ی‍ح‍ی‍ی ب‍ن‌ ع‍دی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۳۱: خط ۳۱:
| پس از = ابو بشر متی بن یونس
| پس از = ابو بشر متی بن یونس
| پیش از = ابو سلیمان سجستانی
| پیش از = ابو سلیمان سجستانی
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابو بشر متی بن یونس]] | [[ابو نصر فارابی]]}}   
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابو بشر متی بن یونس]] | [[فارابی، محمد بن محمد|ابونصر فارابی]]}}   
| مشایخ  =  
| مشایخ  =  
| معاصرین =  
| معاصرین =  
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابو سلیمان سجستانی]] | [[ابو حیان توحیدی]] | [[ابو علی مسکویه]] | [[عیسی بن زرعه]] | [[ابن خمار]] | [[ابو علی بن سمح]] | [[ابو القاسم عیسی بن علی بن عیسی]] | [[ابو علی نظیف بن یمن]]}}   
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابوسلیمان سجستانی، محمد بن طاهر|ابوسلیمان سجستانی]] | [[ابوحیان توحیدی، علی بن محمد|ابوحیان توحیدی]] | [[ابن مسکویه، احمد بن محمد|ابوعلی مسکویه]] | [[عیسی بن زرعه]] | [[ابن خمار]] | [[ابو علی بن سمح]] | [[ابو القاسم عیسی بن علی بن عیسی]] | [[ابو علی نظیف بن یمن]]}}   
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابو بشر متی بن یونس]] | [[ابو نصر فارابی]]}}   
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[ابو بشر متی بن یونس]] | [[فارابی، محمد بن محمد|ابونصر فارابی]]}}   
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[تهذیب الاخلاق]] | [[مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی]] | [[مقاله در توحید]] | [[مقاله در وجوب التأنس]]}}   
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[تهذيب الأخلاق (ی‍ح‍ی‍ی ب‍ن‌ ع‍دی)]] | [[مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی]] | [[مقاله در توحید]] | [[مقاله در وجوب التأنس]]}}   
| سبک نوشتاری =  
| سبک نوشتاری =  
| وبگاه =  
| وبگاه =  
خط ۴۳: خط ۴۳:
}}
}}


'''ابوزکریا یحیی بن عدی بن حمید بن زکریا تکریتی''' (۲۸۰-۳۶۴ق)، ملقب به «المنطقی»، فیلسوف، منطقی و مترجم برجسته مسیحی سریانی در عصر طلایی تمدن اسلامی بود. او به عنوان رئیس مدرسه ارسطویی در جهان اسلام پس از استادان خود، [[ابو بشر متی بن یونس|ابوبشر متی بن یونس]] و [[فارابی، محمد بن محمد|ابونصر فارابی]]، شناخته می‌شود و در منطق و فلسفه سرآمد روزگار خود بود. یحیی بن عدی با تألیف و ترجمه‌های متعدد در حوزه‌های منطق، الهیات، اخلاق و فلسفه، نقش مهمی در گسترش و تداوم فلسفه یونانی در جهان اسلام ایفا کرد و شاگردان برجسته‌ای از جمله [[ابوسلیمان سجستانی، محمد بن طاهر|ابوسلیمان سجستانی]]، [[ابوحیان توحیدی، علی بن محمد|ابوحیان توحیدی]] و [[ابن مسکویه، احمد بن محمد|ابوعلی مسکویه]] را پرورش داد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب تهذیب الاخلاق، مقاله در توحید، مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی و مقاله در وجوب التأنس اشاره کرد که هر یک در حوزه خود از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند.
'''ابوزکریا یحیی بن عدی بن حمید بن زکریا تکریتی''' (۲۸۰-۳۶۴ق)، ملقب به «المنطقی»، فیلسوف، منطقی و مترجم برجسته مسیحی سریانی در عصر طلایی تمدن اسلامی بود. او به عنوان رئیس مدرسه ارسطویی در جهان اسلام پس از استادان خود، [[ابو بشر متی بن یونس|ابوبشر متی بن یونس]] و [[فارابی، محمد بن محمد|ابونصر فارابی]]، شناخته می‌شود و در منطق و فلسفه سرآمد روزگار خود بود. یحیی بن عدی با تألیف و ترجمه‌های متعدد در حوزه‌های منطق، الهیات، اخلاق و فلسفه، نقش مهمی در گسترش و تداوم فلسفه یونانی در جهان اسلام ایفا کرد و شاگردان برجسته‌ای از جمله [[ابوسلیمان سجستانی، محمد بن طاهر|ابوسلیمان سجستانی]]، [[ابوحیان توحیدی، علی بن محمد|ابوحیان توحیدی]] و [[ابن مسکویه، احمد بن محمد|ابوعلی مسکویه]] را پرورش داد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب [[تهذيب الأخلاق (ی‍ح‍ی‍ی ب‍ن‌ ع‍دی)|تهذیب الاخلاق]]، مقاله در توحید، مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی و مقاله در وجوب التأنس اشاره کرد که هر یک در حوزه خود از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند.


==ولادت==
==ولادت==
خط ۷۳: خط ۷۳:
یحیی بن عدی میراث مکتوب عظیمی از خود بر جای گذاشته است. فهرست جامعی از آثار او توسط جرهارد اندرس تهیه شده که تعداد آن‌ها را ۱۴۲ اثر اعم از تألیف، ترجمه، رساله و مقاله برآورد کرده است.<ref name="marefa" /><ref name="cgie">[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/141608 انتشار آثار فلسفی مفقود فرض شده «یحیی بن عدی» - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref> موضوعات این آثار بسیار گسترده و شامل حوزه‌های زیر است:
یحیی بن عدی میراث مکتوب عظیمی از خود بر جای گذاشته است. فهرست جامعی از آثار او توسط جرهارد اندرس تهیه شده که تعداد آن‌ها را ۱۴۲ اثر اعم از تألیف، ترجمه، رساله و مقاله برآورد کرده است.<ref name="marefa" /><ref name="cgie">[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/141608 انتشار آثار فلسفی مفقود فرض شده «یحیی بن عدی» - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref> موضوعات این آثار بسیار گسترده و شامل حوزه‌های زیر است:


*  ترجمه‌های فلسفی: شامل ترجمه آثار [[افلاطون]] (نوامیس، طیماوس)، ارسطو (قاطیغوریاس، طوبیقا، سوفسطیقا، نفس، مابعدالطبیعه) و مفسران یونانی مانند اسکندر افرودیسی، ثامسطیوس و المپیدوروس. بسیاری از این ترجمه‌ها مفقود شده‌اند.<ref name="marefa" />
*  ترجمه‌های فلسفی: شامل ترجمه آثار [[افلاطون]] (نوامیس، طیماوس)، [[ارسطو]] (قاطیغوریاس، طوبیقا، سوفسطیقا، نفس، مابعدالطبیعه) و مفسران یونانی مانند اسکندر افرودیسی، ثامسطیوس و المپیدوروس. بسیاری از این ترجمه‌ها مفقود شده‌اند.<ref name="marefa" />
*  تفاسیر بر [[ارسطو]] و مفسران او: شامل تفسیر بر منطق ارسطو، کتاب العباره، آنالوطیقا، ایساغوجی، سماع طبیعی و مابعدالطبیعه. برخی از این تفاسیر به صورت کامل یا جزئی به چاپ رسیده‌اند.<ref name="marefa" />
*  تفاسیر بر [[ارسطو]] و مفسران او: شامل تفسیر بر منطق [[ارسطو]]، کتاب العباره، آنالوطیقا، ایساغوجی، سماع طبیعی و مابعدالطبیعه. برخی از این تفاسیر به صورت کامل یا جزئی به چاپ رسیده‌اند.<ref name="marefa" />
*  مقالات در منطق: آثاری چون مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی (که به چاپ رسیده) و مقالاتی در باب مباحث چهارگانه و پنجگانه.<ref name="marefa" />
*  مقالات در منطق: آثاری چون مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی (که به چاپ رسیده) و مقالاتی در باب مباحث چهارگانه و پنجگانه.<ref name="marefa" />
*  مقالات علمی (طبیعت، ریاضیات، طب): شامل آثاری در باب کل و اجزاء، متصل و منفصل، جزء لایتجزی، نامتناهی، و نیز کتابی در منافع و مضار جماع.<ref name="marefa" />
*  مقالات علمی (طبیعت، ریاضیات، طب): شامل آثاری در باب کل و اجزاء، متصل و منفصل، جزء لایتجزی، نامتناهی، و نیز کتابی در منافع و مضار جماع.<ref name="marefa" />
*  علم کلام و مابعدالطبیعه: آثاری چون مقاله در توحید (که در سال ۹۴۰ میلادی نوشته شده و به چاپ رسیده است)، مقاله در موجودات، و رساله‌هایی در رد بر متکلمان در باب خلق افعال.<ref name="marefa" /><ref name="historyofphil" /><ref name="daralmachreq">[https://www.darelmachreq.com/desc-almachreq-cat/100457-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D9%87%D8%B0%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%89-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AF%D9%8A الفلسفة الأخلاقيّة الإنسانيّة في كتاب تهذيب الأخلاق ليحيى بن عدي - دار المشرق]</ref>
*  علم کلام و مابعدالطبیعه: آثاری چون مقاله در توحید (که در سال ۹۴۰ میلادی نوشته شده و به چاپ رسیده است)، مقاله در موجودات، و رساله‌هایی در رد بر متکلمان در باب خلق افعال.<ref name="marefa" /><ref name="historyofphil" /><ref name="daralmachreq">[https://www.darelmachreq.com/desc-almachreq-cat/100457-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D9%87%D8%B0%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%89-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%AF%D9%8A الفلسفة الأخلاقيّة الإنسانيّة في كتاب تهذيب الأخلاق ليحيى بن عدي - دار المشرق]</ref>
*  اخلاق: مهم‌ترین اثر در این حوزه، کتاب تهذیب الاخلاق است که شهرت فراوانی دارد و به موضوع کمال انسان و فضایل اخلاقی می‌پردازد.<ref name="marefa" /><ref name="daralmachreq" />
*  اخلاق: مهم‌ترین اثر در این حوزه، کتاب تهذیب الاخلاق است که شهرت فراوانی دارد و به موضوع کمال انسان و فضایل اخلاقی می‌پردازد.<ref name="marefa" /><ref name="daralmachreq" />
*  الهیات مسیحی (توحید، تثلیث، تأنس): یحیی بن عدی به عنوان یک متکلم مسیحی، آثار متعددی برای دفاع از عقاید مسیحیت و تبیین مفاهیمی چون توحید، تثلیث و تجسد (تأنس) نوشته است. از جمله آن‌ها می‌توان به ردیه او بر کندی و ردیه بر ابوعیسی وراق اشاره کرد.<ref name="marefa" /><ref name="kalimatalhayat">[https://www.kalimatalhayat.com/christian-life/301-arabic-christianity/4420-christians-the-pioneers-of-the-golden-age.html المسيحيون، رواد العصر الذهبي - كلمة الحياة]</ref>
*  الهیات مسیحی (توحید، تثلیث، تأنس): یحیی بن عدی به عنوان یک متکلم مسیحی، آثار متعددی برای دفاع از عقاید مسیحیت و تبیین مفاهیمی چون توحید، تثلیث و تجسد (تأنس) نوشته است. از جمله آن‌ها می‌توان به ردیه او بر کندی و ردیه بر [[حنبلی، حسن‌ بن‌ حامد|ابوعیسی وراق]] اشاره کرد.<ref name="marefa" /><ref name="kalimatalhayat">[https://www.kalimatalhayat.com/christian-life/301-arabic-christianity/4420-christians-the-pioneers-of-the-golden-age.html المسيحيون، رواد العصر الذهبي - كلمة الحياة]</ref>
*  تفسیر کتاب مقدس: آثاری در اثبات صدق انجیل، تبیین اختلاف الفاظ اناجیل، و تفسیر آیاتی از انجیل.<ref name="marefa" />
*  تفسیر کتاب مقدس: آثاری در اثبات صدق انجیل، تبیین اختلاف الفاظ اناجیل، و تفسیر آیاتی از انجیل.<ref name="marefa" />


خط ۹۹: خط ۹۹:
==وابسته‌ها==
==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
{{وابسته‌ها}}
* [[تهذيب الأخلاق (ی‍ح‍ی‍ی ب‍ن‌ ع‍دی)]]
* [[ارسطاطالیس حکیم: نخستین مقاله ما بعد الطبیعه موسوم به مقالة الألف الصغری با تفسیر یحیی بن عدی و تفسیر ابن رشد ]]
* [[ارسطاطالیس حکیم: نخستین مقاله ما بعد الطبیعه موسوم به مقالة الألف الصغری با تفسیر یحیی بن عدی و تفسیر ابن رشد ]]
* [[رسالتان في فلسفه الأخلاق]]
* [[رسالتان في فلسفه الأخلاق]]
* [[یحیی بن عدی و تهذیب الاخلاق: دراسة و نص]]
* [[یحیی بن عدی و تهذیب الاخلاق: دراسة و نص]]
* [[نظرية التوحيد و التثليث‌ الفلسفية عند يحيی‌ بن‌ عدي في‌ كتا‌به‌ «الرد علی الوراق»]]
* [[نظرية التوحيد و التثليث‌ الفلسفية عند يحيی‌ بن‌ عدي في‌ كتا‌به‌ «الرد علی الوراق»]]
* [[تهذيب الأخلاق]]
* [[مقالة فی التوحید]]
* [[مقالة فی التوحید]]



نسخهٔ کنونی تا ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۰

ابوزکریا یحیی بن عدی بن حمید بن زکریا تکریتی (۲۸۰-۳۶۴ق)، ملقب به «المنطقی»، فیلسوف، منطقی و مترجم برجسته مسیحی سریانی در عصر طلایی تمدن اسلامی بود. او به عنوان رئیس مدرسه ارسطویی در جهان اسلام پس از استادان خود، ابوبشر متی بن یونس و ابونصر فارابی، شناخته می‌شود و در منطق و فلسفه سرآمد روزگار خود بود. یحیی بن عدی با تألیف و ترجمه‌های متعدد در حوزه‌های منطق، الهیات، اخلاق و فلسفه، نقش مهمی در گسترش و تداوم فلسفه یونانی در جهان اسلام ایفا کرد و شاگردان برجسته‌ای از جمله ابوسلیمان سجستانی، ابوحیان توحیدی و ابوعلی مسکویه را پرورش داد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب تهذیب الاخلاق، مقاله در توحید، مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی و مقاله در وجوب التأنس اشاره کرد که هر یک در حوزه خود از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند.

یحیی بن عدی
NUR00000.jpg
نام کاملابو زکریا، یحیی بن عدی بن حمید ابن زکریا التکریتی
لقبمنطقی
نام پدرعدی بن حمید بن زکریا
ولادت۸۹۴ میلادی (۲۸۰ هجری قمری)
محل تولدتکریت
محل زندگیبغداد
رحلت۹۷۴ میلادی (۳۶۴ هجری قمری)
مدفنبغداد، مقبره کلیسای قدیس توما
طول عمر۸۱ سال
دینمسیحیت
مذهبکلیسای سریانی ارتدوکس (یعقوبی)
پیشهفیلسوف، منطقی، مترجم
منصبرئیس مدرسه ارسطویی در جهان اسلام
پس ازابو بشر متی بن یونس
پیش ازابو سلیمان سجستانی
اطلاعات علمی
اجازه اجتهاد از
علایق پژوهشیفلسفه، منطق، الهیات، اخلاق، ترجمه
اساتید
شاگردان
برخی آثار

ولادت

ابو زکریا، یحیی بن عدی بن حمید بن زکریا تکریتی، در سال ۸۹۴ میلادی (۲۸۰ هجری قمری) در شهر تکریت واقع در عراق امروزی به دنیا آمد.[۱] او در خانواده‌ای مسیحی سریانی‌تبار و از پیروان کلیسای سریانی ارتدوکس (یعقوبی) رشد یافت.[۲] تکریت در آن زمان یکی از مراکز مهم فرهنگی و فکری منطقه بود و به عنوان مرکز اسقف‌نشین سریانیان شناخته می‌شد.[۱]

تحصیلات

یحیی بن عدی برای تکمیل تحصیلات خود راهی بغداد شد، شهری که در آن زمان مهم‌ترین مرکز علمی و فرهنگی جهان اسلام محسوب می‌شد. او ابتدا نزد ابو بشر متی بن یونس، منطقی و مترجم بزرگ، به فراگیری فلسفه و منطق پرداخت. پس از آن، هنگامی که ابو نصر فارابی به بغداد بازگشت، یحیی از محضر او نیز بهره برد و در حلقه درس وی حاضر شد.[۱][۳] همچنین او نزد استادان دیگری نیز دانش آموخت و به سرعت در علوم حکمی و منطق به درجه‌ای رسید که پس از وفات استادش، متی بن یونس، ریاست مدرسه ارسطویی در جهان اسلام به او رسید.[۳][۱] یحیی بن عدی علاوه بر زبان عربی، به زبان سریانی نیز تسلط کامل داشت و از آن برای ترجمه متون فلسفی استفاده می‌کرد.[۴]

فعالیت‌ها

فعالیت‌های علمی و فرهنگی یحیی بن عدی را می‌توان در چند حوزه اصلی دسته‌بندی کرد:

  • ریاست مدرسه فلسفی: پس از درگذشت ابو بشر متی بن یونس در سال ۹۴۰ میلادی (۳۲۸ قمری)، ریاست مدرسه ارسطویی در جهان اسلام به یحیی بن عدی منتقل شد. این امر نشان‌دهنده جایگاه والای او در میان فلاسفه و منطقیان آن عصر است. منابع تاریخی، او را "اوحد دهره" و شخصی که "رئاسة اصحابه در زمان ما به او منتهی شد" توصیف کرده‌اند.[۱][۳][۲]
  • ترجمه و تألیف: یحیی بن عدی یکی از پرکارترین مترجمان و نویسندگان دوره خود بود. او آثار متعددی را از سریانی به عربی ترجمه کرد که شامل ترجمه‌هایی از آثار ارسطو، افلاطون، اسکندر افرودیسی و دیگر فلاسفه یونانی می‌شد. همچنین او تألیفات فراوانی در موضوعات گوناگون از جمله منطق، الهیات، اخلاق، فلسفه، علم کلام و تفسیر کتاب مقدس دارد. تعداد آثار او به بیش از ۱۴۰ اثر می‌رسد که نشان از وسعت دانش و توانایی علمی او دارد.[۱][۵]
  • پرورش شاگردان: حلقه درسی یحیی بن عدی بسیار پر رونق بود و شاگردان بسیاری از نقاط مختلف جهان اسلام برای استفاده از محضر او گرد می‌آمدند. برخی از برجسته‌ترین شاگردان او عبارتند از: ابوسلیمان سجستانی (صاحب صوان الحکمهابوحیان توحیدی (فیلسوف و ادیب)، ابوعلی مسکویه (فیلسوف اخلاقی)، عیسی بن زرعه (از خواص تلامذه او و تکمیل‌کننده تعلیمات الهیاتی وی)، ابن خمار (که تعالیم منطقی یحیی را به نسل‌های بعد منتقل کرد) و ابوعلی بن سمح.[۱][۳][۵]
  • نسخه‌برداری از کتاب: یحیی بن عدی به دلیل نیاز مالی، به حرفه نسخه‌برداری نیز اشتغال داشت. او با دست خود نسخه‌های متعددی از کتاب‌ها را کتابت می‌کرد و آن‌ها را به فروش می‌رساند. مشهور است که او دو نسخه کامل از تفسیر طبری را با دست خود نوشت و به پادشاهان سرزمین‌های دوردست فرستاد.[۱][۵][۴] این فعالیت، علاوه بر تأمین معاش، به حفظ و اشاعه متون علمی نیز کمک شایانی کرد.

وفات

یحیی بن عدی در سال ۹۷۴ میلادی (۳۶۴ هجری قمری) در سن ۸۱ سالگی در بغداد درگذشت و در گورستان کلیسای قدیس توما در این شهر به خاک سپرده شد.[۱][۳] بنا به روایت ابن ابی‌اصیبعه، او در بستر مرگ وصیت کرد تا این دو بیت بر سنگ قبرش نوشته شود:

رُبَّ مَيْتٍ قد صار بالعلم حَيَّـاومُبَقّى قـد مات جهلًا وعَيَّا
فاقتنوا العلم، كي تنالوا خلودًالا تَعُدّوا الحياة في الجهل شيَّا[۱][۳][۵]

ترجمه:

چه بسیار مرده‌ای که با دانش، جانی دوباره یافت و چه بسیار زنده‌ای که در بندِ جهل و ناتوانی مُرد. پس دانش بیندوزید تا به جاودانگی برسید، و زندگی در سایه نادانی را هیچ مپندارید.

آثار

یحیی بن عدی میراث مکتوب عظیمی از خود بر جای گذاشته است. فهرست جامعی از آثار او توسط جرهارد اندرس تهیه شده که تعداد آن‌ها را ۱۴۲ اثر اعم از تألیف، ترجمه، رساله و مقاله برآورد کرده است.[۱][۶] موضوعات این آثار بسیار گسترده و شامل حوزه‌های زیر است:

  • ترجمه‌های فلسفی: شامل ترجمه آثار افلاطون (نوامیس، طیماوس)، ارسطو (قاطیغوریاس، طوبیقا، سوفسطیقا، نفس، مابعدالطبیعه) و مفسران یونانی مانند اسکندر افرودیسی، ثامسطیوس و المپیدوروس. بسیاری از این ترجمه‌ها مفقود شده‌اند.[۱]
  • تفاسیر بر ارسطو و مفسران او: شامل تفسیر بر منطق ارسطو، کتاب العباره، آنالوطیقا، ایساغوجی، سماع طبیعی و مابعدالطبیعه. برخی از این تفاسیر به صورت کامل یا جزئی به چاپ رسیده‌اند.[۱]
  • مقالات در منطق: آثاری چون مقاله در تبیین فصل بین صناعی المنطق الفلسفی و النحو العربی (که به چاپ رسیده) و مقالاتی در باب مباحث چهارگانه و پنجگانه.[۱]
  • مقالات علمی (طبیعت، ریاضیات، طب): شامل آثاری در باب کل و اجزاء، متصل و منفصل، جزء لایتجزی، نامتناهی، و نیز کتابی در منافع و مضار جماع.[۱]
  • علم کلام و مابعدالطبیعه: آثاری چون مقاله در توحید (که در سال ۹۴۰ میلادی نوشته شده و به چاپ رسیده است)، مقاله در موجودات، و رساله‌هایی در رد بر متکلمان در باب خلق افعال.[۱][۵][۷]
  • اخلاق: مهم‌ترین اثر در این حوزه، کتاب تهذیب الاخلاق است که شهرت فراوانی دارد و به موضوع کمال انسان و فضایل اخلاقی می‌پردازد.[۱][۷]
  • الهیات مسیحی (توحید، تثلیث، تأنس): یحیی بن عدی به عنوان یک متکلم مسیحی، آثار متعددی برای دفاع از عقاید مسیحیت و تبیین مفاهیمی چون توحید، تثلیث و تجسد (تأنس) نوشته است. از جمله آن‌ها می‌توان به ردیه او بر کندی و ردیه بر ابوعیسی وراق اشاره کرد.[۱][۸]
  • تفسیر کتاب مقدس: آثاری در اثبات صدق انجیل، تبیین اختلاف الفاظ اناجیل، و تفسیر آیاتی از انجیل.[۱]

بسیاری از این آثار هنوز به صورت نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های ایران، ترکیه، هند و کشورهای اروپایی موجود است و بخش قابل توجهی از آن‌ها همچنان منتظر تحقیق و چاپ است.[۱][۶]

پانويس

منابع مقاله

وابسته‌ها