ویکی‌نور

ج‍ن‍دی‌، خ‍ل‍ی‍ل ‌‌ب‍ن‌ اس‍ح‍اق‌

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی (متوفای 767 یا 776 قمری)، فقیه بزرگ مذهب مالکی در سده هشتم هجری بود که به «جندی» شهرت داشت. او در مصر زندگی می‌کرد و در قاهره تحصیل کرد. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که یکی از اساسی‌ترین کتاب‌های فقه مالکی به شمار می‌رود و حدود چهارصد هزار مسئله فقهی در آن گردآوری شده است. این کتاب به زبان فرانسوی ترجمه شده و بیش از شصت شرح بر آن نوشته شده است.

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی
NUR00000.jpg
نام کاملخلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب المالكي الجندي
نام‌های دیگرمحمد
لقبضياء الدين الجندي، أبو المودة
نسبترک‌تبار، حنفی‌تبار (پدرش حنفی بود)
نام پدرإسحاق بن موسى
ولادتنامشخص
محل تولدمصر، مصر
محل زندگیقاهره، مصر
رحلت767 قمری (برخی منابع 776 قمری)
مدفنقاهره، مصر
دیناسلام
مذهبمالکی
پیشهفقیه، استاد دانشگاه، نویسنده
منصباستاد فقه مالکی در خانقاه شیخونیه، مفتی مذهب مالکی
اطلاعات علمی
درجه علمیپیشوا، علامه، پرچم‌دار مذهب مالکی در زمان خود
دانشگاهالمدرسة الشيخونية قاهره
علایق پژوهشیفقه مالکی، اصول فقه، علوم عربی
سبک نوشتاریبسیار کوتاه اما رسا، بیان نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلاف نظرها
اساتید
برخی آثار

ولادت

خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالکی، معروف به جندی، در مصر به دنیا آمد و در قاهره بزرگ شد. تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.[۱] پدرش إسحاق بن موسى پیرو مذهب حنفی بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج ارادت داشت. به همین دلیل خلیل ابتدا با مذهب حنفی آشنا شد، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش پیدا کرد.[۲] نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن می‌رسید و به همین خاطر به «الجندی» شهرت یافت.

تحصیلات

خلیل بن اسحاق درس خواندن را در قاهره آغاز کرد و نزد استادان بزرگی دانش آموخت:

  • فقه مالکی: مدت زیادی نزد شیخ عبدالله منوفی ماند و فقه مالکی را از او فراگرفت.[۳]
  • علوم عربی و اصول فقه: این دانش‌ها را نزد برهان‌الدین رشیدی آموخت.[۴]
  • حدیث: از ابن عبدالهادی مقدسی حدیث شنید و اجازه نقل حدیث گرفت.[۵]

او همچنین نزد استادان دیگری تحصیل کرد و در دانش‌هایی چون فقه، حدیث، زبان عربی، اصول فقه و علم ارث (فرائض) توانا شد.

فعالیت‌ها

خلیل بن اسحاق پس از پایان تحصیلات، به کارهای علمی و آموزشی روی آورد:

  • پس از درگذشت استادش عبدالله منوفی، بر جای او نشست و به تدریس به دانشجویان پرداخت.[۶]
  • به عنوان استاد فقه مالکی در المدرسة الشيخونية (بزرگترین مدرسه مصر در آن زمان) گماشته شد.[۷]
  • مفتی مذهب مالکی بود و مردم از او فتوا می‌خواستند.[۸]

ویژگی‌های اخلاقی و علمی او:

- همواره لباس نظامی می‌پوشید و هرگز آن را تغییر نداد.[۹]

- به پرهیزگاری، درستکاری، پاکدامنی و بی‌آلایشی شهرت داشت.[۱۰]

- در تحقیق و پژوهش بسیار کوشا بود؛ تا جایی که گاهی تنها اندکی پس از طلوع صبح می‌خوابید تا از خستگی مطالعه و نوشتن کمی استراحت کند.[۱۱]

وفات

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی سرانجام در سال 767 قمری (بر پایه برخی منابع 776 قمری) در قاهره از دنیا رفت. ابن حجر عسقلانی مرگ او را شب جمعه سیزدهم ماه ربیع‌الأول سال 767 قمری ثبت کرده است.[۱۲] پیکر او در قاهره به خاک سپرده شد.

آثار

خلیل بن اسحاق آثار گوناگونی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها اینهاست:

  • مختصر خليل: مشهورترین اثر او و یکی از مهمترین کتاب‌های فقه مالکی. این کتاب حدود چهارصد هزار مسئله فقهی را با بیانی بسیار کوتاه اما رسا دربردارد. در آن تنها نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلافات بیان شده است. بیش از شصت شرح بر این کتاب نوشته شده و به زبان فرانسوی نیز ترجمه گردیده است.[۱۳]
  • التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب): شرحی است بر کتاب «مختصر ابن الحاجب» در زمینه اصول فقه که در شش جلد نوشته شده است. این شرح مورد استقبال دانشمندان قرار گرفت و مردم به فراگیری آن روی آوردند.[۱۴]
  • المناسك: کتابی درباره مناسک حج و آداب آن.
  • مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم
  • ترجمه شيخه عبد الله المنوفي: کتابی در شرح حال استادش عبدالله منوفی.
  • شرح على المدونة: این شرح ناتمام ماند و تنها تا بخش «کتاب الحج» نوشته شد.

پانویس

  1. ↑ زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3
  2. ↑ ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377
  3. ↑ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91
  4. ↑ عراقی، احمد بن عبدالرحیم، الذیل علی العبر، ج 1، ص 197
  5. ↑ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91
  6. ↑ ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل، ج 1، ص 376
  7. ↑ ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان، ج 1، ص 127
  8. ↑ ابن مریم تلمسانی، البستان، ج 1، ص 127
  9. ↑ عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196
  10. ↑ ملطی، نيل الأمل، ج 1، ص 376
  11. ↑ ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127
  12. ↑ عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196
  13. ↑ شلبی، حمدی عبد المنعم، ج 1، ص 87-89
  14. ↑ ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127

منابع مقاله

  • سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418 قمری.
  • ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل في ذيل الدول، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • عراقی، احمد بن عبد الرحیم، الذيل علی العبر في خبر من عبر، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.
  • ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.
  • شلبی، حمدی عبد المنعم، دليل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک، جلد 1، قاهره: دار السلام.

وابسته‌ها

برگرفته از «https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=ج‍ن‍دی‌،_خ‍ل‍ی‍ل_‌‌ب‍ن‌_اس‍ح‍اق‌&oldid=824011»