هلال، محمد غنیمی
محمد غنیمی هلال (۱۹۱۷-۱۹۶۸م)، نویسنده، منتقد ادبی و استاد دانشگاه مصری است که به عنوان بنیانگذار و پیشگام ادبیات تطبیقی در جهان عرب شناخته میشود. وی با نگارش کتاب تأثیرگذار «الأدب المقارن» و تدریس این رشته در دانشگاههای مصر، نقش بسزایی در معرفی و نهادینه کردن مطالعات ادبی تطبیقی به شیوه مدرن در فضای آکادمیک عربی ایفا کرد. او که دکترای خود را از دانشگاه سوربون پاریس گرفته بود، در دوران فعالیت خود با مخالفتهای برخی محافل سنتی مواجه شد.
| محمد غنیمی هلال | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد غنیمی هلال |
| ولادت | ۱۹۱۷ |
| محل تولد | سلمنت، مرکز بلبیس، استان شرقی، مصر، مصر |
| محل زندگی | قاهره |
| رحلت | ۲۷ ژوئیه ۱۹۶۸ |
| طول عمر | ۵۱ سال |
| دین | اسلام |
| پیشه | استاد دانشگاه، نویسنده، منتقد ادبی، روزنامهنگار |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | دکتری |
| دانشگاه | دانشگاه سوربون |
| علایق پژوهشی | ادبیات تطبیقی، نقد ادبی |
| برخی آثار | |
ولادت
محمد غنیمی هلال در سال ۱۹۱۷ میلادی (۱۲۹۶ هجری شمسی) در روستای «سلمنت» در مرکز بلبیس، استان شرقی مصر به دنیا آمد.[۱]
تحصیلات
تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در الأزهر قاهره گذراند. سپس وارد دانشکده «دار العلوم» شد و در سال ۱۹۴۱ از رشته ادبیات عربی این دانشکده فارغالتحصیل شد. برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در سال ۱۹۵۲ موفق به اخذ درجه دکترای دولتی در رشته ادبیات تطبیقی از دانشگاه سوربون پاریس شد. موضوع رساله دکتری او «تأثیر نثر عربی بر نثر فارسی در قرون پنجم و ششم هجری» و «موضوع فیلسوفه مصری، هیپاتیا، در ادبیات فرانسه و انگلستان از قرن هجدهم تا بیستم» بود.[۲]
فعالیتها
پس از بازگشت به مصر در سال ۱۹۵۲، به تدریس نقد ادبی و ادبیات تطبیقی در مؤسسات آموزش عالی پرداخت. وی استاد «دار العلوم» دانشگاه قاهره، دانشگاه سودان، دانشگاه الأزهر و «معهد الدراسات العربیة العالیة» در قاهره بود. نقطه عطف کار او تدریس ادبیات تطبیقی در دانشکده زبان عربی دانشگاه الأزهر در سال ۱۹۶۴ بود که با مخالفت و حسادت برخی افراد که او را متهم به غربگرایی میکردند، مواجه شد. تلاشهای او برای معرفی ادبیات تطبیقی به عنوان یک علم مستقل با روششناسی مشخص، فصل جدیدی در مطالعات ادبی عربی گشود. پیش از او، مطالعات در این حوزه پراکنده و فاقد پایه علمی مستحکم بود.[۳]
وفات
محمد غنیمی هلال سرانجام در ۲۷ ژوئیه ۱۹۶۸ میلادی (۱۳۴۷ هجری شمسی) در سن ۵۱ سالگی درگذشت. مرگ او برای بسیاری زودرس و تحت تأثیر فشارها و مخالفتهای موجود توصیف شده است.[۴]
آثار
تألیفات (عربی)
- الأدب المقارن (۱۹۵۳) - کتاب پایهای او در این حوزه
- الرومانتیکیة (۱۹۵۶)
- النقد الأدبی الحديث (۱۹۵۸)
- زندگی عاطفی بین عذریت و تصوف (لیلی و المجنون فی الأدبین العربی و الفارسی) (۱۹۵۴)
- دور الأدب المقارن فی توجیه دراسات الأدب العربی المعاصر (۱۹۶۲)
- المواقف الأدبیة (۱۹۶۳)
- فی النقد المسرحی (۱۹۶۳)
- النماذج الإنسانیة فی الدراسات الأدبیة المقارنة (۱۹۶۴)
- دراسات ونماذج فی مذاهب الشعر ونقده (انتشار پس از مرگ)
- قضايا معاصرة في الأدب والنقد (انتشار پس از مرگ)
- فی النقد التطبیقی والمقارن (انتشار پس از مرگ)
- دراسات أدبیة مقارنة (انتشار پس از مرگ)[۵]
- البیطار و فلسفة التصوف
- جلالالدین مولوی [۶]
ترجمهها
- «ما الأدب؟» اثر ژان پل سارتر (از فرانسه)
- «فولتير» اثر لانسون (از فرانسه)
- نمایشنامه «رأس الآخرين» اثر مارسل امه (از فرانسه)
- نمایشنامه «عدو البشر» اثر مولیر (از فرانسه)
- نمایشنامه «بلياس وميليزاند» اثر موریس مترلینک (از فرانسه)
- «فشل استراتيجية القنبلة الذرية» اثر مکنیه (از فرانسه)
- «مجنون ليلى» اثر عبدالرحمان جامی (از فارسی)
- «گزیدهای از شعر فارسی» (از فارسی)
آثار به زبان فرانسه
- L'influence du prose arabe sur la prose persane aux Ve et VIe siècles de l'Hégire (تأثیر نثر عربی بر نثر فارسی در قرون پنجم و ششم هجری) (رساله دکتری)
- Le thème de la philosophe égyptienne Hypatie dans la littérature française et anglaise aux XVIIIe et XXe siècles (موضوع هیپاتیا در ادبیات فرانسه و انگلستان (قرن ۱۸ تا ۲۰)) (رساله دکتری)[۷]
پانويس
منابع مقاله
- یسوعی، کامبل، أعلام الأدب العربي المعاصر، سير و سير ذاتية، قم-ایران، ذوی القربی، 1431 هجری قمری
- کدیور، محسن، نوری، محمد، مأخذ شناسی علوم عقلی، ج۲، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۷۹