تاریخ و تحولات ادبیات معاصر فارسی (نظم و نثر)

تاریخ و تحولات ادبیات معاصر فارسی (نظم و نثر)
پدیدآوران	صفا، ذبیح‌الله (نویسنده)
ناشر	جامی
مکان نشر	تهران
سال نشر	1386
شابک	‎964-2575-06-0
موضوع	ادبیات فارسی - قرن ۱۳ق. - تاریخ و نقد ادبیات فارسی - قرن ۱۴- تاریخ و نقد شاعران ایرانی - قرن ۱۳ق. شاعران ایرانی - قرن ۱۴ نویسندگان ایرانی - قرن ۱۳ق. نویسندگان ایرانی - قرن ۱۴
زبان	فارسی
کد کنگره	PIR 3552/ع8 ت2

تاریخ و تحولات ادبیات معاصر فارسی (نظم و نثر) تألیف ذبیح‌الله صفا (۱۲۹۰-۱۳۷۸ش)، نویسنده و پژوهشگر؛ این کتاب که نخستین بار در انتشارات آکادمی برلین شرقی منتشر شد، به عنوان اثری آموزشی برای آشنایی با ادبیات فارسی معاصر تدوین گردید. نویسنده در این اثر کوشیده است تا رابطه میان جامعه و ادبیات و همچنین رخدادهای سیاسی و تحول‌های فرهنگی را در شصت سال آغازین سدۀ بیستم بررسی کند.

ساختار

کتاب از دو فصل اصلی تشکیل شده است.

فصل نخست با عنوان «از آغاز سدۀ بیستم تا پایان انقلاب مشروطه» به بررسی پیشگامان ادبیات نوگرا، شعر و نثر در خدمت مبارزۀ سیاسی، و دورۀ پیش و حین جنگ جهانی اول می‌پردازد.

فصل دوم با عنوان «دیدگاه‌های جدید در سیر تکامل ادبیات» به بررسی آثار منثور، رمان‌های تاریخی، داستان، پژوهش ادبی، فرهنگستان، شعر دورۀ استبداد، نثر دورۀ پس از جنگ و گرایش‌های آن می‌پردازد. کتاب با بخش کتاب‌شناسی و سال‌شمار زندگی و آثار بزرگ علوی به پایان می‌رسد.

گزارش کتاب

ذبیح‌الله صفا در این کتاب که به پاس نگارش آن از سوی دانشگاه هومبولت عنوان استادی به وی اعطا شد، تاریخچۀ منحصربه‌فردی از ادبیات نوین فارسی فراهم آورده است. پروفسور فراگنر در دایرةالمعارف ایرانیکا، این اثر را با وجود اندیشه‌های غنی تشریح شده در آن، اثری بی‌نظیر معرفی کرده که هنوز به فارسی یا انگلیسی ترجمه نشده بود. نویسنده در زمان نگارش، هدف خود را بررسی رابطۀ بین جامعه و ادبیات و نیز رخدادهای سیاسی و تحول‌های فرهنگی در ایرانِ شصت سال اخیر (تا ۱۳۴۲ش) قرار داده است.

فصل نخست کتاب با پیشگامان ادبیات نوگرا آغاز می‌شود. در این بخش از قائم‌مقام فراهانی، میرزا صالح شیرازی، ناصرالدین شاه و امین الدوله به عنوان چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری تحولات ادبی یاد شده است. سپس نویسنده به شعر در خدمت مبارزۀ سیاسی می‌پردازد و از چهره‌هایی چون ادیب پیشاوری، عارف قزوینی، ایرج میرزا، اشرف‌الدین گیلانی (نسیم شمال)، علی‌اکبر دهخدا و ملک‌الشعراء بهار سخن می‌گوید. در بخش نثر در راه مبارزه با استبداد، میرزا ملکم خان، میرزا آقاخان کرمانی، سید جمال‌الدین اسدآبادی، طالبوف، زین‌العابدین مراغه‌ای و دهخدا بررسی می‌شوند. در بخش پایانی این فصل، دورۀ پیش و حین جنگ جهانی اول و چهره‌هایی چون میرزادۀ عشقی، فرخی یزدی، لاهوتی و پورداود معرفی می‌گردند.

فصل دوم به دیدگاه‌های جدید در سیر تکامل ادبیات اختصاص دارد. نویسنده در بخش آثار منثور، سید محمدعلی جمالزاده، مرتضی مشفق کاظمی، عباس خلیلی، محمد حجازی و محمد مسعود را بررسی می‌کند. در بخش رمان‌های تاریخی از علی اصغر شریف، حسین رکن‌زاده آدمیت و رحیم‌زادۀ صفوی یاد شده است. بخش داستان به صادق هدایت و سعید نفیسی اختصاص دارد. بخش پژوهش ادبی به بررسی خدمات چهره‌های شاخصی چون محمد قزوینی، عباس اقبال آشتیانی، ملک‌الشعرا بهار، علی‌اکبر دهخدا، ابراهیم پورداود، حسن تقی‌زاده، احمد کسروی، جلال همایی، بدیع‌الزمان فروزانفر و مجتبی مینوی می‌پردازد.

در بخش شعر دورۀ استبداد، از پروین اعتصامی، نیما یوشیج، شهریار، پژمان بختیاری، رهی معیری و... سخن رفته است. بخش نثر دورۀ پس از جنگ و گرایش‌های آن به بررسی چهره‌هایی چون صادق چوبک، عبدالحسین نوشین، محمود اعتمادزاده (م.ا. به آذین)، جلال آل احمد، علی دشتی و... می‌پردازد. در بخش پیشگامان شعر نو از فریدون توللی، نادر نادرپور، هوشنگ ابتهاج (سایه)، محمدعلی اسلامی ندوشن و دیگران یاد شده است.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات