ابن‌ میمون‌ بغدادی، محمد بن‌ مبا‌رک‌

محمد بن مبارک بن محمد بن میمون بغدادی
نام کامل	محمد بن مبارک بن محمد بن میمون بغدادی
نام‌های دیگر	ابن میمون، ابوغالب کاتب
نام پدر	مبارک بن محمد
ولادت	حدود ۵۲۹ هجری قمری (۱۱۳۴-۱۱۳۵ میلادی)
محل تولد	بغداد، عراق
محل زندگی	بغداد
رحلت	حدود ۵۹۷ هجری قمری (۱۲۰۰-۱۲۰۱ میلادی)
طول عمر	حدود ۶۸ سال
دین	اسلام
مذهب	اهل سنت
پیشه	ادیب، نویسنده، کاتب (ورّاق)
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	ادبیات عرب، شعر، لغت
اساتید	ابومحمد عبدالله بن احمد بن خشاب ابوالفضل بن ناصر ابن سمین ابن خطاب
برخی آثار	منتهى الطلب من أشعار العرب

برای دیگر کاربردها، ابن میمون (ابهام‌زدایی) را ببینید.

محمد بن مبارک بن محمد بن میمون بغدادی (حدود ۵۲۹ – حدود ۵۹۷ ق)، معروف به «ابن میمون» و «ابوغالب کاتب»، ادیب، نویسنده و کاتب عراقی در قرن ششم هجری بود. او از شاگردان برجستهٔ ابن خشاب نحوی و از چهره‌های علمی بغداد به شمار می‌رفت. ابن میمون با گردآوری بزرگ‌ترین مجموعهٔ شعر عربی در دورهٔ جاهلی و صدر اسلام، به نام «منتهى الطلب من أشعار العرب»، خدمتی ماندگار به میراث ادبی عربی کرد. وی در گزینش اشعار، ذوقی سلیم و دانشی عمیق داشت و تألیف این اثر را در سال‌های پایانی عمر خویش به پایان رساند.

ولادت

تاریخ دقیق تولد ابن میمون در منابع ذکر نشده است؛ اما با توجه به اینکه او در سال ۵۸۹ هجری قمری هنگام تألیف «منتهی الطلب» بیش از شصت سال داشته است، به درستی تخمین زده می‌شود که در حدود سال ۵۲۹ هجری قمری (۱۱۳۴-۱۱۳۵ میلادی) در شهر بغداد دیده به جهان گشوده باشد. او در بغداد می‌زیست و به همین دلیل به «بغدادی» شهرت یافت.

نسب و خاندان

نام کامل وی «محمد بن المبارک بن محمد بن محمد بن ميمون البغدادی» است. کنیهٔ او «ابوغالب» و نسب «ابن میمون» دارد. پدرش «مبارک بن محمد» و جدش «محمد بن میمون» نام داشت. ظاهراً خاندان او به حرفهٔ کتابت و وراقت اشتغال داشتند و خود ابن میمون نیز به عنوان کاتب (ورّاق) شناخته می‌شود.

تحصیلات و اساتید

ابن میمون در بغداد نزد استادان بنام عصر خود به کسب علم پرداخت. مهم‌ترین استاد وی، ابومحمد عبدالله بن احمد بن خشاب (متوفی ۵۶۷ ق) بود که از نحویان و لغویان بزرگ قرن ششم به شمار می‌رفت. ابن میمون بسیاری از قصاید برگزیده خود، به ویژه «مفضّلیات» را نزد او خواند.

از دیگر استادان او می‌توان به ابوالفضل بن ناصر (متوفی ۵۵۰ ق) اشاره کرد که از او نیز بهره برد. همچنین در منابع از ابن سمین و ابن خطاب به عنوان دیگر مشایخ او یاد شده است. ابن میمون افزون بر ادبیات، از ابو الفضل ارموي و ابومعمر مبارك بن عبدالعزيز و ابن ناصر حدیث نیز شنید.

ویژگی‌های علمی و اخلاقی

ابنمیمون در منابع به عنوان ادیبی آگاه به شعر، دارای ذوقی سلیم و بصیرتی عمیق در گزینش اشعار معرفی شده است. او سخت به صحت و اعتبار اشعار اهمیت می‌داد و تنها آثاری را در مجموعهٔ خود گرد آورد که از نظر لغوی قابل استشهاد باشند. عمادالدین کاتب اصفهانی، در «خریدة القصر» از او با عنوان «عالم بالأدب» یاد کرده است. فؤاد سزگین نیز او را «ادیبی بینا و آگاه به شعر» توصیف کرده که در انتخاب اشعار، دقت و وسواس علمی داشته است.

شاگردان

در منابع موجود، از شاگردان مستقیم ابن میمون یاد نشده است. با این حال، کتاب «منتهی الطلب» او پس از قرن‌ها مورد توجه پژوهشگران و ویراستاران دیوان‌های شاعران قرار گرفته است.

وفات

دربارهٔ سال درگذشت ابن میمون اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع تنها به این نکته اشاره دارند که او پس از سال ۵۸۹ هجری قمری (۱۱۹۳ میلادی) همچنان زنده بوده است. با این حال، برخی دیگر از منابع، سال وفات او را ۵۹۷ هجری قمری (۱۲۰۰-۱۲۰۱ میلادی) ذکر کرده‌اند. بنابر این، به نظر می‌رسد که او در حدود سال ۵۹۷ قمری در بغداد درگذشته باشد.

آثار

مهم‌ترین و در واقع تنها اثر شناخته‌شدهٔ ابن میمون، کتاب «منتهى الطلب من أشعار العرب» است. این کتاب، بزرگ‌ترین مجموعه از اشعار عربی دورهٔ جاهلی و صدر اسلام به شمار می‌رود که در ده بخش (شش جلد) تدوین شده و مشتمل بر هزار قصیده از ۲۶۴ شاعر است. تألیف آن در سال ۵۸۹ هجری قمری به پایان رسیده است.

(توضیح بیشتر دربارهٔ این کتاب به دلیل وجود مقالهٔ مستقلی برای آن در ویکی‌نور، در اینجا آورده نمی‌شود.)

منابع مقاله

• زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۱۷، بیروت: دار العلم للملايين، ۱۹۸۹م
• انوشه، حسن، فرهنگ زندگی‌نامه‌ها، ج۱، ص۷۸۳، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء، ۱۳۶۹ش
• الموسوعة العربية: ابن ميمون (محمد بن المبارك)
• سزگین، فواد، تاریخ نگارش‌های عربی، ج۲، ص۱۳۶، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰ش
• القاسمی، محمد بن عبدالوهاب، "محمد بن المبارك بن ميمون ابو غالب الكاتب"، شبکه راویان حدیث
• الرق المنشور: ابن ميمون؛ محمد بن المبارك بن محمد بن ميمون

وابسته‌ها

منتهى الطلب من أشعار العرب