ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر = NURابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی.jpg  

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[ابو سعید اصمعی]] | [[ابو زید انصاری]]}}

| کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }}

'''ابراهیم بن ابی‌محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.

ابراهیم بن ابی‌محمد یحیی بن مبارک بن مغیرة عدوی یزیدی، با کنیهٔ ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابومحمد یحیی بن مبارک از نامداران علمای بغداد و معلم خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8</ref>. جدّ او «مغیره» مولای زنی از بنی عُدیّ بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود؛ نسبت «یزیدی» به یزید بن منصور الحِمیری، خال خلیفه مهدی، بازمی‌گردد؛ این نسبت به سبب اتصال و مصاحبت پدرِ ابراهیم با او پدید آمده است <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9</ref>. برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله، و به روایت ابن ندیم یعقوب، هر یک در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9–10</ref>.

وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز به‌واسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: همان، 10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفده‌سالگی آغاز کرد و تا شصت‌سالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفت‌وآمد با ادبا و ندیمان در شکل‌گیری سبک نوشتاری‌اش مؤثر بود <ref>ر.ک: همان، 161–162</ref>.

یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، به‌ویژه در عهد مأمون، حضور می‌یافت. او به ظرافت‌های لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفته‌اند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزاده‌اش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: همان، 160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: همان، 161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163</ref>.

بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: همان، 160</ref>.

# ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: همان، 160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref>

# النقط و الشكل <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>

# المقصور و الممدود <ref>ر.ک: همان، 161</ref>

# مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) <ref>ر.ک: همان، 161</ref>

# بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: همان، 161</ref>

# المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>

 

[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]