طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان
طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان اثر عثمان بکار (متولد 1946م)، است. این کتاب ترجمهای از کتاب نویسنده یاد شده با عنوان«Classification of Knowledge in Islam» که به بررسی عمیق و تحلیلی چگونگی طبقهبندی علوم از دیدگاه فارابی، غزالی و قطبالدین شیرازی میپردازد.
| طبقهبندی علوم از نظر حکمای مسلمان | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | بکار، عثمان (نويسنده)
قاسمی، جواد (مترجم) نصر، سید حسین (مقدمهنويس) |
| ناشر | آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى |
| مکان نشر | ایران - مشهد مقدس |
| سال نشر | 1381ش |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | رده بندی علوم - تاریخ - غزالی، محمد بن محمد، 450 - 505ق. - فارابی، محمد بن محمد، 260؟ - 339ق. - فلسفه - تاریخ - فلسفه اسلامی - قطبالدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710ق. |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /ب2ط2 14 BBR |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
اهمیت کتاب
کتاب علاوه بر ارزش تاریخی و فلسفی که دارد، در مباحث کنونی مربوط به اسلامی کردن علم در سراسر جهان اسلام، حایز اهمیت است[۱].
ویژگیهای کتاب
نویسنده در این کتاب، برای نخستین بار طبقهبندی علوم از دیدگاه حکمای مسلمان و مشربهای گوناگون آنان را مورد بحث و بررسی قرار داده است[۲]. وی تلاش نموده تا از منابع اصلی بهره ببرد، اما با این حال، در بسیاری موارد نیز از ترجمههای انگلیسی یا فرانسه هم استفاده نموده است[۳].
سبک نگارش
- نویسنده طبقه بندی متفکران انتخاب شده در این پژوهش را، مبتنی بر ملاحظات زیر دانسته است.
- هر متفکری یا بنیانگذار و یا نماینده برجسته یکی از مکاتب عمده فکری در اسلام است: فارابی بنیانگذار مکتب مشاء و از جمله نامدارترین نمایندگان آن است؛ عزالی متکلمی سرشناس یا نماینده علم کلام، فقه و عارف است و قطبالدین شیرازی نماینده مکتب فلسفی اشراق میباشد[۴].
- اهمیت دورههایی از تاریخ اسلام که این دانشمندان در آنها به اوج شکوفایی خود رسیدند: فارابی نماینده دوران رونق علوم فلسفی شامل ریاضیات و طبیعات بود؛ غزالی در دوران منازعات عقلی بین فلسفه و کلام و درگیریهای مذهبی بین عارفان باطنگرا و فقهای ظاهرگرا میزیست و غزالی در حل برخی از این اختلافات نفش مهمی داشت و قطبالدین پیشتاز جنبش فکری رونق دوباره علوم فلسفی پس از حمله مغول بود[۵].
- سه طبقهبندی انتخاب شده، در یازده فصل به تفصیل مورد بحث فلسفی قرار گرفته است. هدف اصلی کتاب، طرح اساس فلسفی هر طبقهبندی و ارتباط دادن آن با برخی اصول موجد در وحی اسلامی بوده است. بحثی تحلیلی نیز در زمینه: «مهمترین ویژگیهای بارز هر طبقهبندی» و «نگرش هر متفکر به علوم دینی و فلسفی و تمایزی که بین آنها قایل است» شده است[۶].
ساختار
کتاب با گفتار مترجم و مقدمه سید حسن نصر آغاز و شامل یک پیشگفتار و سه بخش اصلی است که هر کدام در فصولی به طبقهبندی علوم از دیدگاه یک حکیم مسلمان (فارابی، غزالی، و قطبالدین شیرازی) اختصاص یافته است.
گزارش محتوا
گفتار مترجم و مقدمه سید حسین نصر حاوی مطالبی درباره طبقهبندی علوم و کتاب حاضر است [۷]. در پیشگفتار، ضمن اشاره به زمینه کلی پژوهش، به ملاک طبقهبندی انتخاب شده در کتاب، ماهیت و گستره پژوهش و پژوهشهای جدید در این زمینه، اشاره شده است[۸].
فصل اول، هفتم و دهم: هریک از سه متفکر یاد شده، در یکی از فصول فوق مورد بحث قرار گرفته و به شرح زندگی، آثار و اهمیت او، پرداخته شده است. این شرح حال، تحصیلات و آموزشهای هر متفکر در علوم گوناگون، گرایش فلسفی او، دستاورد علمی و حوزه فکریاش و نیز محیط دینی و عقلی عصر او را روشن میسازد[۹].
فصل دوم، سوم و چهارم: از آنجا که طبقهبندی فارابی به عنوان طبقهبندی نمونه مطرح شده است، و نخستن طبقهبندی است که در این اثر بررسی میشود، نسبت به دو طبقهبندی دیگر فصلهای بیشتری(فصل دوم، سوم، چهارم) به تعیین و تشریح اساس فلسفی آن، اختصاص یافته است. این سه فصل، به بررسی سه ضابطهای میپردازند که فارابی بیان داشته است و به واسطه آنها، سلسه مراتب علوم را میتوان، تعیین کرد[۱۰].
در فصلهای پنجم و ششم، طبقهبندی فارابی و توصیف او از علوم، خلاصه شده و اهمیت جایگاهی که او برای هر علم در طبقهبندیاش قایل است، نشان داده شده است[۱۱].
فصل هشتم، پیرامون طبقهبندی غزالی از دانایان یا جویندگان دانش است. وی دانایان را به چهار گروه متکلمان، تعلیمیان یا اسماعیلیان، فیلسوفان و عارفان، تقسیم نموده است. در این فصل، معرفتشناسی غزالی از طریق تحلیل انتقاداتش بر ادعاهای روششناختی و معرفتشناختی چهارگروه فوق، مشخص شده است. این فصل اطلاعات لازم برای درک طبقهبندی غزالی از علوم را که در فصل نهم تحلیل شده است، به دست میدهد[۱۲].
در فصل یازدهم، اساس فلسفی طبقهبندی قطبالدین مشخص شده است. نویسنده تأکید نموده است، گرچه اندیشه اصلی که زیربنای این طبقهبندی را تشکیل میدهد، بازهم تمایز بین علوم فلسفی و دینی است، موارد تأکید قطبالدین بر این تمایز با فارابی و غزالی، تفاوت دارد[۱۳].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.