موسوی سبزواری، عبدالاعلی
سيد عبدالاعلى موسوى سبزوارى (۱۲۸۸-۱۳۷۲ش)، فقیه، اصولی، مفسر و مرجع تقلید شیعه. وی در سبزوار متولد شد و پس از تحصیلات مقدماتی در زادگاهش و سپس در مشهد، برای تکمیل تحصیلات به نجف اشرف رفت و در محضر استادانی چون نایینی، عراقی و اصفهانی به درجه اجتهاد نائل شد. سبزواری از سال ۱۳۲۵ش تدریس خارج فقه و اصول را در نجف آغاز کرد و پس از درگذشت آیتالله خویی، به مدت کوتاهی ریاست حوزه علمیه نجف را بر عهده داشت. او از حامیان انقلاب اسلامی ایران و نیز قیام مردم عراق علیه رژیم بعث بود. مهمترین اثر تفسیری او «مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن» است. از دیگر آثار فقهی او میتوان به «مهذب الاحکام» و «منهاج الصالحین» اشاره کرد. وی سرانجام در نجف درگذشت.
| عبدالاعلی سبزواری | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | سید عبدالاعلی موسوی سبزواری |
| نامهای دیگر | آیتالله سبزواری، آیتالله موسوی سبزواری |
| نام پدر | سید علیرضا افقهی سبزواری |
| ولادت | ۱۲۸۸ش / ۱۳۲۸ق |
| محل تولد | سبزوار، ایران |
| محل زندگی | سبزوار، مشهد، نجف |
| رحلت | ۱۳۷۲ش / ۱۴۱۴ق |
| مدفن | نجف اشرف |
| طول عمر | ۸۴ سال شمسی |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | فقیه، اصولی، مفسر، مرجع تقلید |
| منصب | مرجع تقلید، رئیس حوزه علمیه نجف پس از آیتالله خویی (مدت کوتاه) |
| پس از | آیتالله خویی |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | مرجع تقلید |
| حوزه | حوزه علمیه مشهد، حوزه علمیه نجف |
| علایق پژوهشی | تفسیر قرآن، فقه، اصول، فلسفه، کلام |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
ولادت
وى در هيجدهم ذیحجه 1328ق- مصادف با عيد غدير خم- در سبزوار ديده به جهان گشود. دوران كودكى و نوجوانى را تحت سرپرستى پدر بزرگوارش طى نمود.
تحصیلات
مقدمات ادبيات عرب و فقه و اصول و... را از پدر و عمويش، آيتالله سيد عبدالله برهان (م 1384ق) فراگرفت و تا سن چهارده سالگى در زادگاه خود به تحصيل مقدمات علوم اسلامى و عربى پرداخت.
اساتيد
در سال 1342ق به مشهد مقدس رفت و در آنجا از محضر بزرگانى چون: علاّمه حاج میرزا عبدالجواد ادیب نیشابوری (م 1344ق)، ميرزا عسكر شهيدى، معروف به آقا بزرگ حكيم (م 1354ق)، آيتالله سيد محمّد عصّار لواسانى (م 1356ق) و حاج شيخ على اكبر نهاوندى (م 1369ق) بهره برد.
وى پس از حدود هشت سال اقامت در مشهد، براى تكميل درس سطح فقه، اصول و نيز فلسفه، تفسير و ديگر علوم اسلامى، عزم سفر نجف اشرف نمود و در آن شهر در درس آيات عظام: مرحوم نائينى (م 1355ق)، ضياءالدين عراقى (م 1361ق)، شيخ محمّدحسين اصفهانى، معروف به «كمپانى» (م 1361ق)، آقاى سيد ابوالحسن اصفهانى و آقا سيد حسين بادكوبهاى (م 1358ق) و... شركت نمود و آموختههاى فقهى و فلسفى خويش را تكميل كرد. وى تفسير قرآن، مناظره و كلام را با حضور در جلسات تفسيرى علامه محمد جواد بلاغى فراگرفت. همچنين از علاّمه مامقانى (م1351ق)، حاج شيخ عباس قمى (م 1359ق) و ديگر مشايخ و استادان خود اجازات روايتى و اجتهادى كسب نمود و در حالى كه 36 سال داشت، در سال 1365ق خود عهدهدار تدريس خارج فقه و اصول شد و به تربيت شاگردان و دانشوران پرداخت.
وى در كنار فقيه برجسته اهلبيت، آيتالله سيد ابوالقاسم خوئى (م 1413ق)، خدمات شايانى به حوزهِ نجف اشرف نمود و چراغ فقاهت را در آن حوزه، نورانى نگه داشت و خود چيزى كمتر از يك سال- بعد از آيتالله خوئى- عهدهدار رياست آن حوزه علمى شد.
فعالیتها
وى از سال 1325ش1365/ق، از 37 سالگى، به تدريس دروس سطح خارج حوزه پرداخت. ايشان در ايام تحصيل، به تدريس دروس خارج فقه و اصول و در روزهاى تعطيل، به تدريس تفسير قرآن و گاهى نيز به تدريس حكمت، كلام و عقايد مىپرداخت. در روزهاى ماه مبارک رمضان نيز، به تدريس فقه الحديث مىپرداخت و در آن به مباحثى چون شناخت احاديث صحيح از ناصحيح مبادرت مىورزيد.
ايشان مردى متواضع، بردبار، كمسخن و دائم الذكر و از حافظان قرآن كريم بود. وى در فعالیتهای سياسى و اجتماعى ايران و عراق نقش داشت و از انقلاب اسلامى ايران و رهبر آن- حضرت امام خمينى(ره)- كمال حمايت و پشتيبانى را نمود. در زمان اقامت امام(ره) در نجف، در كنار ايشان بود و از امام(ره) و نهضت وى حمايت مىكرد. چندين بار درس خويش را براى توجّه دادن حوزه علميهِ نجف، به وقايع انقلاب اسلامى ايران تعطيل نمود و به هنگام همهپرسى نظام جمهورى اسلامى، در فروردين 1358ش پيامى مبنى بر حمايت از آن صادر فرمود.
وى همواره حامى مردم مظلوم و مسلمان عراق بود و در جنبش و قيام معارضان عراقى در سال 1370ش، نقش هدايت و رهبرى داشت. او هرگز با رژيم بعث حاكم بر عراق سازش ننمود و چند بار منزلش به محاصرهِ نظاميان بعث درآمد و رژيم بعث برایش محدوديتهايى قائل شد.
از اقدامات ايشان براى ترويج دين در سراسر جهان، مىتوان به فرستادن نمايندگانى زبده به اروپا، آمريكا و كشورهاى عربى و آسيايى و نيز طرح وسيع ايشان براى تجديد بناى مسجد سهله و مسجد كوفه اشاره كرد. در جنبه سياسى نيز، مىتوان از موضع سياسى ايشان در برابر نظام حاكم بغداد در سال 1412ق و فتواى ايشان درباره انتفاضه عراق و رويارويى و براندازى نظام حاكم سخن گفت.
وفات
سرانجام اين فقيه فرزانه و مفسر عاليقدر تشيع و عالم وارسته، بعد از عمرى تدريس، تحقيق، تأليف و مجاهدت، در روز دوشنبه 25 مرداد 1372ش27/ صفر 1414ق،- مصادف با شب رحلت رسول خدا(ص) و شهادت امام حسن مجتبى(ع)- در نجف اشرف درگذشت و به ديدار حق شتافت. برخى معتقدند كه وى توسط رژيم بعث عراق مسموم و شهيد شده است.
در پى رحلت ايشان، رهبر معظم انقلاب اسلامى، حضرت آيتاللّه خامنهاى، در بخشى از پيام تسليت خويش درباره ايشان چنين بيان داشتند: «ايشان از فقهاى عالى مقام و از مدرسين و علماى بزرگى بودند كه عمر با بركت خود را در نجف به تدريس، تحقيق و تقويت شاگردان و تأليف كتب سودمند و با ارزش گذرانيده بودند... در آخرين سالهاى عمر شريف اين روحانى بزرگوار، حوادث خونين عراق و قيام فداكارانه مردم در برابر حكومت ستمگر بعثى پيش آمد كه ايشان در رهبرى و هدايت مردم، داراى نقش و تأثير بودند و بدين جهت، پس از سركوب قيام تا چندى در محنت فشارهاى رژيم بعثى گذرانيد».
آثار
از آثار و تأليفات ارزشمند وى مىتوان به كتابهاى زير اشاره كرد:
- مواهب الرحمن فى تفسير القرآن.
- مهذب الاحكام فى بيان الحلال و الحرام.
- تهذيب الاصول.
- لباب المعارف.
- افاضة البارى فى نقد ما الّفه الحكيم السبزوارى.
- رفض الفضول عن علم الاصول.
- منهاج الصالحين.
- مناسك الحج.
- رساله توضيح المسائل.
- حاشيه بر بسيارى از كتابهاى شيعه چون: العروة الوثقی، وسيلة النجاة، حدائق الناظرة، جواهر الكلام، مستند الشيعه، اسفار، تفسير صافى، شرح منظومهِ حكيم سبزوارى، و...
- مجموعهاى در رسائل فقهى و... از ديگر آثار علمى آن دانشمند است كه نشر و گسترش احكام اسلامى و معارف قرآنى را سرلوحه خود كرده بود.