فروغی، محمدعلی

محمدعلی فروغی
محمدعلی فروغی
	فروغی، محمدعلی
نام کامل	محمدعلی بن محمدحسین فروغی ذکاءالملک
نام‌های دیگر	ذکاءالملک
لقب	ذکاءالملک
نام پدر	محمدحسین فروغی (ذکاءالملک اول)
ولادت	۱۲۵۴ یا ۱۲۵۶ شمسی
محل تولد	تهران، ایران
محل زندگی	تهران
رحلت	۵ آذر ۱۳۲۱ شمسی
مدفن	قبرستان ابن‌بابویه، شهر ری
طول عمر	۶۷ سال
همسر	دختر نظام‌السلطنه (متوفی ۱۳۰۱ش)
فرزندان	شش فرزند (دو دختر و چهار پسر) از جمله محمود، جواد، محسن و مسعود
دین	اسلام
پیشه	نویسنده، ادیب، مترجم، سیاستمدار، دیپلمات، تاریخ‌دان
منصب	نخست‌وزیر ایران (سه دوره)، وزیر امور خارجه، وزیر مالیه، وزیر دادگستری، وزیر جنگ، وزیر اقتصاد، رئیس مجلس شورای ملی، رئیس دیوان عالی کشور، سفیر ایران در ترکیه، رئیس فرهنگستان ایران
اطلاعات علمی
دانشگاه	دارالفنون
علایق پژوهشی	فلسفه، ادبیات، تاریخ، حقوق، اقتصاد
اساتید	محمدحسین فروغی (پدر); میرزا ابوالحسن جلوه; میرزا طاهر تنکابنی; کمال‌الملک;
شاگردان	مجتبی مینوی; سعید نفیسی; بدیع‌الزمان فروزانفر; محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا);
برخی آثار	سیر حکمت در اروپا; فن سماع طبیعی; رباعیات عمر خیام نیشابوری (تصحیح); کلیات سعدی (تصحیح); بوستان سعدی (تصحیح); گلستان سعدی (تصحیح); آئین سخنوری; تاریخ ملل مشرق; حکمت سقراط; حقوق اساسی (آداب مشروطیت دول);
	v; t; e;

برای دیگر کاربردها، فروغی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

محمدعلی فروغی ذکاءالملک (۱۲۵۴-۱۳۲۱ش)، نویسنده، ادیب، مترجم، سیاستمدار و دیپلمات برجسته ایرانی و از مهم‌ترین نوابغ سیاسی و فرهنگی تاریخ معاصر ایران بود. وی در تهران در خانواده‌ای اهل علم و فرهنگ دیده به جهان گشود. پدرش محمدحسین فروغی (ذکاءالملک اول) از ادیبان و دانشمندان عصر ناصری بود. فروغی تحصیلات خود را از پنج سالگی نزد پدر آغاز کرد و زبان‌های عربی و فرانسه را فراگرفت. سپس وارد دارالفنون شد و ابتدا به تحصیل طب پرداخت، اما به دلیل عدم تناسب با ذوقش، این رشته را رها کرده و به فلسفه و ادبیات روی آورد. در مدارس معروف تهران مانند مدرسه صدر و سپهسالار نزد اساتیدی چون میرزا ابوالحسن جلوه و میرزا طاهر تنکابنی فلسفه اسلامی آموخت. او همچنین از کمال‌الملک نقاشی آموخت و در مقابل به وی فرانسه درس می‌داد. فروغی به زبان‌های فرانسه و انگلیسی مسلط شد و با سمت مترجم به استخدام وزارت انطباعات درآمد. در چهارده‌پانزده سالگی به‌عنوان سردبیر، نویسنده و مترجم در نشریه «تربیت» که پدرش تأسیس کرده بود، فعالیت کرد. با تأسیس مدرسه علوم سیاسی، ابتدا به‌عنوان مترجم و سپس به‌عنوان استاد و معاون مدرسه به خدمت پرداخت. پس از درگذشت پدر، به ذکاءالملک ملقب شد و ریاست مدرسه علوم سیاسی را بر عهده گرفت. فروغی در طول زندگی سیاسی خود نقش‌های متعددی ایفا کرد: نماینده مجلس شورای ملی (دوره‌های دوم و سوم)، رئیس مجلس، وزیر مالیه، وزیر عدلیه، وزیر امور خارجه، وزیر جنگ، وزیر اقتصاد و سه بار نخست‌وزیر ایران. او همچنین رئیس دیوان عالی کشور، سفیر ایران در ترکیه و رئیس هیئت نمایندگی ایران در جامعه ملل بود و یک دوره ریاست جامعه ملل را بر عهده داشت. فروغی در انتقال سلطنت از قاجار به پهلوی نقش اساسی داشت و اولین نخست‌وزیر دوره پهلوی بود. او مراسم تاجگذاری رضاشاه را برگزار کرد و متن استعفای او را هنگام اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ نوشت. پس از واقعه مسجد گوهرشاد در ۱۳۱۴ از کار برکنار و شش سال خانه‌نشین شد. در این دوره پرکارترین دوران زندگی علمی خود را گذراند و آثاری مانند «سیر حکمت در اروپا» و «حکمت سقراط» را تألیف و آثار بزرگان ادب فارسی مانند کلیات سعدی، بوستان، گلستان، شاهنامه فردوسی و رباعیات خیام را تصحیح کرد. او پایه‌گذار و نخستین رئیس فرهنگستان ایران و از بنیان‌گذاران دانشگاه تهران و انجمن آثار ملی بود. فروغی با ترجمه آثار مهم فلسفه، اقتصاد، حقوق و سیاست غرب، نقش مهمی در رشد علوم انسانی در ایران و آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های مدرن داشت. وی سرانجام در ۵ آذر ۱۳۲۱ش بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و در قبرستان ابن‌بابویه شهر ری به خاک سپرده شد.

ولادت

محمدعلی فرزند محمدحسین ذکاءالملک اول (1294 - 1361ق)، به سال ۱۲۵۴ خورشیدی در تهران چشم به جهان گشود. پدرش یعنی محمدحسین خان اهل اصفهان و در آنجا متولد شده بود. مرحوم استاد جلال همایی درباره شرح زندگی این خاندان مطالبی نوشته و تاکید کرده است که محمدعلی خان فروغی فرزند محمدحسین خان بن آقا مهدی ارباب بوده است. آنها خانوادگی در عین تجارت اهل علم و فضل بوده‌اند.

تحصیلات

تحصیلات خود را از پنج سالگى نزد پدر آغاز کرد و ظرف مدت هفت سال کلیات زبان‌هاى فارسى، عربى و فرانسه را آموخت و از علوم جدید نیز بهره گرفت. بعد از آن وارد مدرسه دارالفنون شد و به تحصیل در رشته طب پرداخت، اما پس از چندى به علت علاقه به فلسفه و ادبیات، در این دو زمینه مشغول به فعالیت شد. چندى نیز در مدرسه صدر به تکمیل تحصیلات پرداخت. بعد از اینکه پدرش هفته‌نامه «تربیب» را انتشار داد، محمدعلى به‌عنوان سردبیر، نویسنده و مترجم هفته‌نامه مقالاتى در آن نوشت.

پس از تأسیس مدرسه علوم سیاسى در ابتدا به‌عنوان مترجم و سپس به‌عنوان استاد و معاون مدرسه به خدمت پرداخت. بعد از درگذشت محمدحسین فروغى، محمدعلى ملقب به ذکاء الملک شد و ریاست مدرسه علوم سیاسى را به عهده گرفت. فروغى در طى زندگانى سیاسى خود چند بار به وکالت مجلس و سفارت رسید و چندین بار وزیر و نخست‌وزیر شد.

پدر فروغی از معاریف فرهنگی زمان خود به شمار می‌رفت که تحت تأثیر میرزا ملکم خان از پیشکسوتان ترویج فرهنگ غربی و فراماسونری در ایران به شمار می‌رود. محمدعلی فروغی مشوّق احمدشاه قاجار برای استعفا بود و در به قدرت رسیدن رضاخان و تأسیس سلسله پهلوی، نقشی اساسی ایفا کرد. او نخستین رییس الوزرای رضاخان بود که شانزده سال بعد نیز برای اولین بار تاج پادشاهی را بر سر محمدرضا پهلوی نهاد. فروغی معتمدترین شخصیت سیاسی ایران از نظر دربار لندن جهت پیشبرد سیاست‌های استعماری بریتانیا در ایران محسوب می‌شد. او در تمام مراحل سیاست‌های ضداسلامی خود و رضاخان، مورد حمایت مستقیم انگلیس قرار داشت.

وفات

محمدعلی فروغی سرانجام در 5 آذر 1321 ش، در 67 سالگی، هنگامی که وزیر دربار محمدرضا پهلوی بود، بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و در ابن بابویه به خاک سپرده شد.