تحلیلی نقلی و تاریخی بر رأفت و خشونت در اسلام
تحلیلی نقلی و تاریخی بر رأفت و خشونت در اسلام، اثر سید ابوالحسن مطلبی (1338ش)، تحلیلی عقلانی و منطقی است که با هدف دفاع از چهره پاک اسلام، به تبیین جایگاه رأفت و مدارا در تعالیم اسلامی و مرزبندی آن با مفهوم خشونت میپردازد، تا به این شبهه که آیا اسلام دین خشونت است پاسخ داده شود.
| تحلیلی نقلی و تاریخی بر رأفت و خشونت در اسلام | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مطلبی، ابوالحسن (نويسنده) |
| ناشر | سازمان تبليغات اسلامی. شركت چاپ و نشر بين الملل |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1393ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | 978-964-304-634-7 |
| موضوع | خشونت - جنبههای مذهبی - اسلام - مهربانی - جنبههای مذهبی - اسلام |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | م6ت3 250/2 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
انگیزه نگارش
انگیزه انتخاب این موضوع برای این رساله، پاسخ به این باور و به این تلقی غلط و در واقع، دفاع از کیان اسلام در رویارویی فرهنگی با کسانی است که آیین پاک و مهرگستر اسلام را به خشونتطلبی و حامی تروریسم متهم میکنند[۱].
ساختار
این کتاب تحلیلی در دو بخش اصلی با عناوین «اسلام، دین خشونت نیست» (شامل شش فصل) و «اسلام، دین رأفت و مدارا» (شامل هفت فصل)، مجموعاً در سیزده فصل تنظیم شده است که با یک چکیده، مقدمه، و در نهایت خاتمه و منابع همراه است.
گزارش محتوا
در مقدمه، به موضوع و انگیزه نگارش آن، اشاره شده است[۲].
بخش اول: اسلام، دین خشونت نیست: این بخش شامل شش فصل است و عمدتاً بر موضوع خشونت و جهاد از دیدگاههای مختلف متمرکز است و سپس با نگرشی به موضوع از منظر آیات و روایات ادامه یافته، افزون بر آن، موضوع از منظر حضرت امام خمینی(ره) و استاد شهید مطهری بازکاوی شده است.
فصل اول: کلیات این فصل به تعریف مفاهیم، اصطلاحات و کلیدواژههای مرتبط میپردازد. همچنین منشأ خشونت در درگیریهای اجتماعی را بررسی میکند. برای تبیین و بازسازی کلمات «رأفت» و «خشونت» و زدودن ابهام از دیدگاه اسلام، تعریف مفاهیم و اصطلاحات خشونتآمیز ضروری است[۳].
فصل دوم: نگرشی به آیات، این فصل بر آیات قرآن تمرکز دارد و دستورالعملهای مبارزه با تجاوزگران (دستور مبارزه با تجاوزگران) و همچنین جهاد با بغات، مشرکان، کافران، منافقان، و مستکبران را مورد بررسی قرار میدهد[۴].
فصل سوم: مروری بر روایات، این فصل روایات مربوط به خشونت را در منابع شیعی و اهلسنت مرور میکند. بخش عمدهای از آن به موضوع ارتداد و روایات مربوط به آن اختصاص دارد که شامل تعریف ارتداد در لغت و اصطلاح، انواع مرتد (فطری و ملی)، موجبات ارتداد، مجازاتهای مرتد، شرایط اجرای حد مرتد، راههای اثبات ارتداد، توبه مرتد، و آیات ارتداد در قرآن کریم میشود[۵].
فصل چهارم: دیدگاه امام خمینی، این فصل شامل دیدگاه امام خمینی(ره) در مورد خشونت است که از خلال صحبتها و بیانات ایشان، استخراج گردیده است[۶].
فصل پنجم: دیدگاه استاد شهید مطهری، این بخش به بررسی دیدگاه شهید مطهری درباره جهاد و خشونت اختصاص دارد. در بخشی از صحبتهای ایشان، چنین آمده است: «جهاد و امربهمعروف و نهیازمنکر یعنی چه؟ یعنی اگر وضع حاکم، وضع نامطلوب و غیراسلامی بود... تو باید حداکثر کوشش خودت را برای طرد و نفی این وضع و برقراری وضع مطلوب و ایدهآل به کار ببری»[۷].
فصل ششم: ده پرسشوپاسخها، این فصل به پاسخگویی به ده سؤال میپردازد، از جمله اینکه آیا جهاد و خشونت با خردورزی و عقلانیت سازگار نیست و اینکه آیا اسلام دین شمشیر و خشونت است یا خیر؟ آیا جهاد با اصل «لا اکراه فی الدین» در تعارض نیست؟[۸].
بخش دوم: اسلام، دین رأفت و مدارا، این بخش شامل هفت فصل است و به بررسی ابعاد رأفت و مدارا در اسلام میپردازد:
فصل اول: کلیات، معنا و مفهوم و تعریف رأفت و مدارا، این فصل به تعریف رأفت و مدارا میپردازد و مفهوم آن را در نثر و شعر (با استناد به اشعار فردوسی، منوچهری، سعدی، ناصرخسرو، حافظ، نظامی و صائب) بررسی میکند. همچنین، شامل کلامی دلنشین از امام خمینی(ره) و تأثیر رأفت از منظر ایشان است[۹].
فصل دوم: نگرشی به آیات، این فصل آیات قرآنی مربوط به رأفت و رحمت الهی را بررسی میکند. موضوعاتی مانند رسول رئوف و رحمت، جلوهای از رأفت خداوند (از جمله تأخیر عقوبت و هدایتهای الهی)، و رأفت الهی در طلوع و غروب خورشید در این فصل بیان میشود[۱۰].
فصل سوم: مروری بر روایات، این فصل بهمرور روایات پیامبر اکرم(ص) و دوازدهامام(علیهمالسلام) درباره رأفت و مدارا میپردازد. از جمله این روایات، روایتی است از امیرالمؤمنین(ع) که فرمودند: «رأس السياسة استعمال الرفق» (اساس سیاست بهکارگرفتن مدارا است)[۱۱].
فصل چهارم: مدارا و رأفت در سیره رسول اکرم(ص) این فصل به بررسی رأفت در سیره پیامبر اکرم(ص) میپردازد و سیره ایشان را بهعنوان «اسوه حسنه» معرفی میکند. موضوعاتی مانند رأفت در اوج اقتدار، برکت رأفت، بردباری شگفتانگیز، و جلوههای رأفت در خلق عظیم در این فصل بررسی میشوند[۱۲].
فصل پنجم: رأفت و مدارا در سیره ائمه اطهار(ع) این فصل سیره امیرالمؤمنین(ع) و سایر ائمه اطهار(ع) در زمینه رأفت و مدارا را تشریح میکند[۱۳].
فصل ششم: گفتاری از محقق سبزواری در رأفت و مدارا، این فصل به دیدگاه محقق سبزواری درباره حکومت در سایه رأفت و مدارا اختصاص دارد. حکومت در سایه رأفت، در فضیلت حلم و بیان توابع آن چون تحلم، عفو و صفح، از عناوین مطرح شده در این فصل است[۱۴].
فصل هفتم: پرسشها و پاسخها، این فصل به پاسخگویی به سؤالاتی در مورد مدارا میپردازد. از جمله این پرسشها: آیا مدارا در اسلام ناپسند است؟ آیا مدارا در تاریخ اسلام دیده میشود؟ تفاوت مفاهیمی مانند «سمحه و سهله» با «تساهل و تسامح» چیست؟ و جایگاه تساهل و تسامح[۱۵].
کتاب با نتیجه بحث و خاتمه و منابع پایان مییابد. در نتیجه کلی، تأکید شده است که دین اسلام دین صلح و صفا و صمیمیت و رحمت و رأفت است و خشونت مجاز در اسلام جهت سعادت و کمال فرد و جامعه بشری و دفاع و بازدارندگی قرار داده شده است[۱۶].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.