نووی، یحیی بن شرف

یحیی بن شرف نووی
یحیی بن شرف نووی
	نووی، یحیی بن شرف
نام کامل	یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعه بن حزام نووی
نام‌های دیگر	نووی، محیی‌الدین
لقب	محیی‌الدین
نام پدر	شرف
ولادت	اواسط محرم ۶۳۱ قمری
محل تولد	قریه نوی، جولان، سوریه
محل زندگی	نوی، دمشق
رحلت	شب ۲۴ رجب ۶۷۶ قمری
مدفن	قریه نوی
طول عمر	۴۵ سال
دین	اسلام
مذهب	شافعی
پیشه	فقیه، محدث، لغوی
اطلاعات علمی
حوزه	مدرسه رواحیه دمشق
علایق پژوهشی	فقه شافعی، حدیث، لغت عربی، تراجم
اساتید	اسحاق بن احمد مغربی; عبدالرحمن بن نوح بن محمد مقدسی; ابراهیم بن عیسی مرادی اندلسی; ابواسحاق ابراهیم بن عمر واسطی; ابوالبقاء خالد بن یوسف نابلسی; ابوالفرج عبدالرحمن بن محمد قدامه مقدسی; ابوالفتح عمر بن بندار تفلیسی; احمد بن سالم مصری; محمد بن عبدالله بن مالک;
شاگردان	ابن عطار (علاءالدین علی بن ابراهیم دمشقی); محمد بن ابوبکر ابراهیم بن عبدالرحمن; ابوالعباس احمد بن ابراهیم بن مصعب; محمد بن ابراهیم بن سعدالله بن جماعه; محمد بن عبدالخالق بن عثمان انصاری; احمد بن محمد بن عباس بن جعوان; ابوالعباس احمد ضریر واسطی (خلال); اسماعیل بن ابراهیم بن سالم بن خباز; جبریل کردی; امین‌الدین سالم بن ابی‌بدر;
برخی آثار	ریاض الصالحین من کلام سید المرسلین; المنهاج فی شرح صحیح مسلم بن الحجاج; روضة الطالبین و عمدة المفتین; منهاج الطالبین و عمدة المفتین; التبیان فی آداب حمله القرآن; تهذیب الأسماء و اللغات; الأذکار المنتخب من کلام سید الأبرار; التقریب و التیسیر لمعرفة سنن البشیر النذیر; إرشاد طلاب الحقائق إلی معرفة سنن خیر الخلائق; الأربعون النوویة; بستان العارفین; الفتاوی (المسائل المنثورة); تحفة طلاب الفضائل;
	v; t; e;

یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعه بن حزام نووی (۶۳۱-۶۷۶ق)، مشهور به نووی و ملقب به محیی‌الدین، فقیه، محدث و لغوی برجسته شافعی مذهب در قرن هفتم هجری بود که به کتاب‌ها و تصانیف فراوانش در فقه، لغت، حدیث و تراجم شهرت یافت. وی در اواسط محرم سال ۶۳۱ق در قریه نوی از توابع جولان (سوریه) دیده به جهان گشود. پدرش مردی پرهیزکار بود و در ده سالگی پسرش را در دکان به کار گماشت، اما یحیی از کودکی با قرآن انس گرفت و از بازی با همسالان گریزان بود. در ده سالگی شیخ یاسین بن یوسف مراکشی به استعداد و صفای باطن او پی برد و پدرش را به آینده درخشان فرزندش نوید داد. در دوازده سالگی (۶۴۹ق) همراه پدر برای تحصیل علم عازم دمشق شد و به توصیه استاد فرکاح به مدرسه رواحیه رفت و نزد اسحاق بن احمد مغربی به تحصیل پرداخت. پس از دو سال با پدر به حج رفت و این سفر در تندرستی و حالات روحی او تأثیر بسزایی گذاشت. پس از سکونت در مدرسه رواحیه، تمام وقت خود را صرف تحصیل علم کرد و روزانه دوازده درس از کتاب‌های مختلف می‌خواند و هرگز از تزکیه نفس، اذکار و نوافل غافل نمی‌شد. از اساتید او می‌توان به اسحاق بن احمد مغربی، عبدالرحمن بن نوح مقدسی، ابراهیم بن عیسی مرادی اندلسی، ابوالفتح عمر بن بندار تفلیسی (در اصول) و محمد بن عبدالله بن مالک (در نحو و لغت) اشاره کرد. نووی از فقها و مجتهدین برجسته مذهب شافعی است و علما او را «نگارنده»، «پیراینده» و «ترتیب‌دهنده» مذهب شافعی دانسته‌اند. او در استنباط آراء فقهی بیشتر به احادیث صحیح احتجاج می‌کرد و در شمار محدثین بزرگ قرار دارد. از شاگردان او می‌توان به ابن عطار، ابن نقیب، ابن جماعه و ابن خباز اشاره کرد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «ریاض الصالحین»، «المنهاج فی شرح صحیح مسلم»، «روضة الطالبین»، «منهاج الطالبین»، «التبیان فی آداب حمله القرآن»، «تهذیب الأسماء و اللغات»، «الأذکار»، «التقریب و التیسیر» و «الأربعون النوویة» اشاره کرد. وی سرانجام در شب ۲۴ رجب سال ۶۷۶ق در ۴۵ سالگی درگذشت و در زادگاهش قریه نوی به خاک سپرده شد.

برای دیگر کاربردها، نووی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ولادت

در اواسط محرم سال 631ق. در قريه نوى_ مركز آن روز جولان_ ديده به جهان گشود. يحيى را با انتساب به زادگاهش، نواوى يا نووى لقب داده‌اند. پدر وى در قريهى نوى، دكان داشته است و از او به عنوان مردى پرهيزكار ياد كرده‌اند. او پسرش يحيى را در ده سالگى در دكان به كار گمارد و يحيى از همان كودكى با قرآن انس گرفت و از بازى با همسالان خويش گريزان بود.

تحصیلات

يحيى ده ساله بود كه فرزانه‌اى پرهيزكار به نام شيخ ياسين بن يوسف مراكشى گذارش به قريه نوى افتاد و با ديدن يحيى، به استعداد و صفاى باطنش پى برد و پدرش را به آينده درخشان فرزندش نويد داد و به او توصيه كرد كه در تربيت و تعليم او سنگ تمام بگذارد.

يحيى در دوازده سالگى، در سال 649ق. همراه پدرش براى تحصيل علم، عازم دمشق_ مركز علم و عالمان آن روزگار_ شد. او ابتدا به مجلس درس مفتى شام تاج‌الدين عبدالرحمن بن ابراهيم بن ضياء فزارى معروف به فركاح (متوفاى 690ق) راه يافت اما چون در آنجا حجره‌اى براى اقامت او نبود، پس از مدت كوتاهى به توصيه‌استادش فركاح، به مدرسه رواحيه رفت و در محضر استاد اسحاق بن احمد مغربى (متوفاى 650ق) به تلمذ پرداخت.

وى پس از دو سال اقامت و تحصيل در دمشق، با پدرش به حج رفت. سفر آن‌ها حدود يك ماه و نيم به درازا كشيد و در تندرستى و حالات روحى وى تأثير به سزايى برجا گذارد. وى، همچنان‌كه خود نيز گفته است، پس از سكونت در مدرسه رواحيه، تمام وقت و توان خود را صرف تحصيل علم كرد و جديت سرسام‌آورى از خود نشان داد.

وى روزانه دوازده درس از كتاب‌هاى «الوسيط»، «المهذب»، «صحيح مسلم»، «اللمع»، «إصلاح المنطق»، صرف، اصول فقه، اسماء الرجال و اصول دين مى‌خوانده است و جالب اين‌جاست كه در كنار اين‌ها، هرگز از تزكيه نفس، اذكار و نوافل نيز غافل نگشت.

اساتید

وى در فقه علاوه بر اسحاق بن احمد مغربى، در نزد عبدالرحمن بن نوح بن محمد مقدسى (متوفى 654ق)_ كه آن‌ها نيز از شاگردان ابن صلاح شهرزورى (متوفى 643ق) _ تلمذ كرده است. ابراهيم بن عيسى مرادى اندلسى (متوفى 668ق)، ابواسحاق ابراهيم بن عمر بن مضر واسطى، ابوالبقاء خالد بن يوسف بن سعد نابلسى (متوفى 663ق) و ابوالفرج عبدالرحمن بن محمد بن احمد قدامه مقدسى (متوفى 682ق) نيز از اساتيد او در حديث هستند. ابوالفتح عمر بن بندار ابن عمر بن على تفليسى (متوفى 672ق) در علم اصول، احمد بن سالم مصرى (متوفى 664ق) و محمد بن عبداله بن عبداله بن مالك (متوفى 672ق) در نحو و لغت، استاد وى بوده‌اند.

وى از فقها و مجتهدين برجسته مذهب شافعى است و علما او را «نگارنده»، «پيراينده» و «ترتيب‌دهنده» مذهب شافعى دانسته‌اند. او در استنباط آراء فقهى خويش بيشتر به احاديث صحيح احتجاج مى‌كرده است. وى در شمار محدثين بزرگ قرار دارد و علماى حديث او را «حافظ» و آگاه به فنون رجال و انواع حديث معرفى كرده‌اند و بايد گفت كه شرح مقدمه صحيح مسلم و كتاب‌هاى «الارشاد» و «التقريب» او تبحرش را در علم حديث به خوبى نشان مى‌دهند. وى در نقد روايات و تشخيص احاديث صحيح نيز كم‌نظير بوده است. او در علوم صرف، نحو و لغت هم از عالمان بزرگ عصر خويش است و «تهذيب الاسماء و اللغات» او شاهدى بر اين مدعا است.

شاگردان

از جمله شاگردان او عبارتند از: علامه علاءالدين ابوالحسن على بن ابراهيم بن داود دمشقى معروف به ابن عطار، محمد بن ابوبكر ابراهيم بن عبدالرحمان بن نقيب، ابوالعباس احمد بن ابراهيم بن مصعب، محمد بن ابراهيم بن سعدالله بن جماعة، محمد بن عبدالخالق بن عثمان بن هرمز انصارى دمشقى، احمد بن محمد بن عباس بن جعوان، ابوالعباس احمد ضرير واسطى ملقب به خلال، اسماعيل بن ابراهيم بن سالم بن خباز، جبريل الكردى و امين‌الدين سالم بن ابى بدر.

وفات

وى در شب 24 رجب سال 676ق درگذشت و در قریه نوی به خاک سپرده شد.

آثار

وى در علوم مختلف فقه، حديث، شرح حديث، مصطلح حديث، لغت، تراجم، توحيد و... داراى تأليفات بسيارى است و صفت برجسته نوشته‌هاى او وضوح، سادگى، روان بودن و صلابت تغيير مى‌باشد. برخى آثار او عبارتند از: