الهی قمشهای، مهدی
میرزا مهدی الهی قمشهای (۱۲۸۰-۱۳۵۲ش)، معروف به محیالدین و متخلص به الهی، از علمای برجسته شیعه، مترجم قرآن، استاد دانشگاه و حکیم و عارف نامدار معاصر بود. وی در سال ۱۲۸۰ش در قمشه (شهرضا) اصفهان متولد شد و اصالتاً از سادات بحرین بود که نیاکانش در زمان نادرشاه به ایران مهاجرت کرده بودند. در اشعارش به «الهی» تخلص میکرد. تحصیلات ابتدایی و سطوح نهایی فقه و اصول را از علما و حکمای قمشه و اصفهان فراگرفت و سپس به مشهد سفر کرد و از محضر اساتید بنامی چون آقابزرگ حکیم، حاجآقا حسین قمی و میرزا مهدی اصفهانی بهره برد. پس از مشهد به تهران رفت و در دانشکده الهیات دانشگاه تهران به تدریس فلسفه، حکمت و سایر علوم پرداخت. او خط را از میرخانی آموخت و شبهای جمعه جلسات درس تفسیر داشت و کتاب قانون بوعلی سینا را نیز تدریس میکرد. از شاگردان برجسته او میتوان به حسن حسنزاده آملی، عبدالله جوادی آملی و کاظم مدیر شانهچی اشاره کرد. الهی قمشهای دارای طبع لطیف شعری بود و دیوان اشعار او شامل نغمه الهی، نغمه حسینی و نغمه عشاق میباشد. از آثار مهم او میتوان به ترجمه قرآن کریم، ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، کتاب «حکمت الهی» در دو جلد، «توحید هوشمندان» (ترجمه و شرح فصوص فارابی)، تصحیح تفسیر ابوالفتوح رازی و تصحیح دوبیتیهای باباطاهر اشاره کرد. وی سرانجام در شب سهشنبه ۱۲ ربیعالثانی ۱۳۹۳ق (۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۲ش) در ۷۲ سالگی درگذشت و در وادیالسلام قم به خاک سپرده شد. علامه طباطبایی در خاکسپاری وی بسیار گریست.
| مهدی الهی قمشهای | |
|---|---|
 الهی قمشهای، مهدی | |
| نام کامل | میرزا مهدی الهی قمشهای |
| نامهای دیگر | محیالدین، حکیم الهی قمشهای |
| تخلص | الهی |
| نسب | از سادات بحرین |
| نام پدر | میرزا ابوالحسن |
| ولادت | ۱۲۸۰ شمسی (۱۳۲۲ قمری) |
| محل تولد | قمشه (شهرضا)، اصفهان، ایران |
| محل زندگی | قمشه، اصفهان، مشهد، تهران |
| رحلت | ۱۲ ربیعالثانی ۱۳۹۳ قمری (۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۲ شمسی) |
| مدفن | وادیالسلام، قم |
| طول عمر | ۷۲ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | عالم دینی، مترجم قرآن، استاد دانشگاه |
| منصب | استاد دانشکده الهیات دانشگاه تهران |
| اطلاعات علمی | |
| دانشگاه | دانشگاه تهران |
| حوزه | حوزه علمیه مشهد و تهران |
| علایق پژوهشی | حکمت، فلسفه، عرفان، فقه، اصول، تفسیر قرآن، شعر |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
زیستنامه
میرزا مهدی الهی قمشهای معروف به محیالدین، فرزند میرزا ابوالحسن از علمای تهران بود که در سال 1322 در قمشه اصفهان (شهرضا) به دنیا آمد.[۱] در اشعارش به الهی تخلص میکرد. اصالتاً از سادات بحرین بود و نیاکانش در زمان نادرشاه از بحرین به قمشه آمدند و در آنجا مقیم شدند. لذا به الهی قمشهای مشهور بود. علامه حسنزاده از زبان او مینویسد: «بارها به این بنده میفرمود که من اصلاً، از سادات بحرینم ولی چون در کسوت متعارف فعلی که اختصاص به شیخ دارد شناخته شدهام از تبدیل عمامه سفید به سیاه خودداری میکنم»[۲] او اکثر تابستانها برای زیارت به مشهد میرفت.[۳]
وفات
میرزا مهدی الهی، در شب سهشنبه دوازدهم ربیعالثانی 1393 قمری مطابق با 25 اردیبهشت 1352 شمسی از دنیا رفت. صبح روز قبلش درسش را برگزار کرده بود و آثاری از بیماری در وی نبود. جنازهاش را به قم حمل و در وادیالسلام این شهر دفن کردند.[۴] علامه طباطبایی در خاکسپاری میرزا مهدی الهی بسیار گریست.[۵]
اساتید و سفرهای علمی
وی دروس ابتدایی و سطوح نهایی را در فقه و اصول از علما و حکمای قمشه و اصفهان فرا گرفت و از آنجا به مشهد سفر کرد. در مشهد از اساتید بنام آنجا مانند آقابزرگ حکیم، حاجآقا حسین قمی، میرزا مهدی اصفهانی و آیتالله برسی و... بهره برد. او پس از مشهد به تهران رفت و در دانشکده الهیات و دانشگاه تهران به تدریس فلسفه و حکمت و سایر علوم پرداخت.[۶] از دیگر اساتید او میتوان شیخ اسدالله یزدی، ملا محمدعلی معروف به حاجی فاضل، محمدهادی فرزانه قمشهای و... را نام برد.[۷] او خط را از میرخانی تعلیم میگرفت.[۸] وی در شبهای جمعه جلسه درس تفسیر داشت.[۹] و کتاب قانون بوعلی را هم در تهران تدریس میکرد.[۱۰] طبع لطیف او باعث سرایش دیوان اشعار او شده است.
شاگردان
ربانی تربتی؛
سید ابوالحسن رفیعی قزوینی؛
دکتر محمد انور؛
کاظم مدیر شانهچی؛
محمدباقر محقق؛
عبدالرحیم ملکیان.[۱۱]
آثار
تألیف
حکمت الهی در دو جلد کلیات دیوان الهی (شامل نغمه الهی، نغمه حسینی، نغمه عشاق)
توحید هوشمندان (ترجمه و شرح فصوص فارابی)[۱۲]
تصحیح تفسیر ابوالفتوح رازی و تعلیقات بر آن[۱۳]
تصحیح دوبیتیهای باباطاهر[۱۴]
ترجمه
ترجمه آزاد و خلاصه تفسیر قرآن کریم؛
ترجمه آزاد مفاتیحالجنان شیخ عباس قمی؛
ترجمه و شرح صحیفه سجادیه[۱۵]
پانویس
- ↑ ر.ک: شریف رازی، محمد، ج8، ص108
- ↑ ر.ک: حسنزاده آملی، حسن، ص83
- ↑ ر.ک: همان، ص86
- ↑ ر.ک: همان، ص92-93
- ↑ ر.ک: همان، ص91
- ↑ ر.ک: شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج8، ص108
- ↑ ر.ک: حسنزاده آملی، نامهها برنامهها، ص84
- ↑ ر.ک: همان، ص88
- ↑ ر.ک: همان، ص84
- ↑ ر.ک: همان، ص85
- ↑ ر.ک: سایت راسخون
- ↑ ر.ک: همان
- ↑ ر.ک: حسنزاده آملی، نامهها برنامهها، ص84
- ↑ ر.ک: همان، ص88
- ↑ ر.ک: شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج8، ص109
منابع مقاله
- شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، کتابفروشی اسلامیه، تهران، 1352 ش.
- حسنزاده آملی، حسن، نامهها برنامهها، الف لام میم، قم، 1386 ش.
- پایگاه اینترنتی راسخون