضد اصلاح، اين كار به پايان نرسيد و عملى نشد. بيمار شدن پس از مدتى وفات آن مرجع وارسته نيز مزيد بر علت گرديد و استاد مظفر به نجف بازگشت. | اما با كمال تأسف، به دليل وجود مشكلات و موانع، به خصوص حركتهاى مرتجعانه و ضد اصلاح، اين كار به پايان نرسيد و عملى نشد. بيمار شدن پس از مدتى وفات آن مرجع وارسته نيز مزيد بر علت گرديد و استاد مظفر به نجف بازگشت. | ||
به اعتراف بسيارى از شخصيتهاى علمى و دينى، اگر | به اعتراف بسيارى از شخصيتهاى علمى و دينى، اگر آیتالله مظفر سرمايۀ عمر خود را در پى اصلاح حوزه نمىگذاشت، بىشك يكى از مراجع تقليد بود. | ||
==اجازۀ اجتهاد== | ==اجازۀ اجتهاد== | ||
مجتهدان بزرگى در عصر ايشان بودند كه اجتهاد او را گواهى داده و به او اجازۀ اجتهاد دادهاند. از جمله بزرگانى همچون: | مجتهدان بزرگى در عصر ايشان بودند كه اجتهاد او را گواهى داده و به او اجازۀ اجتهاد دادهاند. از جمله بزرگانى همچون: | ||
#آیتالله [[اصفهانی، محمدحسین|شيخ محمدحسین اصفهانى]] | |||
#آیتالله شيخ [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] | |||
#آیتالله [[سيد عبدالهادى شيرازى]] | |||
==وفات== | |||
آیتالله شيخ محمدرضا مظفر پس از حدود 61 سال زندگى، در 16 رمضان سال 1383ق برابر با 1342ش از دنيا رفت. مرقد شريفش در قسمت ورودى دارالسلام نجف اشرف در حجرۀ خانوادگى ايشان در کنار مرقد برادرش شیخ [[مظفر، محمدحسن|محمدحسن مظفر]] قرار دارد. | |||
== | ==آثار== | ||
آیتالله مظفر يكى از نويسندگان نامدار معاصر است كه زيبايى تعبير، رسايى متن، حسن انسجام همراه با استحكام مطالب و دقت نظر در نوشتههايش هويداست. | |||
تأليفات ايشان عبارتند از: | تأليفات ايشان عبارتند از: | ||
{{ستون-شروع|2}} | |||
2 | |||
#أحكام اليقظة (بيان آراء و انديشههاى ملا صدرا) | |||
#أصول الفقه | |||
#تاريخ الإسلام | |||
#تتمة أحكام اليقظة | |||
#حاشية المكاسب (كتاب بيع و خيارات) | |||
#حرية الإنسان و ارتباطها بقضاء الله | |||
#ديوان شعر (مشتمل بر 5 هزار بيت) | |||
#رسالة عملية في ضوء المنهج الحديث | |||
#الزعيم الموهوب السيد ابوالحسن الأصفهاني | |||
#السقيفة | |||
#على هامش السقيفة | |||
#شرح حال صدرالدين شيرازى (ملا صدرا) | |||
#شرح حال [[صاحب جواهر، محمدحسن|شيخ محمدحسن نجفى]] ([[صاحب جواهر، محمدحسن|صاحب جواهر]]) | |||
#شرح حال [[نراقی، مهدی بن ابیذر|مولا محمد مهدى نراقى]] | |||
#الشيخ الطوسي مؤسّس جامع النجف | |||
#عقائد الإمامية | |||
#فلسفۀ [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] | |||
#الفلسفة الإسلامية | |||
#فلسفة الإمام عليعليهالسلام | |||
#فلسفة الكندي | |||
#المثل الأفلاطونية عند [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] | |||
#مجموعهاى از رسائل در علم كلام | |||
#المنطق | |||
#النجف بعد نصف قرن | |||
#مذاكرات شيخ (دست نوشتههايى پيرامون اصلاح حوزه و تأسيس منتدى النشر) | |||
{{پایان}} | |||
ضمنا ايشان با انتشار مجلاتى مانند «البذرة» و مجلة النجف و نوشتن مقالات متعددى - با نام صريح يا مستعار - در مجلههايى چون العرفان در صيدا، الدليل، الهاتف و النجف در نجف، الكحلاء در عماره، المرشد العربي در لاذقيه، الفكر در بغداد و الرسالة در مصر قواعد و احكام عاليۀ اسلام را در معرض مطالعۀ جهانيان قرار مىداد. | ضمنا ايشان با انتشار مجلاتى مانند «البذرة» و مجلة النجف و نوشتن مقالات متعددى - با نام صريح يا مستعار - در مجلههايى چون العرفان در صيدا، الدليل، الهاتف و النجف در نجف، الكحلاء در عماره، المرشد العربي در لاذقيه، الفكر در بغداد و الرسالة در مصر قواعد و احكام عاليۀ اسلام را در معرض مطالعۀ جهانيان قرار مىداد. | ||
== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | |||
[[ | [[حاشية الشیخ المظفر علی المکاسب]] | ||
[[ | [[الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة]] | ||
[[ | [[أصول الفقه (طبع اسماعیلیان)]] | ||
[[ | [[بدایة المعارف الإلهیة في شرح عقاید الإمامیة]] | ||
[[ | [[عقائد الإمامیة]] | ||
[[ | [[جامع السعادات]] | ||
[[ | [[السقيفة]] | ||
[[ | [[المنطق]] | ||
[[ | [[المنطق (مظفر)]] | ||
[[ | [[شرح کتاب المنطق]] | ||
[[ | [[گزیدهای از علم منطق (منطق مظفر و حاشیه ملاعبدالله)]] | ||
[[ | [[عقائد الإمامية]] | ||
[[ | [[تتمیم کتاب أصول الفقه (أصالة البراءة، أصالة الاشتغال، أصالة التخییر)]] | ||
[[ | [[شرح اصول فقه]] | ||
[[ | [[ترجمه اصول فقه]] | ||
[[ | [[نهایة الایصال]] | ||
[[ | [[أصول الفقه في مباحث الألفاظ و الملازمات العقلیة و مباحث الحجة و الأصول العملیة]] | ||
[[ | [[تحریر اصول فقه]] | ||
[[ | [[المقدمات و التنبیهات فی شرح أصول الفقه]] | ||
[[ | [[أصول الفقه]] | ||
[[الفلسفه | [[الفلسفه الاسلاميه]] | ||
[[ | [[فلسفه و کلام اسلامی]] | ||
[[ | [[منطق همراه با متن عربی]] | ||
[[ | [[مسایل اعتقادی از دیدگاه تشیع/ترجمه]] | ||
[[ | [[الفلسفه الاسلاميه(مظفر)]] | ||
[[ | [[تحریر اصول الفقه]] | ||
[[ | [[المنطق (ويرايش جديد)]] | ||
[[ | [[اصول الفقه]] | ||
[[ عقائد الإمامیة]] | [[عقائد الإمامیة فی ثوبه الجدید]] | ||
[[ | [[مبانی تفکر شیعه، ایدئولوژی تشیع در اسلام]] | ||
[[ | [[المنطق (اسماعيليان)]] | ||
[[ | [[عقائد الإمامية (انگلیسی)]] | ||
[[ | [[هدى الفكر إلى أصول الفقه (شرح مفصل لأصول المظفر قدسسره)]] | ||
[[کاملترين ترجمه و تبيين اصول فقه]] | [[کاملترين ترجمه و تبيين اصول فقه]] | ||
[[ تحفة الحکيم : منظومة في الحکمة و للعقول]] | [[تحفة الحکيم: منظومة في الحکمة و للعقول]] | ||
[[الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة]] | [[الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة]] | ||
[[شرح اصول فقه | [[شرح اصول فقه استاد محمدرضا مظفر]] | ||
[[جامع السعادات]] | [[جامع السعادات]] | ||
[[عقائد الإمامیة]] | [[عقائد الإمامیة]] | ||
[[ | [[المنطق التعليمي]] | ||
[[السقيفة]] | [[السقيفة]] | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:فقیهان شیعه]] | |||
[[رده:شاگردان آیتالله سید علی قاضی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۰
محمدرضا مظفر (۱۳۲۲-۱۳۸۳ق)، فقیه، مجتهد، نویسنده و از پیشگامان اصلاح و نوسازی نظام آموزشی حوزه علمیه نجف اشرف بود. وی در پنجم شعبان ۱۳۲۲ق در نجف و در خاندان علم و فقاهت زاده شد. پدرش از علمای بزرگ بود و مادرش دختر علامه عبدالحسین طریحی. وی پنج ماه پس از درگذشت پدر متولد شد و تحت سرپرستی برادران دانشورش شیخ عبدالنبی و شیخ محمدحسن رشد یافت. او در محضر استادان بزرگی چون آقا ضیاءالدین عراقی، شیخ محمدحسین اصفهانی (کمپانی)، میرزای نائینی و سید علی قاضی طباطبایی به تکمیل علوم پرداخت و در ۲۱ سالگی کتابی در علم عروض با سبکی نو تألیف کرد. آیتالله مظفر از منتقدان جدی نظام آموزشی سنتی حوزه بود و برای اصلاح آن گامهای عملی برداشت. او همراه برادرش و دیگر متفکران «جمعية منتدى النشر» را تأسیس کرد و در سال ۱۳۵۵ق «کلیة الفقه» (دانشکده فقه) را در نجف بنیاد نهاد که وزارت فرهنگ عراق آن را به رسمیت شناخت. این دانشکده افزون بر فقه شیعه و اصول، علوم جدیدی چون روانشناسی، جامعهشناسی و فلسفه جدید را نیز در برنامه داشت. او همچنین مدارس منتدى النشر را در مقاطع ابتدایی و متوسطه در نجف، بصره، کاظمین و حله دایر کرد و کتابخانهای در صحن مطهر علوی بنا نهاد. تألیف کتابهای درسی با شیوه نوین مانند «المنطق»، «أصول الفقه» و «عقائد الإمامية» از دیگر خدمات ماندگار اوست که هنوز در حوزههای علمیه تدریس میشود. آیتالله بروجردی برای اصلاح حوزه علمیه قم از او دعوت به عمل آورد، اما با رحلت آن مرجع، این طرح ناتمام ماند. از مظفر دهها اثر در فقه، اصول، فلسفه، کلام، تاریخ و حتی دیوان شعری با پنج هزار بیت بر جای مانده است. او سرانجام در ۱۶ رمضان ۱۳۸۳ق در ۶۱ سالگی درگذشت و در دارالسلام نجف در کنار برادرش به خاک سپرده شد.
| محمدرضا مظفر | |
|---|---|
 مظفر، محمدرضا | |
| نام کامل | شیخ محمدرضا بن محمد بن عبدالله مظفر |
| نامهای دیگر | رضا مظفر، محمد |
| نام پدر | محمد بن عبدالله |
| ولادت | ۵ شعبان ۱۳۲۲ قمری (۱۲۸۳ شمسی / ۱۹۰۴ میلادی) |
| محل تولد | نجف اشرف، عراق |
| محل زندگی | نجف اشرف، قم |
| رحلت | ۱۶ رمضان ۱۳۸۳ قمری (۱۳۴۲ شمسی / ۱۹۶۴ میلادی) |
| مدفن | دارالسلام، نجف اشرف (کنار برادرش شیخ محمدحسن مظفر) |
| طول عمر | ۶۱ سال |
| خویشاوندان | محمدحسن مظفر (برادر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | فقیه، مجتهد، نویسنده، مصلح حوزه |
| منصب | مؤسس و رئیس دانشکده فقه (کلیة الفقه) در نجف اشرف |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از |
|
| حوزه | حوزه علمیه نجف اشرف |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، فلسفه اسلامی، کلام، منطق، تاریخ اسلام |
| اساتید | |
| معاصرین | سید حسین بروجردی |
| برخی آثار | |
ولادت
شیخ محمدرضا بن محمد بن عبدالله مظفر روز پنجم شعبان سال 1322 هجرى قمرى در نجف اشرف در خاندان علم و كمال به دنيا آمد. پدرش فقيه و مجتهد بزرگ، شيخ محمد بن عبدالله از علماء و مراجع تقليد عصر خود بود.
مادرش نيز دختر علامۀ بزرگ، عبدالحسين طريحى (1235 - 1293 هجرى قمرى) بود. شيخ مظفر به ديدار پدر موفق نگرديد و تقريبا 5 ماه بعد از فوت پدر به دنيا آمد.
تحصيلات
ايشان در خاندانى بزرگ تحت سرپرستى دو برادر محقق و دانشمندش شيخ عبدالنبى و شيخ محمدحسن به تحصيل علوم اسلامى پرداخت و طولى نكشيد كه در محضر استادان بزرگ حوزۀ علميّۀ نجف اشرف مراحل عالى اصول و فقه و فلسفه را به پايان رسانيد.
او در مسير كسب دانش، تنها به علوم دينى بسنده نكرد و به فراگيرى دانشهاى نوين چون حساب، هندسه، جبر، هيئت و عروض روى آورد و در 21 سالگى با بهرهگيرى از سبکی نو و قالبى جديد كتابى در علم عروض به رشتۀ تحرير درآورد.
او همپاى فرهنگ معاصر گام برمىداشت و آن زمان كه هنوز سخنى از فرهنگ نو در حوزۀ علميّۀ نجف مطرح نبود و يا به ندرت از آن ياد مىشد، با تعاليم و مشخصههاى آن آشنا بود و با آنكه سنين جوانى را مىگذراند، سعى در آشنا ساختن حوزويان با فرهنگ نوين داشت.
اساتيد
از ميان اساتيدى كه آیتالله مظفر محضر آنان را درك كرده و در درس آنان شركت نموده مىتوان به اين بزرگان اشاره كرد:
- شيخ محمدطه حويزى
- شيخ محمدحسن مظفر
- ميرزا محمدحسین نائينى
- شيخ آقا ضياءالدين عراقى
- ميرزا عبدالهادى شيرازى
- سيد على قاضى طباطبائى
- شيخ محمدحسین اصفهانى
اقدامات اصلاحى
استاد مظفر، با آن روشنبينى ويژهاى كه داشت مىكوشيد در برنامههاى درسى حوزههاى علمى شيعه تحول و اصلاحى به وجود آورد و گنجينههاى معارف منطقى شيعه را به صورت منظم و اصولى و به دور از پيرايهها و امور غير ضرورى عرضه كند.
به دنبال اين فكر حياتى، همراه برادرش استاد محمدحسین مظفر و ساير متفكران آن روز به فكر تأسيس «جمعية منتدى النشر» در كنار حوزۀ علميّۀ هزار سالۀ نجف اشرف افتاد.
در سال 1355 هجرى قمرى، به دنبال تحقق اهداف «جمعية منتدى النشر»، يك مدرسۀ عالى براى علوم دينى ساخت و به عبارتى، يك دانشكدۀ اجتهاد (كلية الفقه) را پى ريزى و تأسيس كرد و پس از حدود يك سال، وزارت فرهنگ عراق آن را به رسميت شناخت.
مواد درسى كلية الفقه (دانشكدۀ فقه) عبارت بود از: فقه شيعۀ دوازده امامى، فقه تطبيقى، اصول فقه، تفسير و مبانى آن، حديث و درايه، علوم تربيتى و روان شناسى، ادبيات و تاريخ آن، جامعه شناسى، تاريخ اسلام، فلسفۀ اسلامى، فلسفۀ جديد، منطق، تاريخ جديد، اصول تدريس نحو، صرف و آموزش يك زبان بيگانه.
خود ايشان نيز، علاوه بر سرپرستى اين دانشكده به تدريس فلسفه اشتغال داشت.
تأسيس مدارس منتدى النشر گام بعدى استاد مظفر بود كه با استقبال بزرگان حوزۀ نجف و خاندانهاى مشهور اين شهر مواجه شد و اين اقبال عمومى در توسعۀ اين تفكر كارگشا بود. در مدارس منتدى النشر، در طول چند دهه مقاطع تحصيلى زير داير بود:
- دورۀ ابتدايى
- دورۀ متوسطه (ثانويه)
- دورۀ پيش دانشگاهى (إعداديه)
اين مدارس به نجف اشرف محدود نشد، بلكه بر اساس درخواست بزرگان دينى شهرهاى بصره، كاظمين و حلّه در آنجا نيز داير شد.
تأسيس كتابخانهاى جنب صحن مطهر اميرالمؤمنين عليهالسلام و تدوين كتب درسى به شيوۀ جديد همچون المنطق، أصول الفقه و عقائد الإمامية يك نوسازى در نگارش کتابهاى درسى به شمار مىآيد. اين سه كتاب جزو كتب درسى حوزههاى علميّه خصوصاً حوزۀ علميّۀ قم مىباشند.
آیتالله مظفر، خطابه و تبليغ متداول در نجف را در شأن آن حوزۀ كهن نمىدانست و خطابۀ حسينى را يكى از مهمترين وسائل تبليغ مىشناخت. وضع موجود حوزهها را رسا نمىدانست و افتتاح مؤسّسه و مدرسهاى براى تربيت خطیب را يگانه راه نجات از آن نارسائى تلقى مىكرد، تا در آن دانشهايى كه فرد مبلغ براى تبليغ به آن نياز دارد تدريس شود.
گشودن دانشكدۀ وعظ و ارشاد از آرزوهاى ايشان بود. در سال 1363 هجرى قمرى، مجموعهاى به رياست خطیب برجستۀ عراق، شيخ محمد على قسّام تشكيل شد و كار آزمايشى خود را با بر پايى يك كلاس آغاز كرد. در آن كلاس، درسهايى چون فقه، علوم عربى، اصول دين و اصول حديث (علم درايه) تدريس مىشد، اما مدت كوتاهى از عمر آن نگذشته بود كه بر اثر حملات پياپى و اتهامهاى ناروايى كه بر آن زده شد تعطيل گشت. در حالى كه اين مدرسه با اهداف عالى و انگيزهاى مخلصانه تأسيس شده بود و هدفى جز زدودن پيرايهها نداشت.
آوازۀ فعاليتها و موفقيتهاى حركت اصلاحى آیتالله مظفر در محافل علمى آن زمان پيچيد و دلسوزان درد آشنا لب به تحسين او گشودند. آیتالله حاج آقا حسين بروجردى، از آیتالله مظفر دعوت به عمل آورد تا پيرامون تنظيم مسائل حوزۀ علميّۀ قم و برنامههاى درسى آن تلاش كند. شيخ محمدرضا نيز با اقامت در اين حوزۀ گرانسنگ و نشستهاى متعددى با آیتالله بروجردى، تدوين خطوط اساسى، اصلاح دروس حوزه، تنظيم امتحانات و قانونمند كردن مدارس علوم دينى را آغاز كرد.
اما با كمال تأسف، به دليل وجود مشكلات و موانع، به خصوص حركتهاى مرتجعانه و ضد اصلاح، اين كار به پايان نرسيد و عملى نشد. بيمار شدن پس از مدتى وفات آن مرجع وارسته نيز مزيد بر علت گرديد و استاد مظفر به نجف بازگشت.
به اعتراف بسيارى از شخصيتهاى علمى و دينى، اگر آیتالله مظفر سرمايۀ عمر خود را در پى اصلاح حوزه نمىگذاشت، بىشك يكى از مراجع تقليد بود.
اجازۀ اجتهاد
مجتهدان بزرگى در عصر ايشان بودند كه اجتهاد او را گواهى داده و به او اجازۀ اجتهاد دادهاند. از جمله بزرگانى همچون:
- آیتالله شيخ محمدحسین اصفهانى
- آیتالله شيخ محمدحسن مظفر
- آیتالله سيد عبدالهادى شيرازى
وفات
آیتالله شيخ محمدرضا مظفر پس از حدود 61 سال زندگى، در 16 رمضان سال 1383ق برابر با 1342ش از دنيا رفت. مرقد شريفش در قسمت ورودى دارالسلام نجف اشرف در حجرۀ خانوادگى ايشان در کنار مرقد برادرش شیخ محمدحسن مظفر قرار دارد.
آثار
آیتالله مظفر يكى از نويسندگان نامدار معاصر است كه زيبايى تعبير، رسايى متن، حسن انسجام همراه با استحكام مطالب و دقت نظر در نوشتههايش هويداست.
تأليفات ايشان عبارتند از:
- أحكام اليقظة (بيان آراء و انديشههاى ملا صدرا)
- أصول الفقه
- تاريخ الإسلام
- تتمة أحكام اليقظة
- حاشية المكاسب (كتاب بيع و خيارات)
- حرية الإنسان و ارتباطها بقضاء الله
- ديوان شعر (مشتمل بر 5 هزار بيت)
- رسالة عملية في ضوء المنهج الحديث
- الزعيم الموهوب السيد ابوالحسن الأصفهاني
- السقيفة
- على هامش السقيفة
- شرح حال صدرالدين شيرازى (ملا صدرا)
- شرح حال شيخ محمدحسن نجفى (صاحب جواهر)
- شرح حال مولا محمد مهدى نراقى
- الشيخ الطوسي مؤسّس جامع النجف
- عقائد الإمامية
- فلسفۀ ابن سينا
- الفلسفة الإسلامية
- فلسفة الإمام عليعليهالسلام
- فلسفة الكندي
- المثل الأفلاطونية عند ابن سينا
- مجموعهاى از رسائل در علم كلام
- المنطق
- النجف بعد نصف قرن
- مذاكرات شيخ (دست نوشتههايى پيرامون اصلاح حوزه و تأسيس منتدى النشر)
ضمنا ايشان با انتشار مجلاتى مانند «البذرة» و مجلة النجف و نوشتن مقالات متعددى - با نام صريح يا مستعار - در مجلههايى چون العرفان در صيدا، الدليل، الهاتف و النجف در نجف، الكحلاء در عماره، المرشد العربي در لاذقيه، الفكر در بغداد و الرسالة در مصر قواعد و احكام عاليۀ اسلام را در معرض مطالعۀ جهانيان قرار مىداد.
وابستهها
حاشية الشیخ المظفر علی المکاسب
الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة
بدایة المعارف الإلهیة في شرح عقاید الإمامیة
گزیدهای از علم منطق (منطق مظفر و حاشیه ملاعبدالله)
تتمیم کتاب أصول الفقه (أصالة البراءة، أصالة الاشتغال، أصالة التخییر)
أصول الفقه في مباحث الألفاظ و الملازمات العقلیة و مباحث الحجة و الأصول العملیة
المقدمات و التنبیهات فی شرح أصول الفقه
مسایل اعتقادی از دیدگاه تشیع/ترجمه
مبانی تفکر شیعه، ایدئولوژی تشیع در اسلام
هدى الفكر إلى أصول الفقه (شرح مفصل لأصول المظفر قدسسره)
کاملترين ترجمه و تبيين اصول فقه
تحفة الحکيم: منظومة في الحکمة و للعقول
الحکمة المتعالیة في الأسفار العقلیة الأربعة