خلقت نوری پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل‌البیت علیهم‌السلام در اندیشه امامیه نخستین: تفاوت میان نسخه‌ها

در کنار روایات خلقت نوری، دسته‌ی دیگری از روایات از تقدم خلقت ارواح انسان ها بر ابدانشان سخن می گویند و تأکید می‌کنند که ارواح انسان ها پیش از گام نهادن به عالم دنیا آفریده شده بودند و با یکدیگر آشنایی داشتند، به گونه‌ای که مؤالفت و مخالفت دنیوی انسان ها در مؤالفت و مخالفت ارواحشان در حیات پیشین ریشه دارد. این روایات همچنین بیان می دارند که این ارواح بر اهل البیت علیهم‌السلام عرضه شدند و ایشان از همان زمان دوستان خود را می شناختند. دسته سومی از روایات نیز از خلقت ذری و عالم ذر سخن به مین می آورند. در روایات حلقت ذری آمده است که خداوند انسان ها را به صورت موجودات ریز و ذره وار از صلب حضرت آدم بیرون کشید و با معرفی خود به ایشان، از انان پیمان بندگی گرفت. این ذرات هر کدام در زمان مقرر از صلب پدر رحم مادر منتقل می‌شوند تا با گذر از مراحل جنینی متولد شوند. بر این اساس، بدون دشواری چندانی می‌توانیم بگوییم هرکدام از این سه دسته روایات، از یک عالم پیشین و در مجموع از سه عالم پیشین سخن می گویند: عالم انوار، عالم ارواح، و عالم ذر . بنابراین بحث خلقت نوری پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل البیت علیهم‌السلام در زمره مهم ترین مباحث پیامبر شناسانه و امام شناسانه است که نتایج آن از سویی مرز بین غلو، تقصیر و اعتدال را رسم می‌کند و از سویی دیگر بر سایر مباحث کلامی از توحید گرفته تا معاد پرتو می افکند. کتاب پیش رو بحث خلقت نوری را در دو گام پی می‌گیرد: نخست آنکه مجموع روایات خلقت نوری را از منابع روایی شش قرن نخست گردآوری و درباره آن‌ها از جهات مختلف داوری می‌کند؛ و دوم آنکه تلاش می‌کند سیرتطور دیدگاه‌های محدثان و متکلمان را طی این قرون درباره آموزه‌ی خلقت نوری گزارش و تحلیل کند.<ref> [https://www.historylib.com/books/2531 ر.ک: کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران] </ref>