ابومحمد خلال، حسن بن محمد
| ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال |
| لقب | الخلال، الحافظ المفید الإمام الثقة |
| نام پدر | محمد بن حسن بن علی |
| ولادت | صفر 352ق |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | نهر القَلَّایین بغداد و نیز در باب البصره، در غرب بغداد |
| رحلت | 439ق |
| مدفن | مقبره باب حرب بغداد |
| طول عمر | 87 سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | سنی |
| پیشه | محدث، حافظ حدیث |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | حافظ، محدّث، قارى و مؤلف قرن چهارم و پنجم |
| علایق پژوهشی | حدیث، رجال |
| اساتید | |
| شاگردان | خطیب بغدادی |
| برخی آثار | |
ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خَلّال (352-439ق)، محدث و حافظ بزرگ اهل سنت در قرن چهارم و پنجم هجری که در بغداد میزیست و از مشایخ بزرگی مانند ابوبکر قطيعی، ابن شاذان و ابن حيويه بهره برد. او را محدثی ثقه و حافظی با حافظه قوی میدانستند و از شاگردان مشهور او خطیب بغدادی بود. آثار مهم او شامل کتاب أمالی و المسند است که بر اساس صحیحین تدوین کرده بود.
ولادت
ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال در سال 352 هجری قمری (962 میلادی) در بغداد متولد شد.[۱]
تاریخنگاران محل زندگى او را در نهر القَلَّایین، محله بزرگى در بغداد و شرق کرْخ، که بیشتر اهل سنّت در آنجا سکونت داشتند، ذکر کردهاند که پس از مدتى به باب البصره، در غرب بغداد، نقل مکان کرد. او از خاندانی اهل علم بود و پدرش محمد بن حسن بن علی نام داشت. لقب ;الخلال; به او داده شد که احتمالاً به دلیل شغل خیاطی یا فروش اسباب خیاطی بوده است.
تحصیلات
ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال در بغداد تحصیل کرد و از مشایخ و اساتید بزرگی بهره برد. از جمله اساتید او میتوان به ابوبکر القطيعی، ابن شاذان و ابن حيويه اشاره کرد.[۲] [۳]
او در علم حدیث تخصص یافت و به عنوان حافظ حدیث شناخته شد. الصوری درباره حافظه او گفته است: «ما رأت عيناي بعد عبد الغني أحفظ من الخلال» (چشمهایم پس از عبدالغنی حافظهای بهتر از خلال ندیده است).[۴] الخلیلی درباره او گفته: «كان ثقة» (او ثقه بود).[۵]
فعالیتها
ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال به عنوان محدث ثقه و حافظ بزرگ حدیث فعالیت میکرد. او به عنوان امام در علم حدیث شناخته میشد و شاگردان مهمی مانند خطیب بغدادی را تربیت کرد.[۶] فعالیت اصلی او در زمینه نقل و حفظ احادیث و تربیت شاگردان در بغداد بود. او را محدثی ثقه دانستهاند[۷] و به عنوان الحافظ المفید الإمام الثقة لقب داشت.[۸]
وفات
ابومحمد حسن بن محمد بن حسن بن علی بغدادی خلال سرانجام در ماه جمادی الاولی سال 439 هجری قمری (1047 میلادی) درگذشت.[۹] برخی منابع سال 438 هجری را نیز ذکر کردهاند.[۱۰] او حدود 87 سال عمر کرد و در بغداد به خاک سپرده شد. الخلیلی اشاره کرده که او "خرج المسند على الصحيحين" (مسندی بر اساس صحیحین تدوین کرد).[۱۱]
آثار
- أمالی - کتابی شامل مجالس و درسهای او در حدیث[۱۲]
- المسند - کتابی که بر اساس صحیحین تدوین کرده بود[۱۳] نسخهای از کتاب ;أمالی; او در کتابخانه ظاهریه دمشق موجود است که مربوط به قرن 7 هجری است.[۱۴]
- أخبارالثُقلاء (که آن را به روش محدّثان نوشته است)؛
- طبقاتالمعبّرين، در شرح احوال 7500 خوابگزار، که به خلال منسوب است. او در این کتاب خوابگزاران را به پانزده گروه تقسیم کرده است؛ شامل: انبیا، صحابیان، تابعین، فقها و دیگران؛
- المجالس العشر، که در واقع امالى یا مجلسهاى حدیثى او بوده است[۱۵]
پانويس
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: خطیب بغدادی، احمد بن علی، ج7، ص437
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، ج1، ص425-426
- ↑ ر.ک: سزگین، فواد، ج1، ص350
- ↑ ر.ک: ابراهیمی کوشالی، مقداد، ج15، ص818-819
منابع مقاله
- سزگین، فواد، تاریخ نگارشهای عربی، مترجم کیکاوس جهانداری، تهران - ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات، 1380ش
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، طبقات الحفاظ، بیروت - لبنان: دار الکتب العلمية، 1373 هجری شمسی|1414 هجری قمری|1994 میلادی
- خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، أو، مدینة السلام، بیروت - لبنان: دار الکتب العلمية، 1417 هجری قمری|1997 میلادی
- ابراهیمی کوشالی، مقداد، «دانشنامه جهان اسلام»، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، چاپ اول، 1390.