الموسيقي الكبير: تفاوت میان نسخه‌ها

'''الموسيقي الكبير'''، اثر ابونصر محمد بن محمد بن طرخان (257-339ق)، معروف به فارابى، از معتبرترین رسالات موسیقی آن زمان است که اصل و پایه تئوری موسیقی حال حاضر را تشکیل می‌دهد.

اگر فارابی را برای گردآوری آثار ارسطو و تهذیب ترجمه‌های انجام‌یافته و تحریر منطق‌ ارسطو «معلم ثانی» لقب داده‌اند، او را به‌حق در موسیقی باید «معلم اول» شمرد و از میان چند اثر مهم فارابی در موسیقی باید کتاب حاضر را شاهکار مسلم‌ موسیقی علمی دانست<ref>ر.ک: سلیم، عبدالامیر، ص96-97</ref>.

کتاب «الموسيقي الكبير» به نقل از خود فارابی، شامل دو کتاب بوده، یکی مرکب از هشت مقاله و دیگری، چهار مقاله، اما متأسفانه مقالات چهارگانه امروز در دست نیست. مؤلف در کتاب نخست، تئوری موسیقی را با اسلوبی که خاص خود اوست، عرضه می‌کند. در کتاب دوم، ظاهرا باید گفتار پیشینیان را نقل و تجزیه و تحلیل کرده باشد. اگر این کتاب دوم در دست بود، شاید اینک کلید رمز برخی معماها را چون مصطلاتی که ابوالفرج اصفهانی در کتاب «الأغاني» به‌کار برده، یا جدول موسیقایی اسحاق بن ابراهیم موصلی را که مورد مناقشه مهدی، برادر خلیفه هارون‌الرشید قرار داشت، کشف می‌کردیم<ref>ر.ک: آذرنوش آذرتاش، صفحه بیست‌ودو</ref>.

فارابی در کتاب خود، نخست موسیقی را تعریف می‌کند، سپس راه‌هایی را باز می‌نماید که باید برای رسیدن به «مبادی» موسیقی (که خود او طبیعتشان را شرح کرده) طی نمود. آنگاه به صدا، فواصل، انواع یا اجناس ذوالاربع، جماعات و خلاصه به آهنگ‌سازی می‌پردازد. او می‌گوید که آثار تئوری‌دانان یونانی را معالطعه کرده است، اما چون منابع و مآخذش ناقص بوده‌اند، ناچار شده خود تئوری موسیقی را از نو تدوین کند<ref>ر.ک: همان</ref>.

ازآنجاکه فارابی سخت شیفه ارسطو بوده، ناچار گاه اندیشه‌هایش بازتاب اندیشه‌های این فیلسوف است؛ توضیحاتی که درباره قواعد موسیقی داده است، تئوری‌های مکتب فیثاغورث و اریستوخن و بطلمیوس را به ذهن متبادر می‌کند<ref>ر.ک: همان</ref>.