سوره توحید: تفاوت میان نسخه‌ها

'''سوره توحید''' یا '''الإخلاص''' صد و دوازدهمین [[سوره]] [[قرآن]] است که ۴ آیه دارد و در [[جزء سیام]] قرآن جای دارد. این سوره [[سوره مکی|مکی]] است و به اعتقاد [[مسلمانان]] در [[مکه]] بر [[محمد|پیامبر اسلام]] نازل شده است. محتوای اصلی این سوره، [[توحید]] و توصیف خدای یگانه و نفی هرگونه شبیه و همتا برای اوست. به دلیل تأکید بر خلوص [[ایمان]] (إخلاص)، این سوره به «الإخلاص» نامگذاری شده است.

سوره توحید در چهار آیه کوتاه، خلاصه و چکیده [[عقیده اسلامی]] درباره خدا را بیان می‌کند:

#  «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»: بگو او خداى یکتاست.

#  «اللَّهُ الصَّمَدُ»: خداى بى‌نیاز و پناه همه است.

#  «لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ»: نه زاده شده و نه مى‌زاید.

#  «وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ»: و هیچ کس برای او همتا نیست.

- **«أَحَد»**: این نام تنها یک بار در قرآن و در همین سوره ذکر شده است. به گفته مفسران، «أحد» به معنای یگانه و بی‌همتایی است که نه قابل تقسیم است و نه عدد می‌پذیرد.

- **«الصَّمَد»**: این نام نیز تنها یک بار در قرآن آمده است. «صمد» به معنای بی‌نیاز مطلق، مقصود همگان در نیازها و کسی است که از او هیچ چیزی صادر نشده (فرزند) و چیزی او را به وجود نیاورده است. [[ابنهبیر]] در تفسیر خویش «صمد» را چنین توصیف کرده است: «کسی که نه می‌زاید و نه زاده می‌شود، زیرا هر زاده شده‌ای می‌میرد و هر مرده‌ای ارث می‌گذارد و خدا نه می‌میرد و نه ارث می‌گذارد».

### آیات ۳ و ۴: نفی فرزند و همتا

آیات سوم و چهارم به صراحت باورهای [[بت‌پرستی|مشرکان عرب]] و [[اهل کتاب]] ([[یهودیت|یهود]] و [[مسیحیت|مسیحیت]]) را که برای خدا فرزند (پسر یا دختر) قائل بودند، نفی می‌کند. همچنین هرگونه همانندی میان خدا و آفریدگانش را رد می‌نماید.

بر اساس نقل [[ابن‌کثیر]] و دیگر مفسران، سبب نزول این سوره پرسش مشرکان قریش از [[حضرت محمد]] بود که گفتند: «ای محمد! برای ما نسب پروردگارت را بیان کن». در نقل دیگری آمده است که [[یهودیان]] مدینه از پیامبر خواستند که خدای خود را توصیف کند. در پاسخ به این پرسش‌ها، سوره توحید نازل شد و خداوند را یگانه، بی‌نیاز و بی‌همتا معرفی کرد.

## فضایل و خواص

### معادل یک‌سوم قرآن

 

در [[صحیح بخاری]] از [[ابو سعید خدری]] روایت شده که [[محمد|پیامبر]] به اصحاب خود فرمود: «آیا هیچ یک از شما عاجز است که یک‌سوم قرآن را در یک شب بخواند؟» اصحاب گفتند: چگونه می‌توانیم یک‌سوم قرآن را بخوانیم؟ پیامبر فرمود: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» یک‌سوم قرآن است.

 

 

 

در حدیث دیگری از [[ابوهریره]] روایت شده که پیامبر صدای مردی را شنید که سوره توحید می‌خواند، فرمود: «واجب شد». پرسیدند: چه چیز واجب شد؟ فرمود: «[[بهشت]]».

 

 

از [[انس بن مالک]] روایت شده که مردی از [[انصار]] در هر رکعت نماز سوره توحید را می‌خواند. هنگامی که پیامبر از او پرسید چرا چنین می‌کند، پاسخ داد: «زیرا این سوره را دوست دارم». پیامبر فرمود: «دوستی تو با این سوره تو را وارد بهشت خواهد کرد».

 

 

 

 

 

 

پیامبر اسلام در برخی نمازهای مستحبی، از جمله دو رکعت سنت [[نماز صبح]] و دو رکعت پس از [[نماز مغرب]]، سوره توحید را قرائت می‌فرمود. همچنین در [[نماز وتر]]، پس از سوره [[اعلی]] و [[کافرون]]، سوره توحید را می‌خواند.

 

 

 

| [[ابن‌کثیر]] (م. ۷۷۴ ق) | تفسیر به مأثور (نقلی) | تأکید بر [[حدیث|احادیث]] و زمینه تاریخی نزول |

| [[قرطبی]] (م. ۶۷۱ ق) | تفسیر اشاری (عرفانی) | توجه به معانی روحانی و رمزی آیات |

 

[[ابن‌کثیر]] در تفسیر خود، علاوه بر نقل حدیث شأن نزول، بر این نکته تأکید می‌کند که «صمد» به معنای کسی است که از او چیزی بیرون نمی‌آید (فرزند) و چیزی در او داخل نمی‌شود (غذا و نیاز). همچنین «کُفُو» یعنی همانند و نظیر.

[[قرطبی]] نگاه عرفانی‌تری به سوره دارد و «إخلاص» را نه تنها در نام سوره، بلکه در محتوای آن جستجو می‌کند: سوره‌ای که انسان را از شرک ظاهر و باطن خالص می‌سازد.

### دیدگاه معاصر (فراز ربانی)

[[فراز ربانی]] از محققان معاصر، سوره توحید را «خلاصه و چکیده اصول عقیده اسلامی» می‌داند. به گفته وی، اسم «احد» بر یگانگی ذاتی و اسم «صمد» بر استغنا و بی‌نیازی مطلق خدا دلالت دارد و دو آیه پایانی، پیامدهای این دو اسم را بیان می‌کنند.

در برخی تفاسیر به ویژه از سوی [[دارالفتای استرالیا]]، نسبت به برداشت‌های انحرافی از سوره توحید هشدار داده شده است. برخی فرقه‌های [[صوفیه|صوفی]] (مانند [[وحدت وجود]] افراطی) مدعی شده‌اند که «خدا واحد است در عین کثرت» یا «تعدد یافته است». این دیدگاه به صراحت مردود و کفرآمیز شمرده شده است، زیرا سوره توحید تصریح می‌کند که «لَمْ یَكُن لَّهُ كُفُواً أَحَدٌ» یعنی هیچ کس برای او همتا نیست و این همتا نبودن، هم در ذات و هم در صفات است.

## پیوند به دیگر سوره‌ها

سوره توحید از لحاظ موضوعی به سوره‌های [[سوره کافرون]] (که نفی عبادت غیر خدا را بیان می‌کند) و سوره‌های [[سوره فلق|فلق]] و [[سوره ناس|ناس]] (که [[معوذتین]] نام دارند و در پناه بردن به خدا از شرور استفاده می‌شوند) مرتبط است. در [[سنت نبوی]]، این سه سوره (توحید، فلق و ناس) همواره با هم خوانده می‌شده‌اند.

همچنین سوره توحید از نظر محتوایی، مفصل‌تر از آیاتی مانند [[آیه الکرسی]] ([[سوره بقره]]، آیه ۲۵۵) در توصیف ذات و صفات الهی است، اما آیه الکرسی قدرت و علم خدا را به تفصیل بیان می‌کند.

- [[سوره کافرون]]

5.  SeekersGuidance. "Pure Faith: Surat al-Ikhlas Explained" by Shaykh Faraz Rabbani