در غياب عقل: تحلیل انتقادی خردستیزی در ادبیات عرفانی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''در غیاب عقل: تحلیل انتقادی خردستیزی در ادبیات عرفانی''' تألیف عبدالحمید ضیایی؛ پژوهشی است با رویکرد معرفت‌شناختی که به توصیف، تحلیل و نقد مبانی خردستیزی در آثار عارفان و شاعران بزرگ فارسی‌زبان و نیز در اندیشه یک فیلسوف‌ستیز برجسته می‌پردازد.

کتاب «در غیاب عقل» با رویکردی معرفت‌شناختی و انتقادی، به واکاوی پدیده خردستیزی در سنت فکری و ادبی جهان اسلام، با تمرکز بر ادبیات عرفانی فارسی می‌پردازد. نویسنده هدف خود را توصیف، تحلیل و نقد مبانی خردستیزی در آثار سه عارف و شاعر بزرگ پارسی‌گو (سنایی، عطار و مولانا) و همچنین در آثار امام محمد غزالی، به عنوان «ابرفلسفه‌ستیز جهان اسلام»، قرار داده است.

نویسنده انتخاب سه عارف مذکور را بی‌دلیل نمی‌داند و آنان را نمایندگان مکتب عرفان خراسانی (خراسان بزرگ) معرفی می‌کند که در مقابل عرفان فلسفی غیرخراسانی (به رهبری ابن عربی) قرار می‌گیرد. از نظر وی، سنایی آغازگر شعر عرفانی فارسی است، عطار آن را به کمال می‌رساند و مولوی به اوج آن دست می‌یابد. بررسی آرای غزالی نیز از این جهت حائز اهمیت است که تأثیر جدی و چشمگیری بر هر سه شاعر عارف داشته و به مثابه آبشخور فکری خردستیزی آنان محسوب می‌شود.

ضیایی در این پژوهش به تفکیک مفهوم عقلانیت از معادل‌های اروپایی آن پرداخته و با توجه به اهداف دینی عرفا در نقد «عقل جزوی»، می‌کوشد هم توصیف و تحلیلی جامع از شرایط عقلانیت و وضعیت فیلسوفان در آن دوره ارائه دهد و هم مبانی خردستیزی را با رویکردی معرفت‌شناختی مورد مداقه قرار دهد. نقد روش‌شناختی و نتیجه‌گرایانه نگاه عرفانی به عقل و ارزیابی خطاهای روشی و توالی فاسد این اندیشه از دیگر اهداف کتاب است.