ج‍ن‍دی‌، خ‍ل‍ی‍ل ‌‌ب‍ن‌ اس‍ح‍اق‌: تفاوت میان نسخه‌ها

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی
خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی
نام کامل	خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب المالكي الجندي
نام‌های دیگر	محمد
لقب	ضياء الدين الجندي، أبو المودة
نسب	ترک‌تبار، حنفی‌تبار (پدرش حنفی بود)
نام پدر	إسحاق بن موسى
ولادت	نامشخص
محل تولد	مصر، مصر
محل زندگی	قاهره، مصر
رحلت	767 قمری (برخی منابع 776 قمری)
مدفن	قاهره، مصر
دین	اسلام
مذهب	مالکی
پیشه	فقیه، استاد دانشگاه، نویسنده
منصب	استاد فقه مالکی در خانقاه شیخونیه، مفتی مذهب مالکی
اطلاعات علمی
درجه علمی	پیشوا، علامه، پرچم‌دار مذهب مالکی در زمان خود
دانشگاه	المدرسة الشيخونية قاهره
علایق پژوهشی	فقه مالکی، اصول فقه، علوم عربی
سبک نوشتاری	بسیار کوتاه اما رسا، بیان نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلاف نظرها
اساتید	عبد الله المنوفي; برهان الدين الرشيدي; ابن عبد الهادي المقدسي;
برخی آثار	جواهر الإكليل؛ شرح مختصر العلامة الشيخ خليل في مذهب الإمام مالك إمام دار التنزيل; الدرر في شرح المختصر: الشرح الصغير علی مختصر خليل في الفقه المالكي; شرح الزرقاني على مختصر سیدي خليل; شرح الخرشي علي مختصر سيدي خليل; التوضيح شرح مختصر ابن الحاجب;
	v; t; e;

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۲۸

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی (متوفای 767 یا 776 قمری)، فقیه بزرگ مذهب مالکی در سده هشتم هجری بود که به «جندی» شهرت داشت. او در مصر زندگی می‌کرد و در قاهره تحصیل کرد. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که یکی از اساسی‌ترین کتاب‌های فقه مالکی به شمار می‌رود و حدود چهارصد هزار مسئله فقهی در آن گردآوری شده است. این کتاب به زبان فرانسوی ترجمه شده و بیش از شصت شرح بر آن نوشته شده است.

ولادت

خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالکی، معروف به جندی، در مصر به دنیا آمد و در قاهره بزرگ شد. تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.^[۱] پدرش إسحاق بن موسى پیرو مذهب حنفی بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج ارادت داشت. به همین دلیل خلیل ابتدا با مذهب حنفی آشنا شد، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش پیدا کرد.^[۲] نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن می‌رسید و به همین خاطر به «الجندی» شهرت یافت.

تحصیلات

خلیل بن اسحاق درس خواندن را در قاهره آغاز کرد و نزد استادان بزرگی دانش آموخت:

فقه مالکی: مدت زیادی نزد شیخ عبدالله منوفی ماند و فقه مالکی را از او فراگرفت.^[۳]
علوم عربی و اصول فقه: این دانش‌ها را نزد برهان‌الدین رشیدی آموخت.^[۴]
حدیث: از ابن عبدالهادی مقدسی حدیث شنید و اجازه نقل حدیث گرفت.^[۵]

او همچنین نزد استادان دیگری تحصیل کرد و در دانش‌هایی چون فقه، حدیث، زبان عربی، اصول فقه و علم ارث (فرائض) توانا شد.

فعالیت‌ها

خلیل بن اسحاق پس از پایان تحصیلات، به کارهای علمی و آموزشی روی آورد:

پس از درگذشت استادش عبدالله منوفی، بر جای او نشست و به تدریس به دانشجویان پرداخت.^[۶]
به عنوان استاد فقه مالکی در المدرسة الشيخونية (بزرگترین مدرسه مصر در آن زمان) گماشته شد.^[۷]
مفتی مذهب مالکی بود و مردم از او فتوا می‌خواستند.^[۸]

ویژگی‌های اخلاقی و علمی او:

- همواره لباس نظامی می‌پوشید و هرگز آن را تغییر نداد.^[۹]

- به پرهیزگاری، درستکاری، پاکدامنی و بی‌آلایشی شهرت داشت.^[۱۰]

- در تحقیق و پژوهش بسیار کوشا بود؛ تا جایی که گاهی تنها اندکی پس از طلوع صبح می‌خوابید تا از خستگی مطالعه و نوشتن کمی استراحت کند.^[۱۱]

وفات

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی سرانجام در سال 767 قمری (بر پایه برخی منابع 776 قمری) در قاهره از دنیا رفت. ابن حجر عسقلانی مرگ او را شب جمعه سیزدهم ماه ربیع‌الأول سال 767 قمری ثبت کرده است.^[۱۲] پیکر او در قاهره به خاک سپرده شد.

آثار

خلیل بن اسحاق آثار گوناگونی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها اینهاست:

مختصر خليل: مشهورترین اثر او و یکی از مهمترین کتاب‌های فقه مالکی. این کتاب حدود چهارصد هزار مسئله فقهی را با بیانی بسیار کوتاه اما رسا دربردارد. در آن تنها نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلافات بیان شده است. بیش از شصت شرح بر این کتاب نوشته شده و به زبان فرانسوی نیز ترجمه گردیده است.^[۱۳]

التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب): شرحی است بر کتاب «مختصر ابن الحاجب» در زمینه اصول فقه که در شش جلد نوشته شده است. این شرح مورد استقبال دانشمندان قرار گرفت و مردم به فراگیری آن روی آوردند.^[۱۴]

المناسك: کتابی درباره مناسک حج و آداب آن.

مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم

ترجمه شيخه عبد الله المنوفي: کتابی در شرح حال استادش عبدالله منوفی.

شرح على المدونة: این شرح ناتمام ماند و تنها تا بخش «کتاب الحج» نوشته شد.

پانویس

منابع مقاله

سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418 قمری.
ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
عراقی، احمد بن عبد الرحیم، الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.
شلبی، حمدی عبد المنعم، دليل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک، جلد 1، قاهره: دار السلام.

وابسته‌ها

[1] زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3

[2] ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377

[3] سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91

[4] عراقی، احمد بن عبدالرحیم، الذیل علی العبر، ج 1، ص 197

[5] سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91

[6] ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل، ج 1، ص 376

[7] ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان، ج 1، ص 127

[8] ابن مریم تلمسانی، البستان، ج 1، ص 127

[9] عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196

[10] ملطی، نيل الأمل، ج 1، ص 376

[11] ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127

[12] عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196

[13] شلبی، حمدی عبد المنعم، ج 1، ص 87-89

[14] ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 | عنوان = خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی
 | تصویر = NUR00000.jpg
 | اندازه تصویر =
 | توضیح تصویر =
 | نام کامل = خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب المالكي الجندي
-| نام‌های دیگر = محمد (نیز نامیده می‌شد)
+| نام‌های دیگر = محمد
 | لقب = ضياء الدين الجندي، أبو المودة
 | تخلص =
-| نسب = ترکي الأصل، حنفي الأصل (پدرش حنفی بود)
+| نسب = ترک‌تبار، حنفی‌تبار (پدرش حنفی بود)
 | نام پدر = إسحاق بن موسى
-| ولادت = تاریخ دقیق ولادت در منابع موجود نیست
+| ولادت = نامشخص
 | محل تولد = مصر
 | کشور تولد = مصر
 | محل زندگی = قاهره، مصر
-| رحلت = 767 هجری قمری (برخی منابع 776 هجری قمری)
+| رحلت = 767 قمری (برخی منابع 776 قمری)
 | شهادت =
 | مدفن = قاهره، مصر
@@ خط ۲۳: / خط ۲۳: @@
 | دین = اسلام
 | مذهب = مالکی
-| پیشه = فقیه، مدرس، مؤلف
+| پیشه = فقیه، استاد دانشگاه، نویسنده
-| درجه علمی = امام، علامه، حامل لواء المذهب بزمانه
+| درجه علمی = پیشوا، علامه، پرچم‌دار مذهب مالکی در زمان خود
-| دانشگاه = المدرسة الشيخونية بالقاهرة
+| دانشگاه = المدرسة الشيخونية قاهره
 | علایق پژوهشی = فقه مالکی، اصول فقه، علوم عربی
-| منصب = مدرس فقه المالكية بالخانقاه الشيخونية، مفتي مذهب مالك
+| منصب = استاد فقه مالکی در خانقاه شیخونیه، مفتی مذهب مالکی
 | پس از =
 | پیش از =
-| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عبد الله المنوفي]] | [[برهان الدين الرشيدي]] | [[ابن عبد الهادي المقدسي]]}}| مشایخ  =
+| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عبد الله المنوفي]] | [[برهان الدين الرشيدي]] | [[ابن عبد الهادي المقدسي]]}}
+| مشایخ =
 | معاصرین =
 | شاگردان =
 | اجازه اجتهاد از =
-| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[مختصر خليل]] | [[التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب)]] | [[المناسك]] | [[مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم]]}}| سبک نوشتاری = ایجاز بلیغ، بیان مشهورات مذهب بدون ذکر اختلافات
+| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[جواهر الإكليل؛ شرح مختصر العلامة الشيخ خليل في مذهب الإمام مالك إمام دار التنزيل]] | [[الدرر في شرح المختصر: الشرح الصغير علی مختصر خليل في الفقه المالكي]] | [[شرح الزرقاني على مختصر سیدي خليل]] | [[شرح الخرشي علي مختصر سيدي خليل]] | [[التوضيح شرح مختصر ابن الحاجب]]}}
+| سبک نوشتاری = بسیار کوتاه اما رسا، بیان نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلاف نظرها
 | وبگاه =
 | امضا =
-| کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE
+| کد مؤلف = AUTHORCODE52091AUTHORCODE
 }}
-'''خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی''' (متوفی 767ق)، فقیه برجسته مذهب مالکی در قرن هشتم هجری که به «جندی» معروف بود. وی در مصر می‌زیست و در قاهره تحصیل کرد. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که یکی از مهمترین متون فقه مالکی محسوب می‌شود و حاوی حدود 400 هزار مسئله فقهی است. این کتاب به زبان فرانسوی ترجمه شده و بیش از 60 شرح بر آن نوشته شده است. خلیل بن اسحاق نزد استادانی چون عبدالله المنوفی (در فقه مالکی)، برهان الدین الرشیدی (در عربی و اصول) و ابن عبدالهادی المقدسی (در حدیث) تحصیل کرد. وی مدرس فقه مالکی در المدرسة الشيخونية بود و به عنوان مفتي مذهب مالك فعالیت می‌کرد. از دیگر آثار او می‌توان به «التوضيح» (شرح مختصر ابن الحاجب)، «المناسك» و «مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم» اشاره کرد.
+'''خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی''' (متوفای 767 یا 776 قمری)، فقیه بزرگ مذهب مالکی در سده هشتم هجری بود که به «جندی» شهرت داشت. او در مصر زندگی می‌کرد و در قاهره تحصیل کرد. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که یکی از اساسی‌ترین کتاب‌های فقه مالکی به شمار می‌رود و حدود چهارصد هزار مسئله فقهی در آن گردآوری شده است. این کتاب به زبان فرانسوی ترجمه شده و بیش از شصت شرح بر آن نوشته شده است.
 ==ولادت==
-خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالكی معروف به جندي، از علمای برجسته قرن هشتم هجری است. پدرش إسحاق بن موسى حنفی المذهب بود و به مصر منسوب است. نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن می‌رسد که به همین دلیل به «الجندي» شهرت یافت. برخی نیز او را منسوب به روستای «الجندية» در مصر می‌دانند. تاریخ دقیق ولادت او در منابع موجود ذکر نشده است، اما می‌دانیم که در مصر متولد شد و در قاهره پرورش یافت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/66492?pageNumber=3 ر.ک: زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3]</ref> پدرش حنفی بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج اعتقاد و ملازمت داشت، همین امر سبب شد که پسرش نیز ابتدا با مذهب حنفی آشنا شود، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش یافت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ر.ک: ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377]</ref>
+خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالکی، معروف به جندی، در مصر به دنیا آمد و در قاهره بزرگ شد. تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/66492?pageNumber=3 زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3]</ref> پدرش إسحاق بن موسى پیرو مذهب حنفی بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج ارادت داشت. به همین دلیل خلیل ابتدا با مذهب حنفی آشنا شد، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش پیدا کرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377]</ref> نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن می‌رسید و به همین خاطر به «الجندی» شهرت یافت.
 ==تحصیلات==
-خلیل بن اسحاق تحصیلات خود را در قاهره پی گرفت. وی نزد استادان بزرگی تحصیل کرد که مهمترین آنها عبارتند از:
+خلیل بن اسحاق درس خواندن را در قاهره آغاز کرد و نزد استادان بزرگی دانش آموخت:
+* فقه مالکی: مدت زیادی نزد شیخ عبدالله منوفی ماند و فقه مالکی را از او فراگرفت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32879?volumeNumber=8&pageNumber=91 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91]</ref>
+* علوم عربی و اصول فقه: این دانش‌ها را نزد برهان‌الدین رشیدی آموخت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=197 عراقی، احمد بن عبدالرحیم، الذیل علی العبر، ج 1، ص 197]</ref>
+* حدیث: از ابن عبدالهادی مقدسی حدیث شنید و اجازه نقل حدیث گرفت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32879?volumeNumber=8&pageNumber=91 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91]</ref>
-'''اساتید فقه مالکی:'''
+او همچنین نزد استادان دیگری تحصیل کرد و در دانش‌هایی چون فقه، حدیث، زبان عربی، اصول فقه و علم ارث (فرائض) توانا شد.
-شیخ عبدالله منوفي: نزد وی فقه مالکی را فرا گرفت و مدت زیادی ملازم او بود تا در این مذهب تبحر یافت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32879?volumeNumber=8&pageNumber=91 ر.ک: سبحانی تبریزی، جعفر، ج 8، ص 91]</ref>.
+==فعالیت‌ها==
+خلیل بن اسحاق پس از پایان تحصیلات، به کارهای علمی و آموزشی روی آورد:
-'''اساتید علوم عربی و اصول:'''
+* پس از درگذشت استادش عبدالله منوفی، بر جای او نشست و به تدریس به دانشجویان پرداخت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل، ج 1، ص 376]</ref>
+* به عنوان استاد فقه مالکی در المدرسة الشيخونية (بزرگترین مدرسه مصر در آن زمان) گماشته شد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان، ج 1، ص 127]</ref>
+* مفتی مذهب مالکی بود و مردم از او فتوا می‌خواستند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم تلمسانی، البستان، ج 1، ص 127]</ref>
-برهان‌الدین رشيدی: نزد وی علوم عربی و اصول فقه را آموخت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=197 ر.ک: عراقی، احمد بن عبدالرحیم، ج 1، ص 197]</ref>.
+=== ویژگی‌های اخلاقی و علمی او: ===
+- همواره لباس نظامی می‌پوشید و هرگز آن را تغییر نداد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=196 عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196]</ref>
-'''اساتید حدیث:'''
+- به پرهیزگاری، درستکاری، پاکدامنی و بی‌آلایشی شهرت داشت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، نيل الأمل، ج 1، ص 376]</ref>
-ابن عبد الهادي المقدسي: از وی حدیث شنید و اجازه روایت گرفت.[https://noorlib.ir/book/view/32879?volumeNumber=8&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=91 موسوعة طبقات الفقهاء، جلد 8، صفحه 91]
+- در تحقیق و پژوهش بسیار کوشا بود؛ تا جایی که گاهی تنها اندکی پس از طلوع صبح می‌خوابید تا از خستگی مطالعه و نوشتن کمی استراحت کند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127]</ref>
-وی همچنین نزد دیگر استادان به تحصیل پرداخت و در علوم مختلفی چون فقه، حدیث، عربی، اصول و فرائض تبحر یافت.
+==وفات==
-==فعالیت‌ها==
+خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی سرانجام در سال 767 قمری (بر پایه برخی منابع 776 قمری) در قاهره از دنیا رفت. [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] مرگ او را شب جمعه سیزدهم ماه ربیع‌الأول سال 767 قمری ثبت کرده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=196 عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196]</ref> پیکر او در قاهره به خاک سپرده شد.
-خلیل بن اسحاق پس از تکمیل تحصیلات، به فعالیت‌های علمی و آموزشی پرداخت:
-تدریس و افتاء:
-پس از وفات استادش عبدالله المنوفي، در مجلس او نشست و به اقراء طلبه پرداخت.[https://noorlib.ir/book/view/13293?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=376 نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، صفحه 376]
+==آثار==
+خلیل بن اسحاق آثار گوناگونی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها اینهاست:
-به تدریس فقه مالکی در المدرسة الشيخونية (بزرگترین مدرسه مصر در آن زمان) منصوب شد.[https://noorlib.ir/book/view/20440?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=127 البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، صفحه 127]
+* '''مختصر خليل''': مشهورترین اثر او و یکی از مهمترین کتاب‌های فقه مالکی. این کتاب حدود چهارصد هزار مسئله فقهی را با بیانی بسیار کوتاه اما رسا دربردارد. در آن تنها نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلافات بیان شده است. بیش از شصت شرح بر این کتاب نوشته شده و به زبان فرانسوی نیز ترجمه گردیده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/111062?pageNumber=87 شلبی، حمدی عبد المنعم، ج 1، ص 87-89]</ref>
-به عنوان مفتي مذهب مالك فعالیت کرد و مردم از او استفتاء می‌کردند.[https://noorlib.ir/book/view/20440?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=127 البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، صفحه 127]
+* '''التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب)''': شرحی است بر کتاب «مختصر ابن الحاجب» در زمینه اصول فقه که در شش جلد نوشته شده است. این شرح مورد استقبال دانشمندان قرار گرفت و مردم به فراگیری آن روی آوردند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127]</ref>
-ویژگی‌های اخلاقی و علمی:
+* '''المناسك''': کتابی درباره مناسک حج و آداب آن.
-همواره لباس نظامی (زی الجند) می‌پوشید و آن را تغییر نداد.[https://noorlib.ir/book/view/14280?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=196 الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، صفحه 196]
+* '''مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم'''
-به دیانت، صلاح، عفاف و نزاهت شهرت داشت.[https://noorlib.ir/book/view/13293?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=376 نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، صفحه 376]
-در تحقیق و تتبع علمی بسیار کوشا بود تا حدی که در برخی اوقات فقط مدت کوتاهی پس از طلوع فجر می‌خوابید تا از خستگی مطالعه استراحت کند.[https://noorlib.ir/book/view/20440?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=127 البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، صفحه 127]
+* '''ترجمه شيخه عبد الله المنوفي''': کتابی در شرح حال استادش عبدالله منوفی.
-==وفات==
+* '''شرح على المدونة''': این شرح ناتمام ماند و تنها تا بخش «کتاب الحج» نوشته شد.
-خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی سرانجام در سال 767 هجری قمری (برخی منابع 776 هجری قمری ذکر کرده‌اند) در قاهره وفات یافت. ابن حجر عسقلانی وفات او را در شب جمعه سیزدهم ماه ربیع الأول سال 767 هجری قمری ثبت کرده است.[https://noorlib.ir/book/view/14280?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=196 الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، صفحه 196] وی در قاهره به خاک سپرده شد.
-==آثار==
-خلیل بن اسحاق آثار متعددی از خود به جای گذاشته که مهمترین آنها عبارتند از:
-*مختصر خليل: این کتاب مشهورترین اثر اوست که یکی از مهمترین مختصرات فقه مالکی محسوب می‌شود. این کتاب حاوی حدود 400 هزار مسئله فقهی است و با ایجاز بلیغی نوشته شده است. در این کتاب مشهورات مذهب بدون ذکر اختلافات بیان شده است. بیش از 60 شرح بر این کتاب نوشته شده و به زبان فرانسوی نیز ترجمه شده است.[https://noorlib.ir/book/view/111062?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=87 الدرر في شرح المختصر، جلد 1، صفحه 87-89]
-*التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب): شرحی بر مختصر ابن الحاجب در اصول فقه که در شش مجلد تألیف شده است. این شرح مورد اقبال علماء قرار گرفت و مردم به تحصیل آن پرداختند.[https://noorlib.ir/book/view/20440?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=127 البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، صفحه 127]
-*المناسك: کتابی در مورد مناسک حج و آداب آن.
-*مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم
-*ترجمه شيخه عبد الله المنوفي: کتابی در شرح حال استادش عبدالله المنوفي.
-*شرح على المدونة: این شرح ناتمام ماند و فقط تا کتاب الحج نوشته شد.
 ==پانویس==
@@ خط ۹۰: / خط ۹۲: @@
 ==منابع مقاله==
+* سبحانی تبریزی، جعفر، ''موسوعة طبقات الفقهاء''، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418 قمری.
-*سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418ق.
+* ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ''نيل الأمل في ذيل الدول''، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
-*ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
+* عراقی، احمد بن عبد الرحیم، ''الذيل علی العبر في خبر من عبر''، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
-*عراقی، احمد بن عبد الرحیم، الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
+* ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، ''البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان''، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.
-*ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.
+* شلبی، حمدی عبد المنعم، ''دليل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک''، جلد 1، قاهره: دار السلام.
-*شلبی، حمدی عبد المنعم، دلیل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک، جلد 1، قاهره: دار السلام.
 ==وابسته‌ها==
 {{وابسته‌ها}}
+* [[التوضيح شرح مختصر ابن الحاجب]]
+* [[شرح الخرشي علي مختصر سيدي خليل]]
+* [[شرح الزرقاني على مختصر سیدي خليل]]
+* [[الدرر في شرح المختصر: الشرح الصغير علی مختصر خليل في الفقه المالكي]]
+* [[جواهر الإكليل؛ شرح مختصر العلامة الشيخ خليل في مذهب الإمام مالك إمام دار التنزيل]]
+* [[الکتب الجوامع: کتاب الجامع من کتاب الایصال]]
+* [[جملة من العقائد على طريق السلف الأماجد]]
+* [[المنزع النبيل في شرح مختصر خليل و تصحيح مسائله بالنقل و الدليل]]
+* [[شرح مقدمة مختصر خليل من المنزع النبيل]]
+* [[جواهر الإكليل: شرح‌ مختصر العلامة‌ الشیخ‌ خلیل‌ في‌ مذهب‌ الإما‌م‌ ما‌لک‌ إما‌م‌ دارالتنزیل‌]]
+* [[فتح الرب اللطيف في تخريج بعض ما في المختصر من الضعيف]]
+* [[الإكليل، شرح مختصر خليل]]
+* [[تقدیم لکتاب الإكليل شرح مختصر خليل]]
+* [[بهجة البصر: شرح فرائض المختصر]]
+* [[بهجة البصر في شرح فرائض المختصر: کتاب في الترکات و المواريث]]
+* [[التوضیح فی شرح المختصر الفرعي لإبن الحاجب]]
+* [[مختصر العلامة خلیل]]
+* [[لوامع الدرر في هتك أستار المختصر:  شرح‌ مختصر خلیل‌]]
+* [[المختصر في الفقه على مذهب الإمام مالك ابن أنس]]
+* [[منسك خليل]]
+* [[الجامع: مقابلا علی ثلاث نسخ منها نسختان خطیتان في ملک المحقق]]
+* [[مختصر خليل في فقه إمام  دار الهجرة‌ الإما‌م‌ ما‌لک‌ بن‌ أنس‌]]
+* [[مناسک الحج علی مذهب سيدنا مالک]]
+* [[منسک]]
+* [[مختصر خلیل‌ في فقه‌ إما‌م‌ دارالهجرة‌ الإما‌م‌ ما‌لک‌ بن‌ أنس‌ رضی الله‌ عنه‌]]
+* [[مختصر العلامة‌ خلیل‌]]
+* [[شرح‌ خلیل‌ بن‌ إسحق‌ الما‌لکي‌ رحمه ‌الله ‌تعا‌لی‌ المسمی‌ نصیحة المرابط محمد الأمین‌ بن‌ أحمد زیدان‌ الجکني‌ الشنقیطي ت 1325ھ]]
+* [[الحطاب: مواهب‌ الجلیل‌ فی‌ شرح‌ مختصر الشیخ‌ خلیل‌]]
+* [[... مواهب‌ الجلیل‌ لشرح‌ مختصر خلیل‌]]
+* [[حاشية الخرشي على مختصر سیدي خليل]]
+* [[شرح المحقق الجهبذ الفاضل المدقق سیدي أبي عبدالله محمد الخرشي علی مختصر الجلیل للامام أبي ضیاء سیدي خلیل رحمهما الله تعالی آمین]]
+* [[شرح على المختصر الجليل للامام لابي الضياء سيدي خليل: و بهامشه حاشیه نادره...]]
+* [[‌منار السالک علی أقرب المسالک لمذهب الإمام مالک‌]]
+* [[حاشیة الإمام الرهوني على شرح الزرقاني لمختصر خليل]]
+* [[القواعد و الضوابط الفقهیة و تطبیقاتها: من خلال کتاب «التوضیح» لخلیل بن إسحاق المالکي]]
+* [[بلغة السالک لأقرب المسالک إلی مذهب الإمام مالک]]
+* [[بلغة السالک لأقرب المسالک إلی مذهب الإمام مالک علي شرح الصغير للقطب الشهير أحمد بن محمد بن أحمد الدردير]]
+* [[مختصر خلیل]]
+* [[التسهیل‌ و التکمیل‌ فی‌ الفقه‌ الما‌لکی‌: نظم‌ مختصر الشیخ‌ خلیل‌ و الجا‌مع‌ بتعلیقا‌ت‌ المولف‌ (التذلیل‌ و التذییل‌ للتسهیل‌ و التکمیل‌)]]
+* [[شرح‌ منح‌ الجلیل‌ علی‌ مختصر العلامة خلیل‌]]
+* [[من نوادر الفقه المالکي: شرح‌ الشیخ‌ اللقا‌ني‌ علی‌ مقدمة‌ مختصر العلامة‌ خلیل]]
+* [[شرح الناصر اللقاني على مقدمة مختصر الشيخ خليل]]
+* [[كشف المصطلحات الفقهية من خلال مختصر خلیل بن إسحاق المالکي]]
+* [[مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل]]
+* [[التاج و الإکلیل لمختصر خليل]]
+* [[نور البصر في شرح المختصر، أو، إتحاف المقتنع بالقليل في شرح مختصر خليل]]
 [[رده:زندگی‌نامه]]
-[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
+[[رده:مقالات بازبینی شده2 اردیبهشت 1405]]
 [[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]