خواجوی کرمانی، محمود بن علی
كمالالدين ابوالعطا محمود بن على بن محمود (۶۸۹-۷۵۳ق)، معروف به خواجوی کرمانی، شاعر غزلسرا و عارف بزرگ ایرانی سده هشتم هجری و از پیروان سبک عراقی بود. وی در سوم دی ماه سال ۶۶۹ش در کرمان به دنیا آمد و به «نخلبند شعرا»، «خلاق المعانی» و «ملک الفضلا» ملقب گردید. هنوز پسر بچهای بیش نبود که شایستگی خود را با سرودن قصیده تاریخ حمام یزد نشان داد. دوران کودکی را در کرمان گذراند و سپس سفرهای طولانی به حجاز، شام، بیتالمقدس، عراق، مصر و برخی بندرهای خلیج فارس کرد و در این سفرها توشههایی از دانش و تحقیق اندوخت. چندگاهی در بغداد اقامت گزید و در سال ۷۳۲ق مثنوی «هما و همايون» را به نام سلطان ابوسعید و وزیرش غیاثالدین محمد در آن شهر به انجام رسانید. در سال ۷۳۶ق به ایران بازگشت و پس از مدتی به اصفهان رفت و سپس به کرمان و فارس سفر کرد و در پناه خاندان اینجو و در ظل عنایت شاه شیخ ابواسحق قرار گرفت. از میان معاصران خواجو، حافظ شیرازی از همه مشهورتر است که در مدتی که خواجو در شیراز مقیم بود، بر اندیشه حافظ پرتو تعلیم افکنده بود و به همین سبب در دیوان حافظ ابیات بسیاری به تقلید یا استقبال از غزلهای خواجو دیده میشود. خواجو قصیدههای زیادی در نعت ائمه(ع) و بالاخص حضرت علی(ع) سروده و در غزلیاتش از سبک عراقی و سعدی پیروی کرده است. از آثار او میتوان به «دیوان اشعار»، پنج مثنوی به نامهای «هما و همايون»، «گل و نوروز»، «روضة الأنوار»، «کمالنامه» و «گوهرنامه» (که مجموعاً خمسه خواجو را تشکیل میدهند)، «سامنامه» و رسالههایی مانند «البادیه»، «سبع المثانی» و «مناظره شمس و سحاب» اشاره کرد. وی سرانجام در سال ۷۵۳ق در شیراز درگذشت و در دامنه کوه صبوی، در ابتدای جاده شیراز - اصفهان، در تنگ الله اکبر به خاک سپرده شد.
| محمود بن علی خواجوی کرمانی | |
|---|---|
 خواجوی کرمانی، محمود بن علی | |
| نام کامل | کمالالدین ابوالعطا محمود بن علی بن محمود |
| نامهای دیگر | خواجوی کرمانی |
| لقب | نخلبند شعرا، خلاق المعانی، ملک الفضلا |
| تخلص | خواجو |
| نام پدر | علی |
| ولادت | ۲۰ ذیالحجه ۶۸۹ قمری (۳ دی ۶۶۹ شمسی) |
| محل تولد | کرمان، ایران |
| محل زندگی | کرمان، بغداد، اصفهان، شیراز |
| رحلت | ۷۵۳ قمری |
| مدفن | دامنه کوه صبوی، تنگ الله اکبر، شیراز |
| طول عمر | ۶۴ سال |
| دین | اسلام |
| پیشه | شاعر، عارف |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، عرفان، مثنویسرایی، غزل |
| سبک نوشتاری | سبک عراقی |
| معاصرین | حافظ شیرازی |
| برخی آثار |
|
ولادت
در تاريخ سوم دى ماه سال 669ش، مطابق با 20 ذىالحجه سال 689ق در کرمان به دنيا آمد. او را نخلبند شعرا، خلاق المعانى و ملك الفضلا ناميدهاند.
هنوز پسر بچهاى بيش نبود كه شايستگى خود را با سرودن قصيده تاريخ حمام يزد نشان داد. اين قصيده بر ديوارهاى اين بنا نقش شد و براى هميشه باقى ماند.وى كه از خانوادهاى سرشناس بود،
مسافرتها
دوران كودكى را در کرمان گذرانيد و سپس سفرهاى طولانى به حجاز، شام، بيتالمقدس، عراق، مصر و بعضى از بندرهاى خليج فارس كرد و در اين سفرها، توشهها از دانش و تحقيق اندوخت. خواجو چندگاهى در بغداد اقامت گزيد و در سال 732ق مثنوى هماى و همايون را بنام سلطان ابوسعيد و وزيرش غياثالدين محمد در آن شهر به انجام رسانيد و در سال736ق به ايران بازگشت اما چون ابوسعيد بهادرخان را مقتول يافت و غياثالدين محمد هم مدتى، پس از ورود خواجو به دست مخالفانش به قتل رسيد و خواجو به قول خود سلطانيه بىسلطان را لايق اقامت نديده و به اصفهان رفت و پس از چندى اقامت، از آنجا به کرمان و فارس سفر كرد و در پناه خاندان اينجو علىالخصوص در ظل عنايت شاه شيخ ابواسحق درآمد.
از ميان معاصران خواجو، حافظ از همه مشهورتر است. خواجو، كه به سال و تجربت شاعرى بر حافظ تقدم داشت، در مدتى كه مقيم شيراز بود، مانند دوستى كه سمت رهبر داشته باشد، بر انديشه حافظ پرتو تعليم افگنده بود و به همين سبب است كه در ديوان خواجه شيراز بيتهاى بسيارى را مىبينيم كه به تقليد يا به استقبال از غزلهاى خواجو ساخته و يا گاه معنى و لفظى از او اقتباس كرده است.
خواجو را به دليل هنرنمايىهايش در عالم شعر، «نخلبند شاعران» لقب دادهاند. ديوان او داراى وجههاى ممتاز است كه شامل نغز و معما هم هست و به علاوه، قصيدههاى زيادى در نعت ائمه(ع) و بالاخص حضرت على(ع) سروده است. وى در غزلياتش از سبک عراقى و سعدى پيروى كرده است.
وفات
خواجوی کرمانی به سال 753ق، در شيراز بدرود حيات گفت. آرامگاه خواجو در شمال شیراز، در دامنه كوه صبوی و در ابتدای جاده شیراز - اصفهان، در تنگ الله اكبر قرار گرفته است. قبر وی مشرف بر دروازه قرآن میباشد. آب چشمه معروف ركناباد نیز از كنار مقبره خواجو میگذرد.
آثار
- ديوان اشعار
- شش مثنوى در وزنهاى گوناگون با اين نامها: سامنامه، هماى و همايون، گل و نوروز، روضة الانوار، كمالنامه و گوهرنامه. پنج مثنوى اخير بر روى هم خمسه خواجو را تشكيل مىدهد.
- رسالهی البادیه
- رسالهی سبع المثانی
- رسالهی مناظره شمس و سحاب