موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم
| عبدالکریم موسوی اردبیلی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | سید میرکریم موسوی کریمی (معروف به سید عبدالکریم موسوی اردبیلی) |
| نامهای دیگر | آیتالله موسوی اردبیلی؛ اردبیلی، عبدالکریم |
| نام پدر | میرعبدالرحیم |
| ولادت | ۸ بهمن ۱۳۰۴ش / ۱۳ رجب ۱۳۴۴ق |
| محل تولد | اردبیل، ایران |
| محل زندگی | اردبیل، قم، نجف، تهران |
| رحلت | ۳ آذر ۱۳۹۵ش |
| مدفن | قم |
| طول عمر | ۹۱ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | تشیع |
| پیشه | مرجع تقلید، فقیه، قاضی، استاد حوزه و دانشگاه |
| منصب | رئیس دیوان عالی کشور (۱۳۶۰-۱۳۶۸)، رئیس دانشگاه مفید قم، عضو شورای انقلاب، دادستان کل کشور (۱۳۵۸) |
| اطلاعات علمی | |
| درجه علمی | اجتهاد |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، حقوق، تفسیر، اقتصاد اسلامی |
| اساتید | |
| برخی آثار | |
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (۸ بهمن ۱۳۰۴ - ۳ آذر ۱۳۹۵ش) از مراجع تقلید شیعه، رئیس اسبق دیوان عالی کشور (۱۳۶۰-۱۳۶۸) و بنیانگذار و رئیس دانشگاه مفید قم. در هشتم بهمن ۱۳۰۴ش در اردبیل متولد شد. پدرش میرعبدالرحیم روحانی و مادرش زنی پارسا بود که در دو سالگی ایشان را از دست داد. تحصیلات را در مکتبخانه آغاز کرد و در سال ۱۳۱۹ش وارد مدرسه علمیه ملا ابراهیم در اردبیل شد. در سال ۱۳۲۲ش برای ادامه تحصیل به قم رفت و سه سال از محضر سید محمدرضا گلپایگانی و سید احمد خوانساری بهره برد. در ۱۶ آبان ۱۳۲۴ش به نجف اشرف مهاجرت کرد و در مدرسه «سید» اقامت گزید و دو سال در درس آیات عظام سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد. به دلیل ناامنیهای عراق و بیماری پدر به قم بازگشت و به فعالیت علمی ادامه داد و در انتشار مجله «مکتب اسلام» مشارکت داشت. در سال ۱۳۳۹ش به دلیل بیماری به اردبیل بازگشت و تا سال ۱۳۴۷ در آنجا ماند و به بازسازی مدارس، تدریس علوم حوزوی و فعالیتهای سیاسی پرداخت. در جریان جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل، در منبرها به حمایت از اعراب سخنرانی کرد. کتاب «جمال ابهی» را در پاسخ به بهائیان نوشت. در سال ۱۳۴۷ش به دلیل فشارهای حکومت به تهران مهاجرت کرد و ضمن تدریس خارج فقه، مسجد و کانون توحید، مدارس راهنمایی و دبیرستان مفید و مؤسسه خیریه مکتب امیرالمؤمنین(ع) را تأسیس نمود. در سال ۱۳۵۷ش عضو شورای انقلاب و جامعه روحانیت مبارز تهران شد. در سال ۱۳۵۸ش به عنوان دادستان کل کشور و عضو مجلس خبرگان رهبری دوره اول از تهران انتخاب گردید. در سال ۱۳۶۰ش به ریاست دیوان عالی کشور منصوب شد و تا سال ۱۳۶۸ در این سمت باقی ماند. پس از رحلت امام خمینی(ره) در سال ۱۳۶۸ش به قم هجرت کرد و به تدریس خارج فقه پرداخت و دانشگاه مفید را تأسیس نمود. آثار متعددی از خود به جای گذاشت از جمله «فقه الحدود و التعزیرات»، «فقه القضاء»، «فقه الشركة على نهج الفقه و القانون»، «فقه المضاربة»، «حاشيه بر خيارات مكاسب»، «یک دوره کامل اصول فقه»، «تقریرات دروس فقه و اصول آیات عظام حکیم و خویی»، «الرسائل الفقهیة»، «مقالاتی در تفسیر قرآن»، «یک دوره اقتصاد اسلامی بر اساس کتاب و سنت»، «مناسک حج»، «نهج الرشاد» (رساله عملیه عربی) و «العروة الوثقى مع تعلیقات الموسوی الاردبیلی». سرانجام در سوم آذر ۱۳۹۵ش بر اثر عارضه قلبی درگذشت و در قم به خاک سپرده شد.
ولادت
در هشتم بهمن 1304 در شهر اردبیل متولد گردید. پدرش میرعبدالرحیم، روحانى بزرگوار و مادرش زنى پارسا بود. وى در دو سالگى مادرش را از دست داد.
تحصیلات
تحصیلات خود را در دوران کودکى و در مکتبخانه آغاز کرد و در سال 1319ش، وارد مدرسه علمیه ملا ابراهیم در شهر اردبیل شد. در دورانى که وى وارد مدرسه طلبگى گشت، این مدارس به علت اقدامات رضاشاه رونق چندانى نداشتند؛ مثلاً در همان زمان فقط چهار طلبه در آن مدرسه درس حوزوى مىخواندند. بعد از اینکه متفقین خاک ایران را اشغال کردند و رضاشاه برکنار شد، رونق این مدارس بیشتر شد؛ در نتیجه موسوى اردبیلى در همان مدرسه به تدریس مشغول گردید.
وى در سال 1322 براى خواندن درس حوزوى در مراتب بالاتر، وارد شهر قم شد و حدوداً سه سال در این شهر اقامت گزید. وى در قم از محضر بزرگانى چون سید محمدرضا گلپایگانى و سید احمد خوانساری تلمذ نمود.
در 16 آبان 1324 همراه با یکى از همشهریانش که همزمان در قم طلبه بود، به طرف نجف حرکت کرد و از طریق اروندرود و با قایق به عراق رفت. در نجف وى همراه با همسفرش به مدرسه «سید» رفت و حدوداً دو سال در نجف اقامت داشت.
بعد از مدتى جو سیاسى عراق به هم ریخت و همزمان نامهاى نیز حاکى از بیمارى پدرش به دست وى رسید. مجموع این رویدادها باعث شد که وى به همراه دو تن دیگر از دوستانش به قم بازگردد. نخست، تصورش بر این بود که دوباره به نجف براى ادامه تحصیل باز خواهد گشت، اما این گونه نشد. وى در قم فعالیت خود را در حوزه علمیه قم ادامه داد و حتى در انتشار مجلهاى در قم به نام «مکتب اسلام» نیز سهیم بود.
وى در سال 1339 به علت بیمارى و ضعف به توصیه پزشکان مجبور به مراجعت به اردبیل بهطور موقتى شد. وى فعالیتهایى در اردبیل انجام داد که به علت نیمهکاره ماندن این فعالیتها تا سال 1347 در اردبیل ماند تا این کارها به پایان برسند. فعالیتهای وى در بازگشت به اردبیل، شامل بازسازى مدارس، تدریس علوم حوزوى و همچنین تصمیم به احداث یک کارخانه بود که با ممانعت شاه روبهرو شد.
او در اردبیل فعالیتهای سیاسى نیز انجام داد. در زمان جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل بود که در آن زمان حکومت ایران از اسرائیل حمایت و بر ضد اعراب خبر منتشر مىکرد که موسوى اردبیلى در منبرهاى خود به حمایت از اعراب سخنرانى کرد و باعث شد که حکومت تصمیم به دستگیرى وى بگیرد؛ هرچند به خاطر اعتصاب بقیه روحانیون از این کار منصرف شده، به تذکر اکتفا کرد.
یکى از آثار او که در اردبیل انتشار یافت، کتاب «جمال ابهى» بود که در پاسخ به اظهارات بهائیان نوشته شده بود. شهر اردبیل محل زندگى یکى از هجده نفر از پیروان اولیه علىمحمد باب، به نام ملا یوسف اردبیلى بود. بهائیان، ملا یوسف اردبیلى را اهل روستاى ملا یوسف در نزدیکى اردبیل مىدانند.
وى در سال 1347 به خاطر فشارهاى حکومت تصمیم به مهاجرت به تهران مىگیرد و براى اینکه دولت متوجه تصمیمش نشود، به بهانه کمک به زلزلهزدگان مشهد از اردبیل خارج مىگردد و به تهران مىآید. ایشان در تهران ضمن ادامه تدریس خارج فقه، چند نهاد فرهنگی را تأسیس نمود. اول: مسجد و کانون توحید در خیابان پرچم. دوم: مدارس راهنمایى و دبیرستان مفید و سوم: مؤسسه خیریه مکتب امیرالمؤمنین علیهالسّلام.
در سال 1357، ایشان علاوه بر عضویت در شورای انقلاب، در جامعه روحانیت مبارز تهران نیز عضویت داشتند، و همچنین از اعضاء هیئت مؤسس جامعة الزهراء قم نیز بودند. در سال 1358 دادستان کل کشور و عضو مجلس خبرگان رهبرى دوره اول از تهران گردیدند.
ایشان در سال 1360 رئیس دیوان عالى کشور گردیدند. وى در سال 1368 در پى رحلت امام خمینى(ره) به شهر مقدس قم هجرت کرد و به ادامه تدریس خارج فقه پرداختند. همچنین تأسیس دانشگاه مفید از دیگر کارهای ایشان پس از مراجعت به قم میباشد.
وفات
سرانجام ایشان در سوم آذر ماه سال 1395ش به دلیل عارضه قلبی درگذشت.
آثار
- فقه الحدود و التعزیرات؛
- فقه القضاء؛
- فقه الشرکة على نهج الفقه و القانون؛
- فقه المضاربة؛
- حاشیه بر خیارات مکاسب؛
- یک دوره کامل اصول فقه؛
- تقریرات دروس فقه و اصول آیات عظام حکیم و خوئى؛
- الرسائل الفقهیة؛
- مقالاتى در تفسیر قرآن؛
- یک دوره اقتصاد اسلامى بر اساس کتاب و سنت؛
- مناسک حج؛
- نهج الرشاد (رساله عملیه به زبان عربى)؛
- العروة الوثقى مع تعلیقات الموسوى الاردبیلى.
وابستهها
رساله توضيح المسائل با تجديد نظر و اضافات
همپای انقلاب (خطبههای نماز جمعه آیتالله موسوي اردبيلي)
ره توشه نوجوانان (اصول عقايد، اخلاق و احکام)
رساله توضيح المسائل به زبان ترکي استانبولي
رساله توضيح المسائل به زبان ترکي آذربايجاني
فقه القضاء: يحتوي علي بحوث هامة مستحدثة
فقه القصاص: يحتوي علي بحوث هامة فقهية استدلالية...
غائله چهاردهم اسفند 1359، ظهور و سقوط ضد انقلاب
مختصري از زندگانی حضرت آیتالله العظمي سيد عبدالکريم موسوي اردبيلي