۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
تاریخ پانصد ساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان: تفاوت میان نسخهها
تاریخ پانصد ساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۲۰:۵۱
، ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۸جایگزینی متن - 'اجتماعي' به 'اجتماعی'
جز (جایگزینی متن - 'اقتصادي' به 'اقتصادی') |
جز (جایگزینی متن - 'اجتماعي' به 'اجتماعی') |
||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
== ساختار== | == ساختار== | ||
نويسنده مطالب خود را در پنج فصل ارائه كرده است و ساختار ويژهاي را بر آن حاكم نموده است. بخشهاي اول و دوم در واقع به عنوان مقدمه برای ورود به بخش اصلي میباشد. در بخش اول، پس از دستهبندي منابع به سه دسته: 1- منابع عربی، تركي و پارسي 2- منابع به زبانهاي روسي و ارمني 3- سفرنامهها و يادداشتهاي سياحان و ديپلماتهاي اروپايي به زبانهاي مختلف، به معرفي اين منابع و دليل استفاده از آنها در كتاب مىپردازد. در بخش دوم، تاريخ تبريز را در دوره باستان و ميانه مورد بررسی قرار مىدهد كه در شكلگيري فضاي ذهني خواننده كتاب بسيار مفيد است. سه بخش ديگر كه در واقع اصل بحث را تشكيل مىدهد به گونه هوشمندانهاي تنظيم شده است. در فصلهاي سوم و چهارم در دو بخش تاريخ افتصادي و | نويسنده مطالب خود را در پنج فصل ارائه كرده است و ساختار ويژهاي را بر آن حاكم نموده است. بخشهاي اول و دوم در واقع به عنوان مقدمه برای ورود به بخش اصلي میباشد. در بخش اول، پس از دستهبندي منابع به سه دسته: 1- منابع عربی، تركي و پارسي 2- منابع به زبانهاي روسي و ارمني 3- سفرنامهها و يادداشتهاي سياحان و ديپلماتهاي اروپايي به زبانهاي مختلف، به معرفي اين منابع و دليل استفاده از آنها در كتاب مىپردازد. در بخش دوم، تاريخ تبريز را در دوره باستان و ميانه مورد بررسی قرار مىدهد كه در شكلگيري فضاي ذهني خواننده كتاب بسيار مفيد است. سه بخش ديگر كه در واقع اصل بحث را تشكيل مىدهد به گونه هوشمندانهاي تنظيم شده است. در فصلهاي سوم و چهارم در دو بخش تاريخ افتصادي و اجتماعی شهر ذكر شده و سدههاي سيزدهم و پانزهم را در فصل سه و دو سده آخر را نيز در فصل چهارم آورده است و به جهت اهميت علم و فرهنگ، كل فصل آخر را به آن اختصاص داده است. در نتیجهگیری پايان كتاب نيز در شش شماره به تحليل مطالب كتاب پرداخته است. | ||
== گزارش محتوا== | == گزارش محتوا== | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
همان گونه كه در ساختار بيان شد، فصل اول به معرفي منابع و دليل گزينش آنها اختصاص دارد. | همان گونه كه در ساختار بيان شد، فصل اول به معرفي منابع و دليل گزينش آنها اختصاص دارد. | ||
در فصل دوم، پيرامون نام و گذشته شهر تبريز چنين مىخوانيم كه زمان پيدايش و موقعيت اوليه تبريز تا كنون مشخص نشده است. وي در مورد نام تبريز با بررسی ديدگاههاي مختلف تنها به يك احتمال مىرسد كه اين نام با "توري" نام باستاني كوه سرخاب كه تبريز در دامنه آن واقع است، ارتباط دارد. تبريز در اواسط سده نهم به مركز صنعت و بازرگاني تبديل شد و رفته رفته رونق يافت. در اواخر سده دهم نام تبريز را در ميان شهرهاي بزرگ مىبينيم؛ اما زلزله نيمي از شهر را ويران مىكند. قطران تبريزي ميگويد: "شهر در نتيجه كوشش وهسودان و پسرش دوباره آباد شد و از عراق و خراسان هر دو آبادتر گشت". از اواخر سده نهم تا اواسط سده يازدهم ميلادي دوره پيشرفت اقتصادی تبريز بود. كشمكشهاي داخلي ضربهاي سنگين بر حيات اقتصادی شهر وارد كرد؛ ولي تبديل تبريز به پايتخت اتابكان در دوره فرمانروايي اتابك شمسالدين ايلده گز، تأثيري مثبت بر پيشرفت | در فصل دوم، پيرامون نام و گذشته شهر تبريز چنين مىخوانيم كه زمان پيدايش و موقعيت اوليه تبريز تا كنون مشخص نشده است. وي در مورد نام تبريز با بررسی ديدگاههاي مختلف تنها به يك احتمال مىرسد كه اين نام با "توري" نام باستاني كوه سرخاب كه تبريز در دامنه آن واقع است، ارتباط دارد. تبريز در اواسط سده نهم به مركز صنعت و بازرگاني تبديل شد و رفته رفته رونق يافت. در اواخر سده دهم نام تبريز را در ميان شهرهاي بزرگ مىبينيم؛ اما زلزله نيمي از شهر را ويران مىكند. قطران تبريزي ميگويد: "شهر در نتيجه كوشش وهسودان و پسرش دوباره آباد شد و از عراق و خراسان هر دو آبادتر گشت". از اواخر سده نهم تا اواسط سده يازدهم ميلادي دوره پيشرفت اقتصادی تبريز بود. كشمكشهاي داخلي ضربهاي سنگين بر حيات اقتصادی شهر وارد كرد؛ ولي تبديل تبريز به پايتخت اتابكان در دوره فرمانروايي اتابك شمسالدين ايلده گز، تأثيري مثبت بر پيشرفت اجتماعی و اقتصادی شهر نهاد. شهر بسيار بزرگ شد و اين مرحله باشكوه تا سال 1225 ميلادي ادامه يافت. | ||
درفصل سوم، تاريخ اقتصادی و | درفصل سوم، تاريخ اقتصادی و اجتماعی سدههاي سيزدهم تا پانزدهم ميلادي بررسی و منابع مختلف اوضاع و احوال آن برهه حساس را استنباط نموده است. بخش اقتصادی به دو مقوله صنعت و بازرگاني تقسيم شده است. او با مرور كتب تاریخی، مكاتبات، وقفنامهها و سفرنامهها چنين نتيجه مىگيرد كه صنعت در اين دوره به دو دسته صنعتگران مستقل و وابسته به دولت كه از نظر موقعيت اجتماعی با يكديگر متفاوت بودند. وي پيشرفت صنعت در اين سدهها را وابسته به عواملي مانند افزايش تقاضاي داخلي و خارجي و برقراري ثبات سیاسی و امنيت و آسودگي در راههاي بازرگاني و تعديل مقدار ماليات مىداند. عواملى مانند: جنگهاي خانخاني، بيماري وبا و تعويض حاكمان سبب شد كه بارها حيات اقتصادی و كشاورزي شهر تنزل كامل كند و اين وضع از اوايل سده چهاردهم تا اواخر سده پانزدهم ادامه داشت. بعد اجتماعی از دو وجه جمعيت و ساختار اجتماعی مورد مداقّه قرار گرفته است. در اين سدهها بارها بيماري وبا سبب كاهش جمعيتي تبريز شد و جان بسياري را گرفت. درباره ساختار اجتماعی با استناد به "وقف نامه ربع رشيدي" و منابع ديگر، محلات قدیمی را به تفصيل معرفي كرده و محله اعيان را درمركز شهر و محله طبقات متوسط و فقير را در كنار شهر مىداند. مطالعه تعارضات اجتماعی و شورشها نشان مىدهد كه اين شورشها معمولاً به دليل عدم پيوستگي طبقات مختلف شكست ميخورد. | ||
تاريخ اقتصادی و | تاريخ اقتصادی و اجتماعی تبريز در سدههاي شانزدهم و هفدهم در فصل چهارم آمده است. در اين فصل اگر چه بافندگي و فلزكاري جزيي از صنعت به احتساب مىآيد؛ اما به عنوان بخشي در قبال بخش صنعت به آن پرداخته شده است. در اين زمان تبريز یکی از مهمترين مراكز صنعتي در شرق نزدیک و ميانه بود. رشد صنعت در تبريز در ربعهاي اول و سوم سده شانزدهم و ربعهاي دوم و سوم سده هفدهم ميلادي به اوج خود رسيد. حاكمان صفوي چند كارگاه بافندگي در تبريز تأسيس كردند. قالىهاى بافت تبريز همراه با قالىهاي بافت اصفهان و كاشان نه تنها به همسايگان ايران، بلكه به اروپا نيز صادر مىشد. در سده هفدهم اين صنعت و انواع صنعت؛ مانند كفش، شيشه گرى، كاغذ سازى و... به طور گسترده رواج داشت. در اين فصل گذشته از بازرگانى داخلى كه با گسترش روابط پول - كالا رونق يافت، بازرگانى خارجى نيز مورد بررسى قرار گرفته است. از ديگر مباحث مىتوان به وضعيت بازار، كاروانسراها، بناهاى عمومى و... نيز چگونگى روابط اجتماعى اقشار مختلف تبريز اشاره نمود. | ||
فصل آخر كتاب كه "علم و فرهنگ" را در طول پنج قرن مورد ارزيابى و بررسى قرار داده است، بر اين نكته متمركز است كه در اين سدهها تمدن و فرهنگ ايران در تبريز رشد كرد. نويسنده پس از استناد به منابع و اسناد مختلف چنين نتيجهگيرى مىگيرد كه در سدههاى پانزدهم تا هفدهم اين شهر مركز مهم معمارى، نقاشى، موسيقى و شعر در خاور نزدیک بود. تبريز دانشمندان بزرگى در رشتههاى مختلف پزشکى، فلسفه، ستاره شناسى، ادبيات و... پروراند و در اين زمينهها نيز مركزيت داشت. | فصل آخر كتاب كه "علم و فرهنگ" را در طول پنج قرن مورد ارزيابى و بررسى قرار داده است، بر اين نكته متمركز است كه در اين سدهها تمدن و فرهنگ ايران در تبريز رشد كرد. نويسنده پس از استناد به منابع و اسناد مختلف چنين نتيجهگيرى مىگيرد كه در سدههاى پانزدهم تا هفدهم اين شهر مركز مهم معمارى، نقاشى، موسيقى و شعر در خاور نزدیک بود. تبريز دانشمندان بزرگى در رشتههاى مختلف پزشکى، فلسفه، ستاره شناسى، ادبيات و... پروراند و در اين زمينهها نيز مركزيت داشت. | ||