۲۰٬۴۵۲
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
| متناظر شرقی = | | متناظر شرقی = | ||
}} | }} | ||
<div style="display: flex; gap: 10px; margin-bottom: 20px; border-bottom: 2px solid #ccc; padding-bottom: 10px;"> | <div style="display: flex; gap: 10px; margin-bottom: 20px; border-bottom: 2px solid #ccc; padding-bottom: 10px;"> | ||
<div class="mw-customtoggle-versionsimple mw-customtoggle-versionfull" style="display: inline-block;"> | <div class="mw-customtoggle-versionsimple mw-customtoggle-versionfull" style="display: inline-block;"> | ||
<input type="button" value="📄 مقاله بدون شرح" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" /> | <input type="button" value="📄 مقاله بدون شرح" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" /> | ||
</div> | </div> | ||
<div class="mw-customtoggle-versionfull mw-customtoggle-versionsimple" style="display: inline-block;"><input type="button" value="📖 مقاله با شرح کامل" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" /> | <div class="mw-customtoggle-versionfull mw-customtoggle-versionsimple" style="display: inline-block;"> | ||
<input type="button" value="📖 مقاله با شرح کامل" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" /> | |||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
<div id="mw-customcollapsible-versionsimple"> | <div id="mw-customcollapsible-versionsimple"> | ||
<!-- ========== نسخه اول: مقاله بدون شرح ========== --> | <!-- ========== نسخه اول: مقاله بدون شرح ========== --> | ||
= تشکیک در وجود = | |||
'''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | ||
| خط ۱۲۱: | خط ۱۲۳: | ||
<references/> | <references/> | ||
</div> | |||
مقاله با شرح کامل = | <div id="mw-customcollapsible-versionfull"> | ||
<!-- ========== نسخه دوم: مقاله با شرح کامل ========== --> | |||
= تشکیک در وجود = | = تشکیک در وجود = | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۳۲: | ||
'''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
«تشکیک» | '''معنای تشکیک:''' «تشکیک» در اصطلاح فلسفه به معنای «تفاوت ذاتی مصادیق یک مفهوم در عین اشتراک در آن مفهوم» است. سه نوع حمل مفهوم بر مصادیق داریم: اشتراک لفظی (مثل «عین» برای چشم و چشمه)، اشتراک معنوی یا تواطؤ (مثل «انسان» برای زید و عمرو) و تشکیک (مثل «نور» برای نور خورشید و نور ماه). نظریه تشکیک در وجود میگوید: «وجود» نیز چنین است. وجود خدا شدیدترین و کاملترین مرتبه وجود است و وجود ممکنات مراتب ضعیفتری از همان حقیقت هستند. | ||
نظریه تشکیک در وجود میگوید: «وجود» نیز چنین | |||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۱۴۶: | خط ۱۴۴: | ||
تفاوت موجودات در وجوه متعددی رخ میدهد: شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، غنا و فقر، وجوب و امکان.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۳</ref><ref>الشفاء، ص۲۷۶</ref> | تفاوت موجودات در وجوه متعددی رخ میدهد: شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، غنا و فقر، وجوب و امکان.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۳</ref><ref>الشفاء، ص۲۷۶</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
تفاوت تشکیکی فقط به شدت و ضعف محدود نمیشود. ابعاد مختلف آن عبارتند از: شدت و ضعف (مثل نور خورشید و ماه)، کمال و نقص (مثل علم خدا و علم انسان)، تقدم و تأخر (علت بر معلول)، غنا و فقر (خدا و ممکنات)، وجوب و امکان (واجب و ممکن). همه اینها جلوههای مختلف یک حقیقت واحد (وجود) هستند. | |||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۱۶۲: | خط ۱۵۵: | ||
موجودات در کمال و نقص با یکدیگر تفاوت دارند؛ این تفاوت به جهت وجود آنهاست نه ماهیت.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۳۶</ref> | موجودات در کمال و نقص با یکدیگر تفاوت دارند؛ این تفاوت به جهت وجود آنهاست نه ماهیت.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۳۶</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
ما در جهان اشیاء متفاوتی داریم که بعضی از نظر کمال وجودی بر بعضی دیگر برتری دارند (جماد < گیاه < حیوان < انسان). اگر این تفاوت به دلیل تفاوت در ماهیت بود، نمیتوانستیم بگوییم همه «وجود» دارند. پس این تفاوت باید به دلیل تفاوت در نفس وجود باشد. یعنی وجود در هر موجودی دارای شدت و ضعف متفاوت است. | |||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۱۷۱: | خط ۱۶۴: | ||
وجود حقیقتی بسیط است و مراتب شدید و ضعیف آن از ترکیب با امور زائد حاصل نمیشوند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۰۸</ref> | وجود حقیقتی بسیط است و مراتب شدید و ضعیف آن از ترکیب با امور زائد حاصل نمیشوند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۰۸</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
اگر تشکیک | اگر تشکیک به این معنا بود که وجود از یک «امر مشترک» و یک «امر زائد» (شدت) ترکیب شده باشد، وجود مرکب میشد. در حالی که وجود بسیط است. پس شدت و ضعف باید عین ذات وجود باشد. «وجود شدید» و «وجود ضعیف» هر دو وجود بسیط هستند، اما شدت و ضعف ذاتی خود آنهاست. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۱۸۰: | خط ۱۷۳: | ||
اگر وجود حقیقتی واحد نمیداشت، انتزاع مفهوم واحد از مصادیق متباین ممکن نبود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۶</ref> | اگر وجود حقیقتی واحد نمیداشت، انتزاع مفهوم واحد از مصادیق متباین ممکن نبود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۶</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
ما در ذهن خود یک مفهوم به نام «وجود» داریم | ما در ذهن خود یک مفهوم واحد به نام «وجود» داریم. اگر در عالم خارج، مصادیق وجود هیچ سنخیتی با هم نداشتند، هرگز نمیتوانستیم یک مفهوم واحد از آنها انتزاع کنیم. پس باید در خارج یک حقیقت واحد وجود داشته باشد که در همه موجودات ساری است. این همان وحدت حقیقت وجود است. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۱۸۹: | خط ۱۸۲: | ||
در وجود، آنچه موجب اشتراک است عین آنچه موجب اختلاف است میباشد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۲۵۵</ref> | در وجود، آنچه موجب اشتراک است عین آنچه موجب اختلاف است میباشد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۲۵۵</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
در مفاهیم مشکک (مثل نور)، «ما به الاشتراک» (نور بودن) عین «ما به الامتیاز» (شدت و ضعف) است. مفهوم «وجود» نیز | در مفاهیم مشکک (مثل نور)، «ما به الاشتراک» (نور بودن) عین «ما به الامتیاز» (شدت و ضعف) است. مفهوم «وجود» نیز چنین است. وجود واجب «شدید» و وجود ممکن «ضعیف» است. این شدت و ضعف، امور عَرَضی بر وجود نیستند، بلکه خودِ وجود به نحو شدید و ضعیف تحقق دارد. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۰۵: | خط ۱۹۸: | ||
۳. '''تشکیک به اشدیت:''' برخی مراتب از نظر شدت وجودی بر دیگر مراتب برتری دارند. | ۳. '''تشکیک به اشدیت:''' برخی مراتب از نظر شدت وجودی بر دیگر مراتب برتری دارند. | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
تشکیک به اولویت: یعنی وجود واجب نه تنها شدیدتر است، بلکه اصیلتر و علت وجود ممکنات است (علّیت). تشکیک به اقدمیت: یعنی تقدم رتبی، مثلاً وجود عقل بر وجود نفس مقدم است. تشکیک به اشدیت: همان معنای مشهور شدت و ضعف، مثل تفاوت نور خورشید و نور ماه. | |||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۱۹: | خط ۲۱۰: | ||
برای اثبات تشکیک در وجود، ابتدا باید اصالت وجود اثبات شود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۴</ref> | برای اثبات تشکیک در وجود، ابتدا باید اصالت وجود اثبات شود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۴</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
دو دیدگاه عمده | دو دیدگاه عمده: اصالت ماهیت (مشائون و متکلمان) که در آن ماهیات با یکدیگر تباین کامل دارند و تشکیک معنا ندارد. و اصالت وجود (ملاصدرا) که در آن همه موجودات در یک حقیقت واحد (وجود) شریک هستند و مراتب تشکیکی پیدا میکنند. تشکیک در وجود، نتیجه منطقی اصالت وجود است. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۳۳: | خط ۲۲۰: | ||
تشکیک مختص به خود وجود نیست، بلکه در صفات و کمالات وجودی نیز جاری است. علم نیز مانند وجود، دارای مراتب شدت و ضعف است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۹</ref> قوه نیز به تبع وجود، حقیقتی دارای مراتب است.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۴، ص۱۶۳</ref> | تشکیک مختص به خود وجود نیست، بلکه در صفات و کمالات وجودی نیز جاری است. علم نیز مانند وجود، دارای مراتب شدت و ضعف است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۹</ref> قوه نیز به تبع وجود، حقیقتی دارای مراتب است.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۴، ص۱۶۳</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
اگر وجود حقیقت واحد مشکک باشد، | اگر وجود حقیقت واحد مشکک باشد، هر کمال وجودی (علم، قدرت، حیات، نور و...) نیز تشکیکی خواهد بود. علم خدا از علم فرشته شدیدتر است، علم فرشته از علم انسان شدیدتر است. قوه خدا (قدرت مطلقه) با قوه انسان تفاوت تشکیکی دارد. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۴۷: | خط ۲۳۱: | ||
تشکیک در وجود با [[حرکت جوهری]] اثبات [[معاد جسمانی]] را ممکن میسازد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۸۶</ref> | تشکیک در وجود با [[حرکت جوهری]] اثبات [[معاد جسمانی]] را ممکن میسازد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۸۶</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
اگر | اگر وجود مشکک باشد، یک شیء مادی میتواند در ذات خود حرکت کند (حرکت جوهری) و از مرتبه ضعیف وجود به مرتبه قویتر منتقل شود. بر این اساس، نفس و بدن انسان تکامل مییابند و پس از مرگ نیز بدن اخروی به نحو شدیدتر و کاملتری از وجود باقی میماند (معاد جسمانی). | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۵۶: | خط ۲۴۰: | ||
تحقیق [[اتحاد عاقل و معقول]] بدون اصالت وجود و تشکیک در آن ممکن نیست.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۳</ref> | تحقیق [[اتحاد عاقل و معقول]] بدون اصالت وجود و تشکیک در آن ممکن نیست.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۳</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
در لحظه تعقل، عاقل و معقول با هم اتحاد مییابند. این اتحاد فقط با | در لحظه تعقل، عاقل و معقول با هم اتحاد مییابند. این اتحاد فقط با اصالت وجود و تشکیک ممکن است. عاقل و معقول هر دو «وجود» دارند و به دلیل بساطت و تشکیک وجود، قابلیت اتحاد دارند. سیر از قوه به فعل نیز بدون تشکیک قابل تبیین نیست. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۶۵: | خط ۲۴۹: | ||
بر اساس تشکیک در وجود، امکان دارد برخی افراد یک حقیقت وجودی مجرد و برخی دیگر مادی باشند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۳، ص۷۱۴</ref> | بر اساس تشکیک در وجود، امکان دارد برخی افراد یک حقیقت وجودی مجرد و برخی دیگر مادی باشند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۳، ص۷۱۴</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
نفس انسانی «جسمانیه الحدوث» و «روحانیه البقاء» است؛ یعنی | نفس انسانی «جسمانیه الحدوث» و «روحانیه البقاء» است؛ یعنی ابتدا مادی است و تدریجاً با حرکت جوهری مجرد میشود. وجود مراتب دارد؛ نفس در مرتبه ضعیف وجود (مادی) شروع میکند و به مراتب قویتر (مجرد) میرود، در حالی که هویت شخصی خود را حفظ میکند. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۷۴: | خط ۲۵۸: | ||
تشکیک در وجود، همراه با اصالت وجود و بساطت آن، از ارکان [[برهان صدیقین]] است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۶، ص۱۴</ref> | تشکیک در وجود، همراه با اصالت وجود و بساطت آن، از ارکان [[برهان صدیقین]] است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۶، ص۱۴</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
برهان صدیقین ملاصدرا بر سه رکن استوار است: اصالت وجود، بساطت وجود، تشکیک در وجود. این برهان | برهان صدیقین ملاصدرا بر سه رکن استوار است: اصالت وجود، بساطت وجود، تشکیک در وجود. با تأمل در حقیقت وجود و مراتب تشکیکی آن، به وجود واجب (بالاترین مرتبه وجود) میرسیم. این برهان نیازی به اثبات امکان و علت ندارد و مستقیمترین برهان بر خداست. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۸۳: | خط ۲۶۷: | ||
شدت وجود به معنای برائت و خلوص بیشتر از عدم و شر است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۲۱</ref> | شدت وجود به معنای برائت و خلوص بیشتر از عدم و شر است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۲۱</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
شر، امری عدمی است نه وجودی. هر چه موجود است خیر | شر، امری عدمی است نه وجودی. هر چه موجود است خیر است، اما وجود مراتب دارد. مرتبه ضعیف وجود (ماده اولی) از مرتبه قوی وجود (خدا) فقیرتر و ناقصتر است. این نقص و فقر که عین ضعف وجود است، شرور نامیده میشود. شر در واقع مرتبه پایینتر خیر است. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۲۹۴: | خط ۲۷۸: | ||
[[ابن سینا]] در برخی عبارات، تشکیک در وجود را نفی کرده است.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۲</ref> اما در مواردی به تفاوت مراتب وجود به شدت و ضعف اقرار کرده است.<ref>المشاعر، ص۳۶</ref> | [[ابن سینا]] در برخی عبارات، تشکیک در وجود را نفی کرده است.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۲</ref> اما در مواردی به تفاوت مراتب وجود به شدت و ضعف اقرار کرده است.<ref>المشاعر، ص۳۶</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
ابن سینا به طور صریح به تشکیک در وجود قائل نبود. او وجود را عارض بر ماهیت میدانست. اما ملاصدرا معتقد است | ابن سینا به طور صریح به تشکیک در وجود قائل نبود. او وجود را عارض بر ماهیت میدانست. اما ملاصدرا معتقد است ابن سینا در برخی موارد (مانند تفاوت وجود واجب و ممکن) ناچار به قبول نوعی شدت و ضعف شده و این تناقض اوست که با اصالت وجود و تشکیک حل میشود. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۳۰۳: | خط ۲۸۷: | ||
[[فهلویون]] معتقد به وحدت حقیقت وجود در عین کثرت آن بودهاند.<ref>نهایة الحکمة، ص۱۸</ref> | [[فهلویون]] معتقد به وحدت حقیقت وجود در عین کثرت آن بودهاند.<ref>نهایة الحکمة، ص۱۸</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
فهلویون (حکمای ایران باستان) از نخستین کسانی بودند که به «وحدت حقیقت وجود» و «تشکیک» در آن قائل بودند. ملاصدرا | فهلویون (حکمای ایران باستان) از نخستین کسانی بودند که به «وحدت حقیقت وجود» و «تشکیک» در آن قائل بودند. ملاصدرا در بسیاری از آثار خود به آنان ارجاع میدهد و دیدگاهشان را یکی از منابع الهام خود در نظریه تشکیک میداند. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
| خط ۳۱۲: | خط ۲۹۶: | ||
[[سهروردی]] و اشراقیون تمایز موجودات را به نقص و کمال در اصل ماهیت میدانستند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۸۰</ref> | [[سهروردی]] و اشراقیون تمایز موجودات را به نقص و کمال در اصل ماهیت میدانستند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۸۰</ref> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="نمایش توضیح" data-collapsetext="بستن توضیح"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="📖 نمایش توضیح" data-collapsetext="✖ بستن توضیح" style="margin-bottom: 15px;"> | ||
<div style="background:#f5f5f5; padding: | <div style="background: #f5f5f5; padding: 12px; border-right: 3px solid #0645ad;"> | ||
سهروردی قائل به تشکیک در «نور» است، اما نور در نظام او ماهیت است نه وجود. ملاصدرا نقد میکند که تشکیک در ماهیت ممکن | سهروردی قائل به تشکیک در «نور» است، اما نور در نظام او ماهیت است نه وجود. ملاصدرا نقد میکند که تشکیک در ماهیت ممکن نیست؛ ماهیت فی نفسه امری ثابت است و شدت و ضعف نمیپذیرد. آنچه سهروردی «تشکیک در نور» مینامد، در واقع تشکیک در «وجود نور» است. | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
</ | |||
== ارجاعات == | |||
<references/> | |||
</div> | |||
==پانويس == | ==پانويس == | ||
<references /> | <references /> | ||