البياض و السواد من خصائص حکم العباد في نعت المريد و المراد
| البیاض و السواد من خصائص حِکَم العباد فی نعت المرید و المراد | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | سیرجانی، علی بن حسن (نویسنده)
پورمختار، محسن (محقق) پورجوادی، نصرالله (مقدمه نویس) |
| ناشر | مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-964-8036-64-0 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | / BP ۲۸۲/۶/س۹ب۹ ۱۳۹۰ |
البیاض و السواد من خصائص حِکَم العباد فی نعت المرید و المراد تألیف علی بن حسن سیرجانی (قرن پنجم هجری قمری)، از مشایخ برجستۀ تصوف، تصحیح و تحقیق محسن پورمختار، با مقدمه انگلیسی نصرالله پورجوادی؛ کتابی است که به عنوان یک منبع دستاول در تصوف اسلامی-ایرانی، به گردآوری و طبقهبندی موضوعی اقوال، اشعار و حکایات صوفیان تا اواخر قرن چهارم هجری میپردازد.
ساختار
این کتاب مشتمل بر یک مقدمه از مصحح، متن اصلی کتاب در چهل باب و فهرست نسخههای خطی است.
گزارش کتاب
«البیاض و السواد» نوشته علی بن حسن سیرجانی (معروف به خواجه سیرجانی)، از مشایخ بزرگ نیمۀ اول قرن پنجم هجری، کتابی است که پس از حدود هزار سال ناشناختگی نسبی، اکنون به عنوان یکی از منابع مهم و دستاول تصوف اسلامی-ایرانی منتشر شده است. مؤلف هدف از تألیف این کتاب را دوستی با بزرگان صوفیۀ گذشته و خدمت به آیندگان آنان بیان کرده است.
این کتاب از نوع آثار کلاسیک تصوف مانند «اللمع فی التصوف» سراج و «الرسالة القشیریة» است که به صورت طبقهبندی موضوعی، اقوال، اشعار و حکایات صوفیان تا اواخر قرن چهارم را گرد آورده است. در این اثر، افزون بر آیات قرآن کریم با تفسیرهای صوفیانه و احادیث نبوی که معمولاً در آغاز هر باب آمده، حدود ۳۱۰۰ فقره قول و حکایت، نام نزدیک به ۵۴۰ شخصیت و ۴۵۳ بیت شعر گردآوری شده است. باب سیوهفتم کتاب نیز اختصاص به ۹۰ بیت از اشعار مورد علاقۀ صوفیان دارد.
یکی از ویژگیهای ممتاز این کتاب، وجود شمار زیادی از فقرات و روایات است که در متون مشابه دیده نمیشود و از این منظر، گنجینهای پربار برای پژوهشگران تاریخ تصوف و عرفان اسلامی محسوب میشود. همۀ ابواب کتاب حاوی مطالب مهم و غنی هستند، اما باب سیونهم با عنوان «باب معرفة تاریخ المشایخ» از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. در این باب، ۸۷ تن از مشایخ صوفیه با القابی که فشردۀ ویژگی شخصیتی هر یک است، معرفی شدهاند. ابتکار دستهبندی جغرافیایی مشایخ در این باب، ویژگی منحصر به فرد و سودمندی است که در آثار مشابه وجود ندارد.
تصحیح حاضر با مقدمهای از محسن پورمختار آغاز میشود که در آن به وضعیت سیرجان در روزگار مؤلف، منابع اطلاعات دربارۀ احوال او، تاریخ وفات و آرامگاهش (که هنوز در سیرجان زیارتگاه است)، معرفی کتاب و منابع آن، آثار اقتباسکننده از آن و معرفی نسخههای خطی و روش تصحیح پرداخته شده است. از نویسندۀ کتاب، خواجه سیرجانی، به عنوان یکی از بزرگترین مشایخ زمان خود یاد میشود که عنوان «خواجه» و روایات عبدالله انصاری و ابوطاهر سلفی و نیز تجلیل شیخ ابوسعید ابوالخیر از او، گواه بزرگی و مقام والایش در عرفان است.
وصیت کوتاه مؤلف در پایان کتاب، نشاندهندۀ نوع سلوک انسانی و خداپسندانۀ مورد نظر اوست که حتی پس از گذشت هزار سال، میتواند به عنوان دستورالعملی برای یک زندگی سالم و انسانگرا به کار رود. به طور کلی، «البیاض و السواد» مجموعهای غنی از معارف، اقوال، حکایات و اشعار بزرگان صوفیه تا پایان قرن چهارم هجری است که همواره میتواند منبعی ارزشمند برای محققان و جویندگان معرفت باشد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات