تاریخ پانصد ساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'شهرهاي' به 'شهرهای'
جز (جایگزینی متن - 'خاصي' به 'خاصی')
جز (جایگزینی متن - 'شهرهاي' به 'شهرهای')
خط ۳۸: خط ۳۸:
همان گونه كه در ساختار بيان شد، فصل اول به معرفي منابع و دليل گزينش آنها اختصاص دارد.
همان گونه كه در ساختار بيان شد، فصل اول به معرفي منابع و دليل گزينش آنها اختصاص دارد.


در فصل دوم، پيرامون نام و گذشته شهر تبريز چنين مى‌خوانيم كه زمان پيدايش و موقعيت اوليه تبريز تا كنون مشخص نشده است. وي در مورد نام تبريز با بررسی ديدگاه‌هاي مختلف تنها به يك احتمال مى‌رسد كه اين نام با "توري" نام باستاني كوه سرخاب كه تبريز در دامنه آن واقع است، ارتباط دارد. تبريز در اواسط سده نهم به مركز صنعت و بازرگاني تبديل شد و رفته رفته رونق يافت. در اواخر سده دهم نام تبريز را در ميان شهرهاي بزرگ مى‌بينيم؛ اما زلزله نيمي از شهر را ويران مى‌كند. قطران تبريزي مي‌گويد: "شهر در نتيجه كوشش وهسودان و پسرش دوباره آباد شد و از عراق و خراسان هر دو آبادتر گشت". از اواخر سده نهم تا اواسط سده يازدهم ميلادي دوره پيشرفت اقتصادی تبريز بود. كشمكش‌هاي داخلي ضرب‌هاي سنگين بر حيات اقتصادی شهر وارد كرد؛ ولي تبديل تبريز به پايتخت اتابكان در دوره فرمانروايي اتابك شمس‌الدين ايلده گز، تأثيري مثبت بر پيشرفت اجتماعی و اقتصادی شهر نهاد. شهر بسيار بزرگ شد و اين مرحله باشكوه تا سال 1225 ميلادي ادامه يافت.
در فصل دوم، پيرامون نام و گذشته شهر تبريز چنين مى‌خوانيم كه زمان پيدايش و موقعيت اوليه تبريز تا كنون مشخص نشده است. وي در مورد نام تبريز با بررسی ديدگاه‌هاي مختلف تنها به يك احتمال مى‌رسد كه اين نام با "توري" نام باستاني كوه سرخاب كه تبريز در دامنه آن واقع است، ارتباط دارد. تبريز در اواسط سده نهم به مركز صنعت و بازرگاني تبديل شد و رفته رفته رونق يافت. در اواخر سده دهم نام تبريز را در ميان شهرهای بزرگ مى‌بينيم؛ اما زلزله نيمي از شهر را ويران مى‌كند. قطران تبريزي مي‌گويد: "شهر در نتيجه كوشش وهسودان و پسرش دوباره آباد شد و از عراق و خراسان هر دو آبادتر گشت". از اواخر سده نهم تا اواسط سده يازدهم ميلادي دوره پيشرفت اقتصادی تبريز بود. كشمكش‌هاي داخلي ضرب‌هاي سنگين بر حيات اقتصادی شهر وارد كرد؛ ولي تبديل تبريز به پايتخت اتابكان در دوره فرمانروايي اتابك شمس‌الدين ايلده گز، تأثيري مثبت بر پيشرفت اجتماعی و اقتصادی شهر نهاد. شهر بسيار بزرگ شد و اين مرحله باشكوه تا سال 1225 ميلادي ادامه يافت.


درفصل سوم، تاريخ اقتصادی و اجتماعی سده‌هاي سيزدهم تا پانزدهم ميلادي بررسی و منابع مختلف اوضاع و احوال آن برهه حساس را استنباط نموده است. بخش اقتصادی به دو مقوله صنعت و بازرگاني تقسيم شده است. او با مرور كتب تاریخی، مكاتبات، وقف‌نامه‌ها و سفرنامه‌ها چنين نتيجه مى‌گيرد كه صنعت در اين دوره به دو دسته صنعتگران مستقل و وابسته به دولت كه از نظر موقعيت اجتماعی با يكديگر متفاوت بودند. وي پيشرفت صنعت در اين سده‌ها را وابسته به عواملي مانند افزايش تقاضاي داخلي و خارجي و برقراري ثبات سیاسی و امنيت و آسودگي در راه‌هاي بازرگاني و تعديل مقدار ماليات مى‌داند. عواملى مانند: جنگ‌هاي خانخاني، بيماري وبا و تعويض حاكمان سبب شد كه بارها حيات اقتصادی و كشاورزي شهر تنزل كامل كند و اين وضع از اوايل سده چهاردهم تا اواخر سده پانزدهم ادامه داشت. بعد اجتماعی از دو وجه جمعيت و ساختار اجتماعی مورد مداقّه قرار گرفته است. در اين سده‌ها بارها بيماري وبا سبب كاهش جمعيتي تبريز شد و جان بسياري را گرفت. درباره ساختار اجتماعی با استناد به "وقف نامه ربع رشيدي" و منابع ديگر، محلات قدیمی را به تفصيل معرفي كرده و محله اعيان را درمركز شهر و محله طبقات متوسط و فقير را در كنار شهر مى‌داند. مطالعه تعارضات اجتماعی و شورش‌ها نشان مى‌دهد كه اين شورش‌ها معمولاً به دليل عدم پيوستگي طبقات مختلف شكست مي‌خورد.
درفصل سوم، تاريخ اقتصادی و اجتماعی سده‌هاي سيزدهم تا پانزدهم ميلادي بررسی و منابع مختلف اوضاع و احوال آن برهه حساس را استنباط نموده است. بخش اقتصادی به دو مقوله صنعت و بازرگاني تقسيم شده است. او با مرور كتب تاریخی، مكاتبات، وقف‌نامه‌ها و سفرنامه‌ها چنين نتيجه مى‌گيرد كه صنعت در اين دوره به دو دسته صنعتگران مستقل و وابسته به دولت كه از نظر موقعيت اجتماعی با يكديگر متفاوت بودند. وي پيشرفت صنعت در اين سده‌ها را وابسته به عواملي مانند افزايش تقاضاي داخلي و خارجي و برقراري ثبات سیاسی و امنيت و آسودگي در راه‌هاي بازرگاني و تعديل مقدار ماليات مى‌داند. عواملى مانند: جنگ‌هاي خانخاني، بيماري وبا و تعويض حاكمان سبب شد كه بارها حيات اقتصادی و كشاورزي شهر تنزل كامل كند و اين وضع از اوايل سده چهاردهم تا اواخر سده پانزدهم ادامه داشت. بعد اجتماعی از دو وجه جمعيت و ساختار اجتماعی مورد مداقّه قرار گرفته است. در اين سده‌ها بارها بيماري وبا سبب كاهش جمعيتي تبريز شد و جان بسياري را گرفت. درباره ساختار اجتماعی با استناد به "وقف نامه ربع رشيدي" و منابع ديگر، محلات قدیمی را به تفصيل معرفي كرده و محله اعيان را درمركز شهر و محله طبقات متوسط و فقير را در كنار شهر مى‌داند. مطالعه تعارضات اجتماعی و شورش‌ها نشان مى‌دهد كه اين شورش‌ها معمولاً به دليل عدم پيوستگي طبقات مختلف شكست مي‌خورد.
۴۲۵٬۲۲۵

ویرایش