المزهر في شرح الشاطبية و الدرة: تفاوت میان نسخه‌ها

[[منصور، محمد خالد]] (نويسنده)

[[نصر، محمد موسي]] (نويسنده)

[[قضاة، احمد محمد]] (نويسنده)

[[قضاه، محمد عصام]] (نويسنده)

[[جرمي، ابراهيم]] (نويسنده)

[[شکري، احمد خالد]] (نويسنده)

[[سيفي، خالد سيف الله]] (نويسنده)

| زبان =عربي

 

پس از تألیف القراءات‎ السـبعة توسّط ابن مجاهد و تألیف کتاب‎هایی در زمینه احتجاج بر قراءات، آثار و تألیفات مربوط بـه قـرائات سبع رو به رونق و رواج گذاشت‎، که‎ مـهم‎ترین آنـها عـبارت اسـت از:

# «[[كتاب التيسير في القراءات السبع|التيسير في القراءات السبع]]»، نوشته [[دانی، عثمان بن سعید|ابوعمرو عثمان بـن سـعید دانی]] (م 444ق) که طبق نظر [[جزری، محمد بن محمد|ابن‎ جزری]] و زرکشی صحیح‎ترین و بهترین‎ اثر درباره قرائات سبع اسـت‎.

# منظومه [[شاطبی، قاسم بن فیره|قاسم بن فیره اندلسی شاطبی]] (م 590ق)، کـه «[[حرز الأماني و وجه التهاني في القراءات السبع|حـرز الأمـاني و وجـه التـهاني]]» نـام دارد و به شاطبیه معروف است. در این کتاب، محتوای کتاب «التيسير» به رشته نظم درآمده و ابیات‎ آن‎ به‎ یک‎هزارویک‎صدوهفتادوسه بیت‎ می‎رسد‎.

با توجّه به اینکه کتاب [[كتاب التيسير في القراءات السبع|التـيسير]] و [[حرز الأماني و وجه التهاني في القراءات السبع|کتاب شاطبیه]] بر فضای درسی و تحقیقات مربوط به قرائات قرآنی حاکم شد، شرح‎های زیادی بر کتاب‎ شاطبیه‎ نوشته‎ شد. به نظر‎ می‎رسد‎ تألیف‎ [[كتاب التيسير في القراءات السبع|کتاب التيسير]] و شاطبیه و آثار دیگری که در قرن پنجم هجری تألیف‎ شد‎، باعث گشت میان قـرائات صـحیح و قرائات شاذ امتیاز و تفاوتی آشـکار مـشخّص گردد<ref>ر.ک: راغبی، محمدعلی، ص17-16</ref>. ‎

سه منظومه پیرامون قرائات عشر تألیف شده که عبارتند از: «الشاطبية»، «الدرة» و «طيبة النشر في القراءات العشر المتواترة» [[جزری، محمد بن محمد|ابن جزری]] (ت 833ق). شاطبیه و دره مشتمل بر 21 طریق برای قراء هستند و نزد قراء متأخر، قرائات عشر صغری و طيبة النشر هم قرائات عشر کبری نامیده شده است. طيبة النشر مشتمل بر طرق شاطبیه و دره و مطالب فراوان دیگری است. علمای قرائات معمولاً دانشجوی این علم را ابتدا به شاطبیه و دره و پس از فراگیری این دو به طيبة النشر ارجاع می‎دهند<ref>ر.ک: مقدمه شارحان، ص9-8</ref>.  

این اثر، مشتمل بر مقدمه مختصری از شارحان و دو بخش است که بخش اول مشتمل بر مقدمه‎ای در معرفی شاطبی و آثار او و شرح شاطبیه و بخش دوم نیز همانند بخش اول حاوی مقدمه‎ای در معرفی ابن جزری و آثارش و سپس شرح دره است. بخش اعظم هریک از شروح به باب فرش الحروف اختصاص دارد؛ به‎طوری‎که در شرح شاطبیه بیش از نیمی از اثر و در شرح دره دو ثلث آن به این موضوع اختصاص یافته است.  

شاطبیه، منظومه لامیه‎ای در بحر طویل در رابطه با قرائات سبعه است. شاطبی در این اثر از [[كتاب التيسير في القراءات السبع|التيسير]] استفاده کرده و بر قراء سبعه و روات چهارده‎گانه آنها و طرقی که ابوعمرو دانی به آن طرق بر شیوخ خود قرائت کرده بسنده کرده است و البته بر مطالب التيسير مباحث مهم دیگری در موضوع قرائات و تفسیر و اعراب افزوده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص15</ref>. ‎تعداد ابیات این اثر 1173 بیت است<ref>ر.ک: همان، ص16</ref>.  

دره نیز منظومه‎ای در قرائات سه‎گانه متمم قرائات عشره است که [[جزری، محمد بن محمد|ابن جزری]] آن را بر وزن شاطبیه سروده است. این منظومه 24 بیت دارد و بین اهل علم شهرت فراوانی داشته تا جایی‎که برخی از اساتید ابن جزری آن را حفظ کرده بودند. نام دره با نام شاطبیه مقرون شد و با هم از آنها یاد می‎شد. [[جزری، محمد بن محمد|ابن جزری]] در انتهای سرودن دره در مسیر حج بوده است و حوادثی را که برایش رخ داده ذکر کرده است. در این سفر راهز‎نان به آنان حمله کرده و اموال آنها را گرفته و آنها را می‎ترسانند و نزدیک بوده که [[جزری، محمد بن محمد|ابن جزری]] را نیز بکشند<ref>ر.ک: متن کتاب، ص451-450</ref>.  

# ذکر مقدمه‎ای در معرفی مختصر شاطبی و شاطبیه و نیز [[جزری، محمد بن محمد|ابن جزری]] و الدرة المضية؛  

# تحقیق در مباحث دو منظومه و بیان قول محقق و آنچه قراء قرائت می‎کرده‎اند؛

# کتابت آیات با رسم‎الخط عثمانی با ذکر اسم سوره و رقم آیه؛

# ذکر فهرست موضوعات شرح<ref>ر.ک: مقدمه شارحان، ص10-9</ref>. ‎

==پانویس ==

<references />

#[[:noormags:2227|راغبی، محمدعلی، «قـرائات»، پایگاه مجلات تخصصی نور، صحیفه مبین، پاییز و زمستان 1383، شماره 35 و 36، صفحه 4 تا 40]].