عرفی شیرازی، جمالالدین محمد
محمد بن خواجه زینالدین علی بن جمالالدین شیرازی (۹۶۳-۹۹۹ق)، ملقب به جمالالدین و متخلص به عرفی، از مشاهیر و شعرای قرن دهم هجری در شیراز و از شاعران خیالپرداز سبک هندی بود. وی در سال ۹۶۳ق در شیراز متولد شد و در زادگاه خود به تحصیل علم و دانش پرداخت و بهقدر توان در موسیقی و خط نسخ مهارت به دست آورد. از جوانی به سرودن شعر تمایل داشت و دیری نپایید که در شیراز شهرت یافت و به محافل ادبی آن شهر، همچون محفل ادبی که در دکان طراحی میر محمود طرحی شیرازی برگزار میشد، راه پیدا کرد. در آنجا با شاعرانی چون غیرتی شیرازی، عارف لاهیجی، قیدی شیرازی، تقیای شوشتری و تقیالدین اوحدی بلیانی آشنایی یافت. در اوان جوانی از راه دریا به هندوستان مهاجرت کرد و با فیضی دکنی برخورد کرده و مصاحبت او را اختیار نمود. سپس بهواسطه دکنی با حکیم مسیحالدین ابوالفتح گیلانی آشنا شد و در قصیدهای او را مدح گفت. ابوالفتح گیلانی نیز او را به عبدالرحیم خان خانان، سپهسالار ادبپرور جلالالدین اکبر شاه، معرفی کرد و از آنجا در سلک مداحان ویژه اکبر شاه در لاهور درآمد. عرفی همچنان در لاهور به سر برد تا در سال ۹۹۹ق درگذشت و پس از چندی پیکر او را به نجف منتقل کردند. «کلیات» اشعار عرفی مشتمل بر چهارده هزار بیت، شامل قصیده، غزل، رباعی، مثنوی و قطعه است. او دو مثنوی به نامهای «مجمع الابکار» و «فرهاد و شیرین» و ساقینامهای در قالب مثنوی و رسالهای به نثر در موضوع تصوف به نام «نفیسه» نیز نگاشته است.
| جمالالدین محمد عرفی شیرازی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن خواجه زینالدین علی بن جمالالدین شیرازی |
| لقب | جمالالدین |
| تخلص | عرفی |
| نام پدر | خواجه زینالدین علی |
| ولادت | ۹۶۳ قمری |
| محل تولد | شیراز، ایران |
| محل زندگی | شیراز، لاهور (هند) |
| رحلت | ۹۹۹ قمری |
| مدفن | هندوستان (پیکر بعدها به نجف منتقل شد) |
| طول عمر | ۳۶ سال |
| دین | اسلام |
| پیشه | شاعر |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، قصیده، غزل، مثنوی |
| سبک نوشتاری | سبک هندی |
| معاصرین | غیرتی شیرازی، عارف لاهیجی، قیدی شیرازی، تقیای شوشتری، تقیالدین اوحدی بلیانی |
| برخی آثار |
|
ولادت
عرفی، شاعر خیالپرداز سبک هندی، در سال 963ق، در شیراز متولد شد[۱].
نام و نسب
نام و نسب او را بهگونههای مختلف ضبط کردهاند که به نظر میرسد جمالالدین معروف به «جمالالدین سیدی» پسر خواجه زینالدین بلو (زین بلو) پسر جمالالدین سیدی، صحیحتر باشد[۲].
تحصیل
عرفی در زادگاه خود به تحصیل علم و دانش پرداخت و بهقدر توان در موسیقی و خط نسخ مهارت به دست آورد. از جوانی به سرودن شعر تمایل داشت و دیری نپایید که در شیراز شهرت یافت و به محافل ادبی آن شهر، همچون محفل ادبی که در دکان طراحی میر محمود طرحی شیرازی برگزار میشد، راه پیدا کرد و در آنجا با شاعرانی چون غیرتی شیرازی، عارف لاهیجی، قیدی شیرازی، تقیای شوشتری و تقیالدین اوحدی بلیانی آشنایی یافت[۳].
مهاجرت به هندوستان
در اوان جوانی از راه دریا به هندوستان مهاجرت کرد[۴]. عبدالباقی میگوید: سبب ورود او به هند، تشجیع و تشویق امرای هند بود. عرفی در هند با فیضی دکنی برخورد کرده و مصاحبت او را اختیار نموده است. او سپس بهواسطه دکنی با حکیم مسیحالدین ابوالفتح گیلانی آشنا شد و در قصیدهای او را مدح گفت. ابوالفتح گیلانی نیز او را به عبدالرحیم خان خانان، سپهسالار ادبپرور جلالالدین اکبر شاه، معرفی کرد و از آنجا در سلک مداحان ویژه اکبر شاه در لاهور درآمد. عرفی همچنان در لاهور به سر برد تا درگذشت و پس از چندی پیکر او را به نجف منتقل کردند[۵].
وفات
وی در سال 999ق، در هند بدرود حیات گفت[۶].
آثار
«کلیات» اشعار عرفی مشتمل بر چهارده هزار بیت، شامل قصیده، غزل، رباعی، مثنوی و قطعه است. او دو مثنوی به نامهای «مجمع الابکار» و «فرهاد و شیرین» و ساقینامهای در قالب مثنوی و رسالهای به نثر در موضوع تصوف به نام «نفیسه» نیز نگاشته است[۷].