مبارکهای اصفهانی، محمدعلی
سید محمدعلی مبارکهای (۱۲۷۸-۱۳۲۵ش) ملقب به «صفایی»، فقیه، متکلم، خطیب، شاعر و نویسنده برجسته شیعه در قرن چهاردهم هجری بود. وی از مفاخر علمای مبارکه، اصفهان و جهان اسلام به شمار میآید و به عنوان منادی وحدت جهان اسلام و نمونهای از سید جمالالدین اسدآبادی در عصر خود شناخته میشود. سفرهای تبلیغی وی به بیش از بیست کشور جهان، دیدار با شخصیتهای برجستهای همچون گاندی و ملک عبدالعزیز، و تألیف بیش از پنجاه کتاب ارزشمند از جمله آثار ماندگار اوست. وی سرانجام توسط عوامل فرقه بهائیت به شهادت رسید.
| سید محمدعلی مبارکهای | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | سید محمدعلی بن سید علی بن سید محمدعلی بن سید علی بن میر سید محمد بن میر سید عبدالباقی موسوی مبارکهای |
| نامهای دیگر | صفایی (تخلص) |
| تخلص | صفایی |
| نسب | با سی و سه واسطه به حضرت حمزه بن موسی بن جعفر (ع) میرسد |
| نام پدر | سید علی موسوی نسب |
| ولادت | ۱۷ ذیقعده ۱۳۱۶ ق / ۹ فروردین ۱۲۷۸ ش |
| محل تولد | مبارکه (محله بازار، خیابان حافظ)، ایران |
| محل زندگی | مبارکه، اصفهان، قم، تهران، مشهد، هندوستان |
| رحلت | ۷ رجب ۱۳۶۵ ق / ۱۷ خرداد ۱۳۲۵ ش |
| شهادت | شهادت (مسمومیت توسط عوامل بهایی) |
| مدفن | تکیه تویسرکانی، تخت فولاد، اصفهان |
| طول عمر | ۴۸ سال |
| همسر | دختر آیتالله سید محمدباقر تویسرکانی |
| فرزندان | فخرالسادات، سید کمالالدین، عزتالسادات صفایی |
| خویشاوندان | میر عبدالباقی (جد اعلا، شهید در فتنه افغان)، سید رضی مستنبط (پدر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه اثنی عشری |
| پیشه | فقیه، متکلم، خطیب، شاعر، ادیب، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، کلام، تفسیر، تاریخ، حدیث، عرفان، ادبیات |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
| وبگاه رسمی | |
| mobarakehei.ir | |
ولادت
سید محمدعلی مبارکهای در روز ۱۷ ذیقعده ۱۳۱۶ قمری برابر با ۹ فروردین ۱۲۷۸ شمسی در محله بازار (خیابان حافظ) شهر مبارکه متولد شد. نسب شریف وی با سی و سه واسطه به حضرت حمزه بن موسی بن جعفر(ع) میرسد.[۱] اجداد وی در عهد شاه طهماسب صفوی از نجف اشرف به ایران آمده و در زمان شاه عباس در اصفهان سکونت گزیدند. جد اعلایش میر عبدالباقی از مشاهیر علمای زمان بود که در فتنه افغان در مدرسه چهارباغ اصفهان به شهادت رسید.[۲]
پدرش میر سید علی موسوی نسب، عالمی زاهد و از شاگردان ملا حسن دهنوی، میرزا عبدالغفار تویسرکانی و میرزا محمدهاشم چهارسویی بود که از طرف میر سید محمد، امام جمعه وقت اصفهان، به امامت جمعه مبارکه منصوب شد.[۳][۴]
تحصیلات
سید محمدعلی مبارکهای تا چهارده سالگی فارسی و مقدمات عربی را در مبارکه نزد پدر بزرگوارش فراگرفت. سپس به اصفهان عزیمت کرد و در مدرسه جده کوچک و مدرسه صدر به تحصیل پرداخت. وی در این دوره ده ساله که مصادف با جنگ جهانی اول و قحطی بزرگ اصفهان بود، از محضر بسیاری از فضلا و علمای اصفهان بهره برد، از جمله:
- شیخ عبدالکریم گزی
- آقا سید محمدباقر درچهای
- میر محمدصادق خاتون آبادی
- میر سید علی مدرس نجف آبادی
- سید ابوالقاسم دهکردی
- علامه شیخ ابوالمجد محمدرضا نجفی
- آخوند ملا محمد کاشی (که تأثیر عمیقی بر سیر و سلوک عرفانی وی گذاشت)
- سید صدرالدین کوپایی و...[۵]
وی در سال ۱۳۴۱ قمری (۱۳۰۱ شمسی) از اصفهان به قم عزیمت کرد و از محضر آیات عظام شیخ عبدالکریم حائری یزدی، سید ابوالحسن اصفهانی و میرزا محمدحسین نائینی بهره برد.[۶] سپس به تهران رفت و مدتی از محضر آیتالله شهید سید حسن مدرس و میرزا طاهر تنکابنی استفاده کرد. پس از آن به خراسان سفر کرد و مدت سه سال از محضر حاج آقا حسین قمی، میرزا محمد آقازاده و آقا بزرگ حکیم بهره برد. در بیرجند نیز از محضر شیخ محمدباقر بیرجندی (صاحب کتاب کبریت الاحمر) و حاج شیخ هادی بیرجندی استفاده کرد.[۷]
وی همچنین در سفر به عراق، در درس آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی و میرزا محمدحسین نائینی حاضر شد. در سفر به مصر نیز با شیخ طنطاوی جوهری در دانشگاه الازهر دیدار و گفتگو کرد.[۸]
اجازات اجتهاد
آیتالله مبارکهای از محضر بزرگانی چون شیخ عبدالکریم حائری یزدی، سید مهدی درچهای، شیخ محمدرضا نجفی، سید ابوالقاسم دهکردی، سید نجم الحسن و شهید سید حسن مدرس اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۹] همچنین از سایر بزرگان نیز اجازه نقل روایت داشت که صورت این اجازات در کتاب «نورالانوار» آمده است.
شهید سید حسن مدرس در خرداد ماه ۱۳۰۳ شمسی در اجازه اجتهاد برای مبارکهای چنین مرقوم داشته است:
«بسم الله الرحمن الرحیم... لما استجازنی السید السند و العالم الفاضل الکامل... السید محمد علی المبارکهای... بعد ما حضر مجالس دروسنا الفقهیه والاصولیه فی دارالخلافه طهران فوجدته اهلا لما استدعاه لانه قد بلغ مرتبه الاجتهاد، فاجزت له...»[۱۰]
فعالیتها
آیتالله مبارکهای پس از طی مراحل تحصیل، خطابت و منبر را به عنوان شغل دوم برگزید و با کلام گیرا و نافذ خود در شهرهای مختلف ایران، بالاخص اصفهان و مشهد، به ترویج معارف قرآن و عترت و مبارزه با انحرافات اعتقادی و دستگاه حاکمه پرداخت.
وی سفرهای متعددی به خارج از ایران داشت و به بیش از بیست کشور جهان از جمله هندوستان، حجاز، چین، سنگاپور، انگلستان، عراق، سوریه، فلسطین، لبنان و دیگر کشورهای غربی سفر کرد. در این سفرها با شخصیتهای برجستهای چون:
- گاندی (رهبر معنوی هندوستان)
- ملک عبدالعزیز (پادشاه وقت عربستان)
- ملک قاضی (پادشاه وقت عراق)
- شیخ طنطاوی جوهری (رئیس الازهر مصر)
دیدار و گفتگو کرد و به ترویج وحدت اسلامی و تبیین معارف شیعه پرداخت.
در سفر به هندوستان، در کنفرانس «آل اندیا شیعه» سخنرانی کرد و مدتی در مدرسه الواعظین لکنهو به تدریس پرداخت. سپس از مسیر دریا به چین و سنگاپور سفر کرد و از آنجا به مکه مشرف شد و ضمن انجام حج تمتع، دو نوبت با ملک عبدالعزیز دیدار کرد.
مبارزات و شهادت
آیتالله مبارکهای با الهام از استادش شهید سید حسن مدرس، در مقابل خودکامگیهای پهلوی اول و اقدامات به ظاهر متجددانه او نظیر کشف حجاب، اجباری کردن کلاه پهلوی و... با بیان کوبنده و قلم شیوای خود به افشاگری پرداخت. وی در اوج اشاعه فرهنگ بیحجابی رضاخانی، کتاب «سرادق دوشیزگان در وجوب حجاب و لزوم نقاب» را نوشت که خشم دربار را برانگیخت و باعث زندانی شدن وی شد.[۱۱]
وی همچنین با افکار ضد اسلامی احمد کسروی و فتنه بهائیت به شدت مبارزه کرد و با انتشار جزوه «نامه مبارکهای به کسروی» و سخنرانیهای مستدل خود در منابر، به شبههافکنیهای آنان پاسخ میگفت. همین مبارزات باعث شد بارها توسط عوامل بهایی تهدید شود.[۱۲]
در خرداد ماه ۱۳۲۵ شمسی، آیتالله مبارکهای در تیمچه حاج کریم بازار اصفهان به ایراد سخنرانی علیه فرقه بهائیت پرداخت و در پایان اعلام کرد شب آخر مجلس مطالب مهمتری خواهد گفت. عوامل بهایی که از سخنان افشاگرانه وی به شدت عصبانی بودند، با ریختن سم در چای ایشان، وی را مسموم کردند. پس از دو روز تحمل درد و رنج، سرانجام در روز جمعه ۱۷ خرداد ۱۳۲۵ شمسی (۷ رجب ۱۳۶۵ قمری) در سن ۴۸ سالگی به شهادت رسید.
پیکر مطهر ایشان با تشییعی باشکوه از مسجد جامع اصفهان به سمت تخت فولاد تشییع و در تکیه تویسرکانی در جوار پدر همسرش آیتالله سید محمدباقر تویسرکانی و استادش میر سید علی نجفآبادی به خاک سپرده شد. ازدحام جمعیت به حدی بود که هنگام ورود تابوت به تخت فولاد، بخشی از دیوار تکیه تویسرکانی فرو ریخت.[۱۳][۱۴]
آثار
آیتالله سید محمدعلی مبارکهای بیش از پنجاه کتاب و رساله در موضوعات مختلف تألیف کرده است:
تاریخ و رجال
- دانشوران و رجال اصفهان (۶ جلد)
- تاریخ ایران و اصفهان (۵ جلد)
- تاریخ مکه مکرمه
- تاریخ زندگانی حضرت رسول و جانشینان آن حضرت
- تاریخ امکنه و بلدان (سفرنامه)
فقه، اصول و کلام
- صراط المستقیم (نماز در اسلام)
- منهج القویم
- اثبات الولایة و دلائل الامامة
- نورالانوار (در احوال اولاد موسی بن جعفر)
- نورالقدسی (در احوال مجلسی)
- مرآة الغیب
- نور السعادة
- اسلام خالص
- سرّالغیب و کشف العیب
- السیف القاطع و النوراللامع
اخلاق و عرفان
- کشف المهلکات فی سموم المهلکات (۵ جلد)
- تحصیل الثمن (در شرح حدیث حب الوطن)
- جنة السعداء و جنة الاتقیاء
- مواعظ
مسائل اجتماعی
- سرادق دوشیزگان در وجوب حجاب و لزوم نقاب
- نامه مبارکهای به کسروی
- آئینه عبرت (زندان اصفهان)
- اسرار و فلسفه حج
علوم غریبه و متفرقه
- ثمرات العلوم
- شجره مبارکه
- خاطرات مبارکی (خودنوشت)
- فهرست بحارالانوار
- منتخب احیاء العلوم غزالی
شعر
- دیوان اشعار صفایی[۱۵]
پانویس
- ↑ ر.ک: آیت الله سید محمد علی مبارکه ای که بود؟، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص21
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص22
- ↑ ر.ک: آیت الله سید محمد علی مبارکه ای که بود؟، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص23-25
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص25
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص26
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص26
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص27-28
- ↑ ر.ک: آیت الله سید محمد علی مبارکه ای که بود؟، خبرگزاری رسمی حوزه
- ↑ ر.ک: محمد علی مبارکهای از نوابغ بزرگ اسلام در دوره معاصر، مبارکه نا، پایگاه خبری شهرستان مبارکه
- ↑ ر.ک:«مبارکه ای» گوهر شب چراغی که باید او را از نو شناخت، خبرگزاری شبستان
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص41
- ↑ ر.ک: چرا و چگونه آیت الله سید محمد علی مبارکه ای به شهادت رسید؟، پایگاه ستاد کنگره ملی بزرگداشت عالم عامل و مجتهد عظیم الشان حضرت آیت الله سید محمد علی مبارکه(ره)
- ↑ ر.ک: قاسمی، رحیم، ص30-38
منابع مقاله
- قاسمی، رحیم، محقق کتاب شجرۀ مبارکه زندگینامه خودنوشت آیتالله سید محمدعلی مبارکهای، تألیف سید محمدعلی مبارکهای، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، 1398ش
- خبرگزاری رسمی حوزه: آیت الله سید محمد علی مبارکه ای که بود؟ + تصاویر، پنجشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۹۸
- مبارکه نا، پایگاه خبری شهرستان مبارکه: محمد علی مبارکهای از نوابغ بزرگ اسلام در دوره معاصر
- خبرگزاری شبستان: «مبارکه ای» گوهر شب چراغی که باید او را از نو شناخت، ۲۱ آبان ۱۳۹۸
- پایگاه ستاد کنگره ملی بزرگداشت عالم عامل و مجتهد عظیم الشان حضرت آیت الله سید محمد علی مبارکه(ره): چرا و چگونه آیت الله سید محمد علی مبارکه ای به شهادت رسید؟، ۰۲ مهر ۱۳۹۸