موسوعة العتبات المقدسة: تفاوت میان نسخه‌ها

[[خليلي، جعفر]] (نويسنده)

| زبان = عربي 

| موضوع = زيارتگاه‏هاي اسلامي

شيعه - سرگذشت نامه

کشورهاي اسلامي - سرگذشت نامه

 

| کتابخانۀ دیجیتال نور =  

'''موسوعة العتبات المقدسة'''، تألیف جعفر خلیلی، نویسنده و روزنامه‌نگار عراقی ایرانی‌تبار، از آثار مهم در بررسی تاریخ و آثار علمی - فرهنگی شهرهای مقدس مکه، مدینه، نجف، کربلا، نجف، سامرا ، کاظمین، مشهد و قدس است. این اثر به زبان عربی در دوازده جلد منتشر شده است.  

موسوعات عربی، افزون بر اینکه از قدیمی‌ترین موسوعات در تاریخ فرهنگ عامه است، گسترده‌ترین آنها از جهت اشتمال بر مباحث مختلفی در دین، علم، حکمت، ادب، تاریخ و فن است. حتی کتب عربی ویژه که برای یک غرض اختصاصی تألیف شده، نیز صبغه موسوعه عام را داراست و تنها اندکی از آنها فاقد این صبغه می‌باشد؛ به‌عنوان مثال کتاب «الأغاني» تنها مشتمل بر آوازها و آواز‌خوان‌ها نیست، بلکه یک موسوعه‌ تاریخی عام است که مشتمل بر اخبار عرب، فارس و روم، در سیاق حدیث است. این موسوعه همچنین موسوعه‌ای ادبی مشتمل بر اشعار عربی و نثر و شرح حال شعرا و خطبا و نویسندگان و حکام و امراء و فرماندهان در اغلب ادوار تاریخی و ادبی و هنری است و نیز به جهت اشتمال بر قصص و افکار و شواهد، کتاب حکمت و امثال و اخلاق است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>‏.  

محقق اثر در ادامه مقدمه، پنج موسوعه بزرگ قدامة بن جعفر (متوفی 237ق)، ابوعثمان جاحظ (متوفی 255ق)، ابن قتیبه دینوری (متوفی 276ق)، ابوحنیفه دینوری (متوفی 282ق) و ابوالعباس مبرد (متوفی 285ق) را به‌اختصار معرفی کرده است<ref>ر.ک: همان، ص15-13</ref>‏. همچنین مجموعه آثار سیوطی که هریک به‌تنهایی به‌منزله دائرةالمعارفی است را متذکر شده است<ref>ر.ک: همان، ص22</ref>‏.  

کتب جدیدی که در نیمه اول قرن اخیر نوشته شده و ویژگی موسوعه‌ را دارا هستند، فراوانند؛ از جمله: «المنجد في اللغة و الأدب و العلوم»، تألیف لویس معلوف یسوعی، «الأعلام» خیرالدین زرکلی، «تنقيح المقال في أحوال الرجال» عبدالله مامقانی، «أعيان الشيعة» سید محسن امین عاملی، «الذريعة إلی تصانيف الشيعة» شیخ آغابزرگ و «تاريخ العرب قبل الإسلام» دکتر جواد علی<ref>ر.ک: همان، ص40-38</ref>‏.  

واژه «عتبات» که موضوع موسوعه حاضر است، جمع «عُتبه» به معنای آستانه درب و چوبی است که پا بر آن گذاشته می‌شود. دیری نگذشت که عرف آستانه درب قصرهای پادشاهان و محل ورود خانه‌های ایشان را احترام گذاشتند و به‌مرور زمان اهمیت آن فزونی یافت. هم‌اکنون برخی از قبایل عراق هنگامی‌که می‌خواهند پناهنده زعیم یا بزرگی از رجال قوم شوند، به درب مهمان‌خانه یا خانه او رفته و خود را به آن بسته و آستانه آن را می‌بوسند. آستان‌بوسی اولین بار در «باب النوبي» رسم گردید و باب النوبي از ابواب دار الخلافه عباسی از سنه 447ق، بوده است <ref>ر.ک: همان، ص40</ref>‏.

<references/>

== وابسته‌ها ==