کازرونی، محمد بن مسعود: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) (صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی | تصویر = NURسعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود بن محمد بن علی بن احمد بن عمر بن اسماعیل بن شیخ...» ایجاد کرد) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - ' (ع)' به '(ع)') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی | | عنوان = سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی | ||
| تصویر = | | تصویر = NUR00000.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
| وبگاه = | | وبگاه = | ||
| امضا = | | امضا = | ||
| کد مؤلف = | | کد مؤلف = AUTHORCODE6455AUTHORCODE | ||
}} | }} | ||
'''سعیدالدین محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود کازرونی (۶۹۰-۶۹۵؟ – ۷۵۸ ق)'''، معروف به «سعیدالدین کازرونی» و «عفيفالدین»، محدث، فقیه و نویسنده برجستهٔ قرن هشتم هجری بود. او از نوادگان ابوعلی دقاق نیشابوری (متوفی ۴۰۵ق)، از مشایخ بزرگ صوفیه، به شمار میرفت. کازرونی در شیراز سکونت داشت و از محضر استادان برجستهای چون مزی و ابن قدامه مقدسی بهره برد. او افزون بر تألیفات متعدد در زمینه حدیث و سیره، با کتاب «[[المنتقی من سیر النبي المصطفی]]» (معروف به «مولد النبی») تحولی نوین در ادب سیرهنویسی پدید آورد و آن را به اثری مناسب برای مجالس جشن میلاد پیامبر تبدیل کرد. این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد توجه سیرهنویسان پس از او قرار گرفت. | '''سعیدالدین محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود کازرونی (۶۹۰-۶۹۵؟ – ۷۵۸ ق)'''، معروف به «سعیدالدین کازرونی» و «عفيفالدین»، محدث، فقیه و نویسنده برجستهٔ قرن هشتم هجری بود. او از نوادگان [[ابوعلی دقاق، حسن بن محمد|ابوعلی دقاق نیشابوری]] (متوفی ۴۰۵ق)، از مشایخ بزرگ صوفیه، به شمار میرفت. کازرونی در شیراز سکونت داشت و از محضر استادان برجستهای چون [[حافظ مزی، یوسف بن عبدالرحمن|مزی]] و ابن قدامه مقدسی بهره برد. او افزون بر تألیفات متعدد در زمینه حدیث و سیره، با کتاب «[[المنتقی من سیر النبي المصطفی]]» (معروف به «مولد النبی») تحولی نوین در ادب سیرهنویسی پدید آورد و آن را به اثری مناسب برای مجالس جشن میلاد پیامبر تبدیل کرد. این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد توجه سیرهنویسان پس از او قرار گرفت. | ||
==نسب و خاندان== | ==نسب و خاندان== | ||
نام کامل وی «محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود بن محمد بن علی بن احمد بن عمر بن اسماعیل بن شیخ ابیعلی دقاق بلیانی کازرونی» است.<ref name="durrar255">[https://noorlib.ir/book/view/11468?volumeNumber=4&pageNumber=255 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الدرر الکامنة، ج۴، ص۲۵۵]</ref><ref name="montaqa181">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=181 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱، ص۱۸۱]</ref> او نهمین نوادهٔ ابوعلی حسن بن علی دقاق نیشابوری (متوفی ۴۰۵ق) بود که از مشایخ بزرگ صوفیه به شمار میرفت و بر طریقت جنید (متوفی ۲۹۷ق) سلوک میکرد.<ref name="montaqa181" /> ابوعلی دقاق، جد مؤلف، شافعی مذهب بود و شاگردانی چون ابوالقاسم قشیری (متوفی ۴۶۵ق) صاحب | نام کامل وی «محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود بن محمد بن علی بن احمد بن عمر بن اسماعیل بن شیخ ابیعلی دقاق بلیانی کازرونی» است.<ref name="durrar255">[https://noorlib.ir/book/view/11468?volumeNumber=4&pageNumber=255 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الدرر الکامنة، ج۴، ص۲۵۵]</ref><ref name="montaqa181">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=181 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱، ص۱۸۱]</ref> او نهمین نوادهٔ [[ابوعلی دقاق، حسن بن محمد|ابوعلی حسن بن علی دقاق نیشابوری]] (متوفی ۴۰۵ق) بود که از مشایخ بزرگ صوفیه به شمار میرفت و بر طریقت جنید (متوفی ۲۹۷ق) سلوک میکرد.<ref name="montaqa181" /> ابوعلی دقاق، جد مؤلف، شافعی مذهب بود و شاگردانی چون [[قشیری، عبدالکریم بن هوازن|ابوالقاسم قشیری]] (متوفی ۴۶۵ق) صاحب «[[الرسالة القشيرية|الرسالة]]» را تربیت کرد.<ref name="montaqa181" /> | ||
نام «کازرونی» برگرفته از شهر کازرون در فارس است که یاقوت آن را «بلدة عامرة كبيرة... كلّها قصور و بساتين و نخيل» وصف کرده است.<ref name="montaqa181" /> برخی منابع محل تولد او را «بلبان» (از قرای کازرون) ذکر کردهاند. | نام «کازرونی» برگرفته از شهر کازرون در فارس است که [[یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله|یاقوت]] آن را «بلدة عامرة كبيرة... كلّها قصور و بساتين و نخيل» وصف کرده است.<ref name="montaqa181" /> برخی منابع محل تولد او را «بلبان» (از قرای کازرون) ذکر کردهاند. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
تاریخ دقیق تولد کازرونی در منابع ذکر نشده است. با این حال، او در مقدمه «المنتقی» که در سال ۷۵۲ هجری قمری تألیف شده، خود را بالای پنجاه سال معرفی کرده و میگوید: «و لو لا أنّي في ضعف القوى كالشنّ و الطلل الفاني، لإنافتي على الخمسين».<ref name="montaqa182">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=182 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۲]</ref> بر این اساس، تولد او باید در حدود سالهای ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری باشد. | تاریخ دقیق تولد کازرونی در منابع ذکر نشده است. با این حال، او در مقدمه «المنتقی» که در سال ۷۵۲ هجری قمری تألیف شده، خود را بالای پنجاه سال معرفی کرده و میگوید: «و لو لا أنّي في ضعف القوى كالشنّ و الطلل الفاني، لإنافتي على الخمسين».<ref name="montaqa182">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=182 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۲]</ref> بر این اساس، تولد او باید در حدود سالهای ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری باشد. | ||
[[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در «[[الدرر الكامنة في أعيان المائة الثامنة|الدرر الکامنة]]» سال تولد او را ۷۲۷ ق ذکر کرده است،<ref name="durrar255" /> اما این تاریخ با سن بالای پنجاه سال او در سال ۷۵۲ ق (که حداکثر ۲۵ سال میشود) سازگاری ندارد و به نظر میرسد [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر]] در ثبت سال تولد دچار اشتباه شده باشد. | [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در «[[الدرر الكامنة في أعيان المائة الثامنة|الدرر الکامنة]]» سال تولد او را ۷۲۷ ق ذکر کرده است،<ref name="durrar255" /> اما این تاریخ با سن بالای پنجاه سال او در سال ۷۵۲ ق (که حداکثر ۲۵ سال میشود) سازگاری ندارد و به نظر میرسد [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر]] در ثبت سال تولد دچار اشتباه شده باشد. | ||
==زندگی علمی== | ==زندگی علمی== | ||
| خط ۶۰: | خط ۶۰: | ||
کازرونی در شیراز اقامت داشت و به عنوان محدثی فاضل، استاد المحدثین، قدوة العلماء المتقین و اسوة المفسرین شناخته میشد.<ref name="abaqat263">[https://noorlib.ir/book/view/54513?pageNumber=263 کنتوری، حامدحسین، عبقات الأنوار، ج۱، ص۲۶۳]</ref> او به غرب سفر کرد و با استادان برجستهای دیدار کرد و از آنان اجازه روایت گرفت. | کازرونی در شیراز اقامت داشت و به عنوان محدثی فاضل، استاد المحدثین، قدوة العلماء المتقین و اسوة المفسرین شناخته میشد.<ref name="abaqat263">[https://noorlib.ir/book/view/54513?pageNumber=263 کنتوری، حامدحسین، عبقات الأنوار، ج۱، ص۲۶۳]</ref> او به غرب سفر کرد و با استادان برجستهای دیدار کرد و از آنان اجازه روایت گرفت. | ||
شاگرد او، معینالدین جنید | شاگرد او، [[جنید شیرازی، جنید بن محمود|معینالدین جنید شیرازی]]، در کتاب «[[شد الإزار في حط الأوزار عن زوار المزار|شدّ الإزار]]» او را چنین توصیف کرده است: «قدوة لرجال الحديث، بزهده و قلّة طمعه و كثرة مجالسه و سيره على طريقة سلفه الصالح الدقّاق».<ref name="montaqa183">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=183 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۳]</ref> | ||
==اساتید== | ==اساتید== | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۶: | ||
کازرونی در سفرهای علمی خود، از محضر استادان بزرگی بهره برد. برخی از مهمترین استادان او عبارتند از: | کازرونی در سفرهای علمی خود، از محضر استادان بزرگی بهره برد. برخی از مهمترین استادان او عبارتند از: | ||
- جمالالدین یوسف بن عبدالرحمن بن یوسف مزی (متوفی ۷۴۲ق): صاحب | - [[حافظ مزی، یوسف بن عبدالرحمن|جمالالدین یوسف بن عبدالرحمن بن یوسف مزی]] (متوفی ۷۴۲ق): صاحب «[[تهذيب الكمال في أسماء الرجال|تهذیب الکمال]]» و از مشاهیر محدثان. کازرونی از او اجازه روایت دریافت کرد.<ref name="durrar255" /><ref name="montaqa195">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=195 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۹۵]</ref> | ||
- بدرالدین ابومحمد عبدالله بن حسین بن ابیالتائب دمشقی (متوفی ۷۳۵ق): از طریق او کتاب «الشفاء» قاضی عیاض را شنید.<ref name="montaqa188-195">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=188 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۸-۱۹۵]</ref> | - بدرالدین ابومحمد عبدالله بن حسین بن ابیالتائب دمشقی (متوفی ۷۳۵ق): از طریق او کتاب «الشفاء» قاضی عیاض را شنید.<ref name="montaqa188-195">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=188 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۸-۱۹۵]</ref> | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
از سعیدالدین کازرونی آثار متعددی در زمینه حدیث، سیره و شرح کتب روایی بر جای مانده است. مهمترین اثر او «المنتقی من سیر النبي المصطفی» (مشهور به «مولد النبی») است که در یک مقدمه، چهار قسمت و یک خاتمه تنظیم شده و به عنوان یکی از منابع معتبر سیره نبوی شناخته میشود.<ref name="montaqa244">کازرونی، المنتقی، ج۱، ص۲۴۴</ref> این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد استفاده سیرهنویسانی چون دیار بکری (نویسندهٔ «تاریخ الخمیس») قرار گرفت.<ref name="montaqa259">کازرونی، المنتقی، ج۱، ص۲۵۹</ref> | از سعیدالدین کازرونی آثار متعددی در زمینه حدیث، سیره و شرح کتب روایی بر جای مانده است. مهمترین اثر او «المنتقی من سیر النبي المصطفی» (مشهور به «مولد النبی») است که در یک مقدمه، چهار قسمت و یک خاتمه تنظیم شده و به عنوان یکی از منابع معتبر سیره نبوی شناخته میشود.<ref name="montaqa244">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=244 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۴۴]</ref> این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد استفاده سیرهنویسانی چون دیار بکری (نویسندهٔ «تاریخ الخمیس») قرار گرفت.<ref name="montaqa259">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=259 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۵۹]</ref> | ||
سایر آثار او عبارتند از: | سایر آثار او عبارتند از: | ||
- شرح مشارق الأنوار (المطالع المصطفوية): شرحی بر کتاب «مشارق الأنوار النبویه» قاضی عیاض<ref name="montaqa185">کازرونی، المنتقی، ج۱، ص۱۸۵</ref> | - شرح مشارق الأنوار (المطالع المصطفوية): شرحی بر کتاب «مشارق الأنوار النبویه» قاضی عیاض<ref name="montaqa185">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=185 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۵]</ref> | ||
- شفاء الصدور<ref name="montaqa185" /> | - شفاء الصدور<ref name="montaqa185" /> | ||
- کتاب المسلسلات: شامل احادیث مسلسل<ref name="montaqa186">کازرونی، المنتقی، ج۱، ص۱۸۶</ref> | - کتاب المسلسلات: شامل احادیث مسلسل<ref name="montaqa186">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=186 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۶]</ref> | ||
- کتاب المحمدين<ref name="montaqa187">کازرونی، المنتقی، ج۱، ص۱۸۷</ref> | - کتاب المحمدين<ref name="montaqa187">[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=187 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۷]</ref> | ||
- شرح صحیح البخاری<ref name="hadiah391" /> | - شرح صحیح البخاری<ref name="hadiah391" /> | ||
| خط ۱۴۲: | خط ۱۴۲: | ||
کتاب «المنتقی» کازرونی از جهات مختلف مورد توجه قرار گرفت و به زبانهای دیگر ترجمه شد: | کتاب «المنتقی» کازرونی از جهات مختلف مورد توجه قرار گرفت و به زبانهای دیگر ترجمه شد: | ||
- ترجمه فارسی (نخست): توسط فرزندش عفیفالدین سعید بن محمد کازرونی (حدود ۷۶۰ق) با عنوان «سیر کازرونی» یا «سیر عفیفی»<ref name="maarif179" /> | - ترجمه فارسی (نخست): توسط فرزندش عفیفالدین سعید بن محمد کازرونی (حدود ۷۶۰ق) با عنوان «سیر کازرونی» یا «سیر عفیفی»<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2415/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85-%D9%85%D8%A7-%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B5%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D9%85?volumeNumber=3&pageNumber=362 ر.ک: رفاعی، عبد الجبار، ج3، ص362]</ref><ref name="maarif179" /> | ||
- ترجمه فارسی (دوم): با عنوان «نهایة المسؤول فی روایة الرسول» توسط عبدالسلام بن علی بن حسین ابرقوهی که پیش از وفات مؤلف (۷۵۸ق) انجام شده است<ref name="maqalat386">[https://noorlib.ir/book/view/49784/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C?volumeNumber=3&pageNumber=386 جعفریان، رسول، ج۳، ص۳۸۶]</ref> | - ترجمه فارسی (دوم): با عنوان «نهایة المسؤول فی روایة الرسول» توسط عبدالسلام بن علی بن حسین ابرقوهی که پیش از وفات مؤلف (۷۵۸ق) انجام شده است<ref name="maqalat386">[https://noorlib.ir/book/view/49784/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C?volumeNumber=3&pageNumber=386 جعفریان، رسول، ج۳، ص۳۸۶]</ref> | ||
| خط ۱۵۵: | خط ۱۵۵: | ||
*[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=181 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱-۲، بیروت: مرکز دراسات الأدب العربي، ۱۴۲۲ق (۲۰۰۱م)] | *[https://noorlib.ir/book/view/14165?pageNumber=181 کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱-۲، بیروت: مرکز دراسات الأدب العربي، ۱۴۲۲ق (۲۰۰۱م)] | ||
*[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=391 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، ج۱، بیروت: دار إحياء التراث العربي، ۱۳۳۰ش (۱۹۵۱م)] | *[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=391 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، ج۱، بیروت: دار إحياء التراث العربي، ۱۳۳۰ش (۱۹۵۱م)] | ||
*[https://noorlib.ir/book/view/54513?pageNumber=263 کنتوری، حامدحسین بن محمدقلی، عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار، ج۱، قم: مدرسة الإمام المهدی (ع)، ۱۴۰۶ق] | *[https://noorlib.ir/book/view/54513?pageNumber=263 کنتوری، حامدحسین بن محمدقلی، عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار، ج۱، قم: مدرسة الإمام المهدی(ع)، ۱۴۰۶ق] | ||
*حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف: دائرة المعارف جامع اسلامی، ج۹، تهران: مؤسسه فرهنگی آریه، ۱۳۷۹ش | *حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف: دائرة المعارف جامع اسلامی، ج۹، تهران: مؤسسه فرهنگی آریه، ۱۳۷۹ش | ||
*رفاعی، عبد الجبار، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، ج۳، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش | * [https://noorlib.ir/book/view/49784/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C?volumeNumber=3 جعفریان، رسول، مقالات و رسالات تاریخی، تهران - ج3، ایران: نشر علم، 1393ش] | ||
*[https://noorlib.ir/book/view/2415/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D9%85-%D9%85%D8%A7-%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B5%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-% رفاعی، عبد الجبار، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، ج۳، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش] | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
* [[المنتقی من سیر النبي المصطفی]] | |||
* [[نهایة المسؤول في روایة الرسول]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]] | [[رده:مقالات بازبینی نشده2]] | ||
[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]] | [[رده:مؤلفین-اردیبهشت]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۵ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۳
| سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود بن محمد بن علی بن احمد بن عمر بن اسماعیل بن شیخ ابیعلی دقاق |
| نامهای دیگر | سعیدالدین، عفيفالدین |
| لقب | سعیدالدین |
| نام پدر | مسعود بن محمد |
| ولادت | حدود ۶۹۰-۶۹۵ هجری قمری (با توجه به سن بیش از ۵۰ سال در سال ۷۵۲ق) |
| محل تولد | کازرون (یا بلبان)، ایران (فارس) |
| محل زندگی | شیراز |
| رحلت | اواخر جمادیالثانی ۷۵۸ هجری قمری |
| مدفن | شیراز |
| طول عمر | حدود ۶۳ سال |
| فرزندان | عفیفالدین سعید بن محمد، محمد بن محمد بن مسعود |
| دین | اسلام |
| مذهب | شافعی (با گرایشات شیعی معتدل) |
| پیشه | محدث، فقیه، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | حدیث، سیره نبوی، فقه، تصوف |
| اساتید |
|
| شاگردان | معینالدین جنید شیرازی |
| برخی آثار |
|
سعیدالدین محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود کازرونی (۶۹۰-۶۹۵؟ – ۷۵۸ ق)، معروف به «سعیدالدین کازرونی» و «عفيفالدین»، محدث، فقیه و نویسنده برجستهٔ قرن هشتم هجری بود. او از نوادگان ابوعلی دقاق نیشابوری (متوفی ۴۰۵ق)، از مشایخ بزرگ صوفیه، به شمار میرفت. کازرونی در شیراز سکونت داشت و از محضر استادان برجستهای چون مزی و ابن قدامه مقدسی بهره برد. او افزون بر تألیفات متعدد در زمینه حدیث و سیره، با کتاب «المنتقی من سیر النبي المصطفی» (معروف به «مولد النبی») تحولی نوین در ادب سیرهنویسی پدید آورد و آن را به اثری مناسب برای مجالس جشن میلاد پیامبر تبدیل کرد. این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد توجه سیرهنویسان پس از او قرار گرفت.
نسب و خاندان
نام کامل وی «محمد بن مسعود بن محمد بن خواجه امام مسعود بن محمد بن علی بن احمد بن عمر بن اسماعیل بن شیخ ابیعلی دقاق بلیانی کازرونی» است.[۱][۲] او نهمین نوادهٔ ابوعلی حسن بن علی دقاق نیشابوری (متوفی ۴۰۵ق) بود که از مشایخ بزرگ صوفیه به شمار میرفت و بر طریقت جنید (متوفی ۲۹۷ق) سلوک میکرد.[۲] ابوعلی دقاق، جد مؤلف، شافعی مذهب بود و شاگردانی چون ابوالقاسم قشیری (متوفی ۴۶۵ق) صاحب «الرسالة» را تربیت کرد.[۲]
نام «کازرونی» برگرفته از شهر کازرون در فارس است که یاقوت آن را «بلدة عامرة كبيرة... كلّها قصور و بساتين و نخيل» وصف کرده است.[۲] برخی منابع محل تولد او را «بلبان» (از قرای کازرون) ذکر کردهاند.
ولادت
تاریخ دقیق تولد کازرونی در منابع ذکر نشده است. با این حال، او در مقدمه «المنتقی» که در سال ۷۵۲ هجری قمری تألیف شده، خود را بالای پنجاه سال معرفی کرده و میگوید: «و لو لا أنّي في ضعف القوى كالشنّ و الطلل الفاني، لإنافتي على الخمسين».[۳] بر این اساس، تولد او باید در حدود سالهای ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری باشد.
ابن حجر عسقلانی در «الدرر الکامنة» سال تولد او را ۷۲۷ ق ذکر کرده است،[۱] اما این تاریخ با سن بالای پنجاه سال او در سال ۷۵۲ ق (که حداکثر ۲۵ سال میشود) سازگاری ندارد و به نظر میرسد ابن حجر در ثبت سال تولد دچار اشتباه شده باشد.
زندگی علمی
کازرونی در شیراز اقامت داشت و به عنوان محدثی فاضل، استاد المحدثین، قدوة العلماء المتقین و اسوة المفسرین شناخته میشد.[۴] او به غرب سفر کرد و با استادان برجستهای دیدار کرد و از آنان اجازه روایت گرفت.
شاگرد او، معینالدین جنید شیرازی، در کتاب «شدّ الإزار» او را چنین توصیف کرده است: «قدوة لرجال الحديث، بزهده و قلّة طمعه و كثرة مجالسه و سيره على طريقة سلفه الصالح الدقّاق».[۵]
اساتید
کازرونی در سفرهای علمی خود، از محضر استادان بزرگی بهره برد. برخی از مهمترین استادان او عبارتند از:
- جمالالدین یوسف بن عبدالرحمن بن یوسف مزی (متوفی ۷۴۲ق): صاحب «تهذیب الکمال» و از مشاهیر محدثان. کازرونی از او اجازه روایت دریافت کرد.[۱][۶]
- بدرالدین ابومحمد عبدالله بن حسین بن ابیالتائب دمشقی (متوفی ۷۳۵ق): از طریق او کتاب «الشفاء» قاضی عیاض را شنید.[۷]
- زینالدین عبدالرحمن بن محمد بن عبدالهادی بن یوسف بن قدامه مقدسی (متوفی ۷۴۹ق): از طریق او صحیح مسلم را شنید.[۷]
- سراجالدین ابوحفص عمر بن علی بن عمر قزوینی بغدادی آزجی بزاز (متوفی ۷۴۹ق): از طریق او صحیح بخاری را شنید.[۷]
- عایشه بنت عبدالرحیم بن محمد بن فارس مقدسیه (متوفی ۷۸۹ق): از زنان محدث برجستهٔ عصر خود.[۷]
- زینب بنت احمد بن عبدالرحیم بن عبدالواحد بن احمد مقدسیه، معروف به بنت الکمال (متوفی ۷۴۰ق): دیگر بانوی محدث که کازرونی از او بهره برد.[۷]
سماعات او برای حدیث و روایت در سه مکان اصلی بوده است: دمشق (محل بود مزی)، بیتالمقدس (محل ابن قدامه مقدسی و دو شیخه او بنت الکمال و عایشه) و بغداد (محل شیخ او علی بن عبدالصمد بن ابیالجیش بغدادی).[۶]
شاگردان
از جمله شاگردان کازرونی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- معینالدین جنید شیرازی: که در کتاب «شدّ الإزار» از او یاد کرده است.[۵]
- فرزندش عفیفالدین سعید بن محمد کازرونی (متوفی ۷۸۵ق)[۸]
- فرزندش محمد بن محمد بن مسعود کازرونی (متوفی ۸۱۰ق)[۸]
فرزندان
کازرونی دو پسر به نامهای زیر داشت:
- عفيفالدین سعید بن محمد بن مسعود کازرونی (متوفی ۷۸۵ق): او کتاب پدرش «المنتقی» را از عربی به ترجمه کرد و به «سیر عفیفی» معروف است.[۸]
- محمد بن محمد بن مسعود کازرونی (متوفی ۸۱۰ق): او نیز مانند پدرش محدث و شافعی مذهب بود. از تألیفات او: شرح الجامع الصحیح للبخاری، الأحادیث الأربعون فی فضل العلم، و کتاب شعب الأسانيد فی رواية الكتب و المسانید است.[۸]
گرایش مذهبی
کازرونی بر روش اهل تصوف بود و به عنوان نهمین نوادهٔ دقاق، شیخ طریقت صوفیه، شناخته میشود. اما از غلات متصوفه نبود و بر آنان خرده میگرفت و آنان را به ادعای نبوت متهم میکرد.[۹]
درباره مذاهب فقهی، او غالباً شافعی مذهب بوده است، زیرا جد او دقاق نیز شافعی مذهب بود و همچنین پسر دوم او محمد بن محمد نیز شافعی بود.[۹] از سوی دیگر، از روایات کتاب «المنتقی» برمیآید که مؤلف میول شیعی داشته است، اما از شیعه معتدلان بود که بر کسی جز پیامبر تقدم نمیدادند.[۱۰]
وفات
سعیدالدین محمد بن مسعود کازرونی در اواخر ماه جمادیالثانی سال ۷۵۸ هجری قمری در شهر شیراز درگذشت.[۱][۵] پیکر او در شیراز به خاک سپرده شد و مزارش بعدها به زیارتگاه تبدیل گشت.[۵]
برخی منابع مانند «هدیة العارفین» سال وفات او را ۷۸۵ قمری ذکر کردهاند،[۱۱] اما به دلیل نزدیکی زمانی «الدرر الکامنة» (تألیف ابن حجر عسقلانی) به عصر مؤلف، تاریخ ۷۵۸ قمری دقیقتر به نظر میرسد.
آثار
از سعیدالدین کازرونی آثار متعددی در زمینه حدیث، سیره و شرح کتب روایی بر جای مانده است. مهمترین اثر او «المنتقی من سیر النبي المصطفی» (مشهور به «مولد النبی») است که در یک مقدمه، چهار قسمت و یک خاتمه تنظیم شده و به عنوان یکی از منابع معتبر سیره نبوی شناخته میشود.[۱۲] این کتاب بعدها به فارسی و ترکی ترجمه شد و مورد استفاده سیرهنویسانی چون دیار بکری (نویسندهٔ «تاریخ الخمیس») قرار گرفت.[۱۳]
سایر آثار او عبارتند از:
- شرح مشارق الأنوار (المطالع المصطفوية): شرحی بر کتاب «مشارق الأنوار النبویه» قاضی عیاض[۱۴]
- شفاء الصدور[۱۴]
- کتاب المسلسلات: شامل احادیث مسلسل[۱۵]
- کتاب المحمدين[۱۶]
- شرح صحیح البخاری[۱۱]
- الأحادیث الأربعون[۱۷]
- المغنى الموجز[۱۷]
- روضة الرياض (به روایت شاگردش شیرازی)[۱۶]
- جامع المنازل (به روایت شاگردش شیرازی)[۱۶]
- حصن الأتقياء من قصص الأنبياء (به زبان فارسی، به روایت بغدادی)[۱۶]
- کتاب مناسك الحجّ (به روایت بغدادی)[۱۶]
ترجمه آثار
کتاب «المنتقی» کازرونی از جهات مختلف مورد توجه قرار گرفت و به زبانهای دیگر ترجمه شد:
- ترجمه فارسی (نخست): توسط فرزندش عفیفالدین سعید بن محمد کازرونی (حدود ۷۶۰ق) با عنوان «سیر کازرونی» یا «سیر عفیفی»[۱۸][۱۷]
- ترجمه فارسی (دوم): با عنوان «نهایة المسؤول فی روایة الرسول» توسط عبدالسلام بن علی بن حسین ابرقوهی که پیش از وفات مؤلف (۷۵۸ق) انجام شده است[۱۹]
- ترجمههای ترکی: دست کم سه بار به زبان ترکی ترجمه شده است که نشاندهندهٔ اعتبار کتاب در آناتولی بوده است
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الدرر الکامنة، ج۴، ص۲۵۵
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱، ص۱۸۱
- ↑ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۲
- ↑ کنتوری، حامدحسین، عبقات الأنوار، ج۱، ص۲۶۳
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۳
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۹۵
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۸-۱۹۵
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۴
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۶۰
- ↑ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۶۱
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۱، ص۳۹۱
- ↑ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۴۴
- ↑ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۲۵۹
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۵
- ↑ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۶
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی، ج۱، ص۱۸۷
- ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف، ج۹، ص۱۷۹
- ↑ ر.ک: رفاعی، عبد الجبار، ج3، ص362
- ↑ جعفریان، رسول، ج۳، ص۳۸۶
منابع مقاله
- ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الدرر الکامنة في أعيان المائة الثامنة، ج۴، بیروت: دار الجيل، ۱۴۱۴ق (۱۹۹۳م)
- کازرونی، محمد بن مسعود، المنتقی من سیر النبي المصطفی، ج۱-۲، بیروت: مرکز دراسات الأدب العربي، ۱۴۲۲ق (۲۰۰۱م)
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، ج۱، بیروت: دار إحياء التراث العربي، ۱۳۳۰ش (۱۹۵۱م)
- کنتوری، حامدحسین بن محمدقلی، عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار، ج۱، قم: مدرسة الإمام المهدی(ع)، ۱۴۰۶ق
- حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف: دائرة المعارف جامع اسلامی، ج۹، تهران: مؤسسه فرهنگی آریه، ۱۳۷۹ش
- جعفریان، رسول، مقالات و رسالات تاریخی، تهران - ج3، ایران: نشر علم، 1393ش
- رفاعی، عبد الجبار، معجم ما کتب عن الرسول و أهل البیت صلوات الله علیهم، ج۳، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش