طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان
| طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بکار، عثمان (نويسنده)
قاسمی، جواد (مترجم) نصر، سید حسین (مقدمهنويس) |
| ناشر | آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى |
| مکان نشر | ایران - مشهد مقدس |
| سال نشر | 1381ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | رده بندی علوم - تاریخ - غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505ق. - فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339ق. - فلسفه - تاریخ - فلسفه اسلامی - قطبالدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710ق. |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ب2ط2 14 BBR |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان اثر عثمان بکار (متولد 1946م)، است. این کتاب ترجمهای از کتاب نویسنده یاد شده با عنوان«Classification of Knowledge in Islam» که به بررسی عمیق و تحلیلی چگونگی طبقهبندی علوم از دیدگاه فارابی، غزالی و قطبالدین شیرازی میپردازد.
اهمیت کتاب
کتاب علاوه بر ارزش تاریخی و فلسفی که دارد، در مباحث کنونی مربوط به اسلامی کردن علم در سراسر جهان اسلام، حایز اهمیت است[۱].
ویژگیهای کتاب
نویسنده در این کتاب، برای نخستین بار طبقهبندی علوم از دیدگاه حکمای مسلمان و مشربهای گوناگون آنان را مورد بحث و بررسی قرار داده است[۲]. وی تلاش نموده تا از منابع اصلی بهره ببرد، اما با این حال، در بسیاری موارد نیز از ترجمههای انگلیسی یا فرانسه هم استفاده نموده است[۳].
سبک نگارش
- نویسنده طبقه بندی متفکران انتخاب شده در این پژوهش را، مبتنی بر ملاحظات زیر دانسته است.
- هر متفکری یا بنیانگذار و یا نماینده برجسته یکی از مکاتب عمده فکری در اسلام است: فارابی بنیانگذار مکتب مشاء و از جمله نامدارترین نمایندگان آن است؛ عزالی متکلمی سرشناس یا نماینده علم کلام، فقه و عارف است و قطبالدین شیرازی نماینده مکتب فلسفی اشراق میباشد[۴].
- اهمیت دورههایی از تاریخ اسلام که این دانشمندان در آنها به اوج شکوفایی خود رسیدند: فارابی نماینده دوران رونق علوم فلسفی شامل ریاضیات و طبیعات بود؛ غزالی در دوران منازعات عقلی بین فلسفه و کلام و درگیریهای مذهبی بین عارفان باطنگرا و فقهای ظاهرگرا میزیست و غزالی در حل برخی از این اختلافات نفش مهمی داشت و قطبالدین پیشتاز جنبش فکری رونق دوباره علوم فلسفی پس از حمله مغول بود[۵].
- سه طبقهبندی انتخاب شده، در یازده فصل به تفصیل مورد بحث فلسفی قرار گرفته است. هدف اصلی کتاب، طرح اساس فلسفی هر طبقهبندی و ارتباط دادن آن با برخی اصول موجد در وحی اسلامی بوده است. بحثی تحلیلی نیز در زمینه: «مهمترین ویژگیهای بارز هر طبقهبندی» و «نگرش هر متفکر به علوم دینی و فلسفی و تمایزی که بین آنها قایل است» شده است[۶].
ساختار
کتاب با گفتار مترجم و مقدمه سید حسن نصر آغاز و شامل یک پیشگفتار و سه بخش اصلی است که هر کدام در فصولی به طبقهبندی علوم از دیدگاه یک حکیم مسلمان (فارابی، غزالی، و قطبالدین شیرازی) اختصاص یافته است.
گزارش محتوا
گفتار مترجم و مقدمه سید حسین نصر حاوی مطالبی درباره طبقهبندی علوم و کتاب حاضر است [۷]. در پیشگفتار، ضمن اشاره به زمینه کلی پژوهش، به ملاک طبقهبندی انتخاب شده در کتاب، ماهیت و گستره پژوهش و پژوهشهای جدید در این زمینه، اشاره شده است[۸].
فصل اول، هفتم و دهم: هریک از سه متفکر یاد شده، در یکی از فصول فوق مورد بحث قرار گرفته و به شرح زندگی، آثار و اهمیت او، پرداخته شده است. این شرح حال، تحصیلات و آموزشهای هر متفکر در علوم گوناگون، گرایش فلسفی او، دستاورد علمی و حوزه فکریاش و نیز محیط دینی و عقلی عصر او را روشن میسازد[۹].
فصل دوم، سوم و چهارم: از آنجا که طبقهبندی فارابی به عنوان طبقهبندی نمونه مطرح شده است، و نخستن طبقهبندی است که در این اثر بررسی میشود، نسبت به دو طبقهبندی دیگر فصلهای بیشتری(فصل دوم، سوم، چهارم) به تعیین و تشریح اساس فلسفی آن، اختصاص یافته است. این سه فصل، به بررسی سه ضابطهای میپردازند که فارابی بیان داشته است و به واسطه آنها، سلسه مراتب علوم را میتوان، تعیین کرد[۱۰].
در فصلهای پنجم و ششم، طبقهبندی فارابی و توصیف او از علوم، خلاصه شده و اهمیت جایگاهی که او برای هر علم در طبقهبندیاش قایل است، نشان داده شده است[۱۱].
فصل هشتم، پیرامون طبقهبندی غزالی از دانایان یا جویندگان دانش است. وی دانایان را به چهار گروه متکلمان، تعلیمیان یا اسماعیلیان، فیلسوفان و عارفان، تقسیم نموده است. در این فصل، معرفتشناسی غزالی از طریق تحلیل انتقاداتش بر ادعاهای روششناختی و معرفتشناختی چهارگروه فوق، مشخص شده است. این فصل اطلاعات لازم برای درک طبقهبندی غزالی از علوم را که در فصل نهم تحلیل شده است، به دست میدهد[۱۲].
در فصل یازدهم، اساس فلسفی طبقهبندی قطبالدین مشخص شده است. نویسنده تأکید نموده است، گرچه اندیشه اصلی که زیربنای این طبقهبندی را تشکیل میدهد، بازهم تمایز بین علوم فلسفی و دینی است، موارد تأکید قطبالدین بر این تمایز با فارابی و غزالی، تفاوت دارد[۱۳].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.