ابن ابیجمهور، محمد بن زینالدین: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - 'راهي' به 'راهی') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) |
||
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = محمد بن علی بن ابراهیم ابن ابیجمهور احسائی | |||
| تصویر = NUR00029.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | |||
| | | نام کامل = ابوجعفر محمد بن علی بن ابراهیم بن ابیجمهور احسائی | ||
| | | نامهای دیگر = احسائی، ابنابیجمهور | ||
| | | لقب = ابن ابیجمهور احسائی | ||
| | | تخلص = | ||
| | | نسب = | ||
| | | نام پدر = شیخ علی | ||
| | | ولادت = ۸۴۰ق (یا ۸۳۵ق) | ||
| | | محل تولد = احساء | ||
| | | کشور تولد = عربستان | ||
| | | محل زندگی = احساء، نجف، کربلا، مشهد | ||
| | | رحلت = ۹۰۴ق (پس از ذیالقعده) | ||
| | | شهادت = | ||
| | | مدفن = نامشخص | ||
| | | طول عمر = ۶۴ سال | ||
| | | نام همسر = | ||
| | | فرزندان = | ||
| | | خویشاوندان = | ||
| | | دین = اسلام | ||
| مذهب = تشیع | |||
| پیشه = فقیه، محدث، متکلم | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| علایق پژوهشی = فقه، حدیث، کلام، عرفان | |||
| منصب = | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | شیخ زینالدین علی احسائی (پدر) | سید شمسالدین محمد موسوی احسائی | شیخ حسن بن عبدالکریم فتال نیشابوری | شیخ علی بن هلال جزائری}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = | |||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | سید محسن رضوی | شیخ ربیعه جزائری | سید شرفالدین طالقانی | شیخ محمد صالح غروی حلی | [[محقق کرکی، علی بن حسین|محقق ثانی (شیخ علی کرکی)]]}} | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية]] | [[الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه]] | [[زاد المسافرين]] | [[كشف البراهين في شرح رسالة زاد المسافرين]] | [[مجلي مرآة المنجي في الكلام و الحكمتين و التصوف]]}} | |||
| سبک نوشتاری = | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE00029AUTHORCODE | |||
}} | |||
{{کاربردهای دیگر|احسائی (ابهامزدایی)}} | |||
'''محمد بن علی بن ابراهیم ابن ابیجمهور احسائی''' (۸۴۰-۹۰۴ق) فقیه، محدث، متکلم امامی و صاحب تألیفات ارزشمندی چون «[[عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية]]». در سال ۸۴۰ق در شهر احساء متولد شد. پدرش شیخ علی و جدش ابراهیم از علمای بزرگ احساء بودند. علوم مقدماتی را در زادگاهش نزد پدر و دیگر علمای احساء فراگرفت. سپس برای تکمیل تحصیلات به نجف اشرف مهاجرت کرد و از محضر شیخ حسن بن عبدالکریم فتال نیشابوری بهره برد. پس از سالها تحصیل، عازم سفر حج شد و پس از بازگشت و اقامتی کوتاه در احساء، به زیارت کربلا رفت و دوباره به نجف بازگشت. سپس به قصد زیارت امام رضا(ع) راهی مشهد مقدس شد و در طول مسیر کتاب «زاد المسافرین» را در اصول دین تألیف کرد. در سال ۸۷۸ق وارد مشهد شد و سید محسن رضوی از فضلای مشهد از او استقبال کرد و در خانه خود میهمانش نمود و شاگردی وی را برگزید. در ایام اقامت در مشهد، مناظره معروفی با یکی از علمای اهل سنت از هرات داشت که در سه جلسه برگزار شد و عالم سنی به شكست خود اعتراف كرد. مباحث این مناظرات را در کتاب «مناظرة بین الغروی و الهروی» گردآوری کرد. پس از ۱۵ سال مجاورت امام رضا(ع)، در سال ۸۹۳ق برای دومین بار عازم حج شد و در راه بازگشت نزدیک به دو سال در نجف اقامت گزید و در اواخر سال ۸۹۵ق به مشهد بازگشت و تا پایان عمر در آنجا ماند. از اساتید او میتوان به پدرش شیخ زینالدین علی احسائی، سید شمسالدین محمد موسوی احسائی، شیخ حسن بن عبدالکریم فتال و شیخ علی بن هلال جزائری اشاره کرد. از شاگردان برجسته او میتوان به سید محسن رضوی، شیخ ربیعه جزائری، سید شرفالدین طالقانی، شیخ محمد صالح غروی حلی و [[محقق کرکی، علی بن حسین|محقق ثانی (شیخ علی کرکی)]] اشاره کرد. حدود ۳۸ تألیف گرانبها از خود به جای گذاشت از جمله «[[عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية]]» (در برنامه)، «أسرار الحج»، «الأنوار المشهدية»، «بدایة النهایة»، «التحفة الحسینیة» (شرح الفیه شهید اول)، «درر اللآلی العمادیة»، «زاد المسافرین»، «[[الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه]]»، «معین الفکر» (شرح باب حادی عشر)، «کتاب المقتل»، «مناظرة بین الغروی و الهروی»، «[[مجلي مرآة المنجي في الكلام و الحكمتين و التصوف|مجلی مرآة المنجی]]» و «النور المنجی من الظلام». شخصیت علمی او مورد بحث بوده است؛ برخی او را عالمی جامع معقول و منقول و برخی به دلیل گرایشهای عرفانی و نقل روایات از طرق عامه به او انتقاد کردهاند، اما مدافعان معتقدند نقل سخنان صوفیه دلیل بر صوفی بودن نیست و نقل روایات عامه برای نشان دادن اعتبار آنها نزد همه مسلمانان است. وی تا ذیالقعده ۹۰۴ق زنده بوده و در همان حدود درگذشته است. از محل دفن او اطلاع دقیقی در دست نیست. | |||
[[عوالي اللئالي العزيزية في | |||
[[ | |||
[[ | |||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
| خط ۶۴: | خط ۷۰: | ||
شيخِ احساء كه حوزه علمیه نجف را مملو از عالمان گرانقدر مىديد، به قصد زيارت ثامن الحجج و افاضه علوم آل محمد صلواتاللهعليهم اجمعين بسوى مشهد مقدس روانه شد. در طول مسير فرصت را غنيمت شمرده و کتاب «زاد المسافرين» را در اصول دين تأليف كرد. | شيخِ احساء كه حوزه علمیه نجف را مملو از عالمان گرانقدر مىديد، به قصد زيارت ثامن الحجج و افاضه علوم آل محمد صلواتاللهعليهم اجمعين بسوى مشهد مقدس روانه شد. در طول مسير فرصت را غنيمت شمرده و کتاب «زاد المسافرين» را در اصول دين تأليف كرد. | ||
پس از ورود به مشهد مقدس | پس از ورود به مشهد مقدس «سيد محسن رضوى»، كه از فضلاى بزرگوار مشهد بود به استقبال او رفته و او را در خانه خود میهمان كرده و از همان زمان زانوى شاگردى در پيشگاه استاد به زمین زد. | ||
ورود ابن ابیجمهور به مشهد مقدس در سال 878 هجرى بوده است. | ورود ابن ابیجمهور به مشهد مقدس در سال 878 هجرى بوده است. | ||
| خط ۸۵: | خط ۹۱: | ||
#شيخ زينالدين على احسائى، پدر بزرگوارش | #شيخ زينالدين على احسائى، پدر بزرگوارش | ||
# | #سيد شمسالدين محمد موسوى احسائى | ||
#شيخ حسن بن عبدالكريم فتال | #شيخ حسن بن عبدالكريم فتال | ||
#شيخ على بن هلال جزائرى و... | #شيخ على بن هلال جزائرى و... | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۹: | ||
از جمله شاگردان ابن ابیجمهور هستند: | از جمله شاگردان ابن ابیجمهور هستند: | ||
# | # سيد محسن رضوى | ||
# شيخ ربيعة جزائرى | # شيخ ربيعة جزائرى | ||
# | # سيد شرفالدين طالقانى | ||
# شيخ محمد صالح غروى حلى | # شيخ محمد صالح غروى حلى | ||
# شيخ على كركى، [[محقق کرکی، علی بن حسین|محقق ثانى]] | # شيخ على كركى، [[محقق کرکی، علی بن حسین|محقق ثانى]] | ||
| خط ۱۰۴: | خط ۱۱۰: | ||
مراتب علم و فضل هر عالم ربانى از راه شناخت تأليفات او قابل درك است. ابن ابیجمهور حدود 38 تأليف گرانبها به يادگار گذاشته از جمله: | مراتب علم و فضل هر عالم ربانى از راه شناخت تأليفات او قابل درك است. ابن ابیجمهور حدود 38 تأليف گرانبها به يادگار گذاشته از جمله: | ||
# [[عوالي اللئالي العزيزية في | # [[عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية|عوالي اللآلي]] العزيزية (کتاب حاضر در برنامه) | ||
# أسرار الحج | # أسرار الحج | ||
# الأنوار المشهدية | # الأنوار المشهدية | ||
| خط ۱۱۹: | خط ۱۲۵: | ||
ابن ابیجمهور از جمله شخصيتهاى جنجال | ابن ابیجمهور از جمله شخصيتهاى جنجال برانگیز در طول تاريخ است. عدهاى او را عالم، فاضل، فقيه، متكلم، محدث، عارف، حكيم و جامع بين معقول و منقول مىدانند. | ||
عدهاى نيز کتابهاى او را قابل اعتماد ندانستهاند. | عدهاى نيز کتابهاى او را قابل اعتماد ندانستهاند. | ||
| خط ۱۳۷: | خط ۱۴۳: | ||
ثانياً بر فرض كه او اخبارى باشد، روايات او بر حجيت خود باقى است زيرا ملاك در حجيت روايت اطمینان به صدور آن است. | ثانياً بر فرض كه او اخبارى باشد، روايات او بر حجيت خود باقى است زيرا ملاك در حجيت روايت اطمینان به صدور آن است. | ||
همچنين اخبارىها طيف عظيمى از علماى شيعه را تشكيل مىدهند مانند: [[شيخ صدوق]] و [[کلینی، محمد بن یعقوب|كلينى]] و بسيارى ديگر از علما و هيچ عيبى بر آنها نيست بلكه مقتضاى تطور زمان ايجاد چنين | همچنين اخبارىها طيف عظيمى از علماى شيعه را تشكيل مىدهند مانند: [[شيخ صدوق]] و [[کلینی، محمد بن یعقوب|كلينى]] و بسيارى ديگر از علما و هيچ عيبى بر آنها نيست بلكه مقتضاى تطور زمان ايجاد چنين ديدگاههایى بوده و دقت در ضبط و نقل روايت هم از سراسر کتاب این بزرگوار نمايان است. | ||
اما اشكالات بر کتاب ايشان، مانند اينكه رواياتش مرسله است يا مطالب عرفانى دارد و يا روايات عامه را نقل كرده نيز مردود است زيرا: | اما اشكالات بر کتاب ايشان، مانند اينكه رواياتش مرسله است يا مطالب عرفانى دارد و يا روايات عامه را نقل كرده نيز مردود است زيرا: | ||
اولا: ابن ابیجمهور در ابتداى کتاب مشيخهاى دارد و سند روايات خود را مفصلا توضيح داده همچنانكه [[شيخ صدوق]] در آخر [[ | اولا: ابن ابیجمهور در ابتداى کتاب مشيخهاى دارد و سند روايات خود را مفصلا توضيح داده همچنانكه [[شيخ صدوق]] در آخر [[من لايحضره الفقيه]] انجام داده است. | ||
ثانيا: نقل بعضى روايات شيعه از طرق عامه برای نشان دادن این است كه این روايات را علاوه بر شيعه، عامه هم نقل كردهاند. | ثانيا: نقل بعضى روايات شيعه از طرق عامه برای نشان دادن این است كه این روايات را علاوه بر شيعه، عامه هم نقل كردهاند. | ||
| خط ۱۵۶: | خط ۱۶۲: | ||
# [http://lib.eshia.ir/23022/2/790 دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن ابی الجمهور»، ج۲، ص۷۹۰]. | # [http://lib.eshia.ir/23022/2/790 دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن ابی الجمهور»، ج۲، ص۷۹۰]. | ||
#[http://wiki.ahlolbait.com/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A3%D8%A8%D9%89_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%89 پایگاه دانشنامه اسلامی] | #[http://wiki.ahlolbait.com/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A3%D8%A8%D9%89_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%89 پایگاه دانشنامه اسلامی] | ||
{{متکلمان شیعه}} | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[المسالك الجامعية في شرح الألفية الشهيدية]] | |||
[[التحفة الحسينية في شرح المقدمة الألفية]] | |||
[[جمع الجمع في إثبات الإمامة]] | |||
[[الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه]] | [[الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه]] | ||
[[عوالي اللئالي العزيزية في | [[عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية]] | ||
[[مدينة الحديث (الجواهر الغوالي في شرح عوالي اللآلي)]] | |||
[[کاشفة الحال عن أحوال الاستدلال]] | [[کاشفة الحال عن أحوال الاستدلال]] | ||
[[كشف | [[كشف البراهين في شرح رسالة زاد المسافرين]] | ||
[[مجلي مرآة المنجي في الكلام و الحكمتين و التصوف]] | [[مجلي مرآة المنجي في الكلام و الحكمتين و التصوف]] | ||
[[دو مجموعه | [[النور المنجي من الظلام]] | ||
[[موضح الدراية لشرح باب البداية]] | |||
[[دو مجموعه خطی از آثار کلامی، فلسفي، فقهي]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:متکلمان شیعه]] | |||
[[رده: | [[رده:محدثان شیعه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۵
| محمد بن علی بن ابراهیم ابن ابیجمهور احسائی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابوجعفر محمد بن علی بن ابراهیم بن ابیجمهور احسائی |
| نامهای دیگر | احسائی، ابنابیجمهور |
| لقب | ابن ابیجمهور احسائی |
| نام پدر | شیخ علی |
| ولادت | ۸۴۰ق (یا ۸۳۵ق) |
| محل تولد | احساء، عربستان |
| محل زندگی | احساء، نجف، کربلا، مشهد |
| رحلت | ۹۰۴ق (پس از ذیالقعده) |
| مدفن | نامشخص |
| طول عمر | ۶۴ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | فقیه، محدث، متکلم |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه، حدیث، کلام، عرفان |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
محمد بن علی بن ابراهیم ابن ابیجمهور احسائی (۸۴۰-۹۰۴ق) فقیه، محدث، متکلم امامی و صاحب تألیفات ارزشمندی چون «عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية». در سال ۸۴۰ق در شهر احساء متولد شد. پدرش شیخ علی و جدش ابراهیم از علمای بزرگ احساء بودند. علوم مقدماتی را در زادگاهش نزد پدر و دیگر علمای احساء فراگرفت. سپس برای تکمیل تحصیلات به نجف اشرف مهاجرت کرد و از محضر شیخ حسن بن عبدالکریم فتال نیشابوری بهره برد. پس از سالها تحصیل، عازم سفر حج شد و پس از بازگشت و اقامتی کوتاه در احساء، به زیارت کربلا رفت و دوباره به نجف بازگشت. سپس به قصد زیارت امام رضا(ع) راهی مشهد مقدس شد و در طول مسیر کتاب «زاد المسافرین» را در اصول دین تألیف کرد. در سال ۸۷۸ق وارد مشهد شد و سید محسن رضوی از فضلای مشهد از او استقبال کرد و در خانه خود میهمانش نمود و شاگردی وی را برگزید. در ایام اقامت در مشهد، مناظره معروفی با یکی از علمای اهل سنت از هرات داشت که در سه جلسه برگزار شد و عالم سنی به شكست خود اعتراف كرد. مباحث این مناظرات را در کتاب «مناظرة بین الغروی و الهروی» گردآوری کرد. پس از ۱۵ سال مجاورت امام رضا(ع)، در سال ۸۹۳ق برای دومین بار عازم حج شد و در راه بازگشت نزدیک به دو سال در نجف اقامت گزید و در اواخر سال ۸۹۵ق به مشهد بازگشت و تا پایان عمر در آنجا ماند. از اساتید او میتوان به پدرش شیخ زینالدین علی احسائی، سید شمسالدین محمد موسوی احسائی، شیخ حسن بن عبدالکریم فتال و شیخ علی بن هلال جزائری اشاره کرد. از شاگردان برجسته او میتوان به سید محسن رضوی، شیخ ربیعه جزائری، سید شرفالدین طالقانی، شیخ محمد صالح غروی حلی و محقق ثانی (شیخ علی کرکی) اشاره کرد. حدود ۳۸ تألیف گرانبها از خود به جای گذاشت از جمله «عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية» (در برنامه)، «أسرار الحج»، «الأنوار المشهدية»، «بدایة النهایة»، «التحفة الحسینیة» (شرح الفیه شهید اول)، «درر اللآلی العمادیة»، «زاد المسافرین»، «الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه»، «معین الفکر» (شرح باب حادی عشر)، «کتاب المقتل»، «مناظرة بین الغروی و الهروی»، «مجلی مرآة المنجی» و «النور المنجی من الظلام». شخصیت علمی او مورد بحث بوده است؛ برخی او را عالمی جامع معقول و منقول و برخی به دلیل گرایشهای عرفانی و نقل روایات از طرق عامه به او انتقاد کردهاند، اما مدافعان معتقدند نقل سخنان صوفیه دلیل بر صوفی بودن نیست و نقل روایات عامه برای نشان دادن اعتبار آنها نزد همه مسلمانان است. وی تا ذیالقعده ۹۰۴ق زنده بوده و در همان حدود درگذشته است. از محل دفن او اطلاع دقیقی در دست نیست.
ولادت
در سال 840 هجرى در شهر احساء به دنيا آمد.
پدرش شيخ على و جد بزرگ وى ابراهیم، از علماى بزرگ احساء بودند. علما در وصف آنها جز مدح و ستايش هيچ ندارند.
تحصيلات
ابن ابیجمهور، در سالهاى نخستين زندگى، از محضر پدر بزرگوار خود و برخى ديگر از علماى ديار احساء علوم مقدماتى را فراگرفت و در اندك زمانى سرآمد همه همدرسهاى خود شد.
او كه قدمهاى اولیه تحصيل علم را به سرعت برداشته بود، با هجرت به عراق و اقامت در نجف اشرف، مهد علم و اجتهاد، حركت خود به سوى قلههاى رفيع پيشرفت را با يارى گرفتن از حضرت امیرالمؤمنين علی عليهالسلام سريعتر كرد.
در این ايام از محضر بزرگانى چون شيخ عبدالكريم فتال نيشابورى استفادهها برد و كولهبار خود را مملو از اندوختههاى ارزشمند نمود.
سفرها
دانشمندان الهى، كه فلسفه زندگیشان خدمت به دين و دانش است، وطنى به گستردگى جهان دارند، چرا كه زندگى در هر كجا را مفيدتر برای دين و خدمت به علم و دانش بدانند به همانجا هجرت مىكنند.
یکى از این دانشمندان راستين ابن ابیجمهور است. او پس از گذراندن مراحل مقدماتى به عراق سفر كرد تا گنجهاى دانش و معرفت را از ديار نجف به دست آورده و با آب زلال ولايت، خود را سيراب سازد.
ابن ابیجمهور پس از سالها تحصيل در محضر بزرگان، عازم سفر حج شد. بعد از مراجعت و اقامتى كوتاه در احساء به زيارت كربلا رفت و دوباره به نجف بازگشت.
شيخِ احساء كه حوزه علمیه نجف را مملو از عالمان گرانقدر مىديد، به قصد زيارت ثامن الحجج و افاضه علوم آل محمد صلواتاللهعليهم اجمعين بسوى مشهد مقدس روانه شد. در طول مسير فرصت را غنيمت شمرده و کتاب «زاد المسافرين» را در اصول دين تأليف كرد.
پس از ورود به مشهد مقدس «سيد محسن رضوى»، كه از فضلاى بزرگوار مشهد بود به استقبال او رفته و او را در خانه خود میهمان كرده و از همان زمان زانوى شاگردى در پيشگاه استاد به زمین زد.
ورود ابن ابیجمهور به مشهد مقدس در سال 878 هجرى بوده است.
مناظره تاريخى
از جمله وقايع مهم، در ايام اقامت وى در مشهد رضوى، مناظره معروف اوست با یکى از علماى بزرگ اهل سنت كه از هرات افغانستان به قصد مناظره، خود را به محضر ابن ابیجمهور رسانده بود.
اين مناظره در سه جلسه و با حضور جمع زيادى از اهل سنت و شیعیان انجام شد و سرانجام عالم سنى با اعتراف به شكست خود، تسليم شد.
از آنجا كه روش مناظره و مطالب آن بسيار ارزشمند بود از شيخ درخواست شد آنها را جاودانه كند، شيخ نيز مباحث مطرح شده در آن مناظرات را در کتابى به نام «مناظرة بين الغروی و الهروی» گرد آورد كه تا كنون بارها تجديد چاپ شده و بسيار مورد استقبال قرار گرفته است.
ابن ابیجمهور پس از 15 سال مجاورت امام رضا عليهالسلام در سال 893 هجرى برای دومین بار بسوى خانه خدا شتافت. در راه بازگشت از حج نيز، نزدیک به دو سال در جوار مولا امیرالمؤمنين عليهالسلام بود و در اواخر سال 895 هجرى عازم مشهد الرضا عليهالسلام گشته و تا پایان عمر شريف خود در آنجا باقى ماند.
اساتيد
اساتيد و مشايخ روايت ابن ابیجمهور عبارتند از:
- شيخ زينالدين على احسائى، پدر بزرگوارش
- سيد شمسالدين محمد موسوى احسائى
- شيخ حسن بن عبدالكريم فتال
- شيخ على بن هلال جزائرى و...
شاگردان
از جمله شاگردان ابن ابیجمهور هستند:
- سيد محسن رضوى
- شيخ ربيعة جزائرى
- سيد شرفالدين طالقانى
- شيخ محمد صالح غروى حلى
- شيخ على كركى، محقق ثانى
تأليفات
مراتب علم و فضل هر عالم ربانى از راه شناخت تأليفات او قابل درك است. ابن ابیجمهور حدود 38 تأليف گرانبها به يادگار گذاشته از جمله:
- عوالي اللآلي العزيزية (کتاب حاضر در برنامه)
- أسرار الحج
- الأنوار المشهدية
- بداية النهایة
- التحفة الحسينية (شرح الفيه شهيد اول)
- دُرر اللآلي العمادية (در احاديث فقهى)
- زاد المسافرين (در اصول دين)
- الأقطاب الفقهية
- معين الفكر (در شرح باب حادىعشر)
- کتاب المقتل
- مناظرة بين الغروی و الهروی
اعتبار مؤلف و كتب
ابن ابیجمهور از جمله شخصيتهاى جنجال برانگیز در طول تاريخ است. عدهاى او را عالم، فاضل، فقيه، متكلم، محدث، عارف، حكيم و جامع بين معقول و منقول مىدانند.
عدهاى نيز کتابهاى او را قابل اعتماد ندانستهاند.
گروهى ديگر علاوه بر كتب، شخصيت مؤلف را نيز زير سؤال برده و او را چهرهاى غير شيعى علوى دانستهاند و نسبتهایى نظير تصوف و غلو به او دادهاند.
جواب
در اينجا به صورت خلاصه مىگویيم:
ايراداتى كه به ايشان گرفتهاند، از جمله غالى، صوفى، عارف، فيلسوف، اَخبارى، بىدقت در ضبط و سهلانگار در نقل روايت، همه بىپايه و اساس است؛ چرا كه اگر كسى سخنى از صوفيه نقل كرده دليل بر انحراف و صوفى بودنش نمىشود و فاصله بين عرفان و تصوف بر محققین پوشيده نيست.
استاد فلسفه و عرفان بودن نيز دليل ضعف او نمىشود و مانند صدها عالم عارف و فيلسوف در تاريخ تشيع در قلب تمام شیعیان جاى دارد.
ادعاى اخبارى بودن او نيز مخالف چيزى است كه از كتب او به دست مىآيد؛ چرا كه اولاً رویه او حد وسطى است بين اصولى و اخبارى.
ثانياً بر فرض كه او اخبارى باشد، روايات او بر حجيت خود باقى است زيرا ملاك در حجيت روايت اطمینان به صدور آن است.
همچنين اخبارىها طيف عظيمى از علماى شيعه را تشكيل مىدهند مانند: شيخ صدوق و كلينى و بسيارى ديگر از علما و هيچ عيبى بر آنها نيست بلكه مقتضاى تطور زمان ايجاد چنين ديدگاههایى بوده و دقت در ضبط و نقل روايت هم از سراسر کتاب این بزرگوار نمايان است.
اما اشكالات بر کتاب ايشان، مانند اينكه رواياتش مرسله است يا مطالب عرفانى دارد و يا روايات عامه را نقل كرده نيز مردود است زيرا:
اولا: ابن ابیجمهور در ابتداى کتاب مشيخهاى دارد و سند روايات خود را مفصلا توضيح داده همچنانكه شيخ صدوق در آخر من لايحضره الفقيه انجام داده است.
ثانيا: نقل بعضى روايات شيعه از طرق عامه برای نشان دادن این است كه این روايات را علاوه بر شيعه، عامه هم نقل كردهاند.
وفات
ابن ابیجمهور پس از حدود 70 سال تلاش در راه احياى سنت آل رسول صلىاللهعليهم در دهه اول قرن دهم هجرى بسوى معبود شتافت و جهان اسلام را عزادار كرد.
سال دقیق وفات ابن ابی جمهور روشن نیست، امّا از قراین چنین بر میآید که شیخ تا ذیقعده سال ۹۰۴/ ژوئن ۱۴۹۹ زنده بوده است، زیرا در این تاریخ به درخواست دوستان و شاگردان خود شرحی به نام مُعین الفکر بر کتاب باب حادی عشر نوشته است.
از محل قبر شريف آن بزرگوار اطلاعى در دست نيست،
منابع مقاله
- دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن ابی الجمهور»، ج۲، ص۷۹۰.
- پایگاه دانشنامه اسلامی
وابستهها
المسالك الجامعية في شرح الألفية الشهيدية
التحفة الحسينية في شرح المقدمة الألفية
الاقطاب الفقهیه علی مذهب الامامیه
عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية
مدينة الحديث (الجواهر الغوالي في شرح عوالي اللآلي)
کاشفة الحال عن أحوال الاستدلال
كشف البراهين في شرح رسالة زاد المسافرين